ABD Başkanı Donald Trump’ın “anlaşma çok yakın” açıklamasının ardından ABD basını, Washington ile Tahran arasında imzalanması beklenen mutabakat zaptının ayrıntılarını yayımladı. Taslak metin, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasını, İran’a yönelik bazı yaptırımların hafifletilmesini ve nükleer müzakerelerin yeniden başlamasını öngörüyor. Öte yandan ABD Başkan Yardımcısı JD Vance'in muhtemel ABD-İran anlaşmasının imza töreni için Cenevre'ye gitme ihtimali doğrultusunda, dört ABD Hava Kuvvetleri uçağının gerekli ekipmanla birlikte dün Avrupa'ya hareket ettiği aktarıldı.
ABD Başkanı Donald Trump’ın kısa süre içinde imzalanacağını duyurduğu ABD-İran mutabakat zaptına ilişkin yeni detaylar ortaya çıktı. ABD basınına konuşan diplomatik kaynaklar ve ABD’li yetkililere göre, üzerinde uzlaşı sağlandığı iddia edilen taslak metin, Hürmüz Boğazı’nın derhal ve herhangi bir geçiş ücreti alınmadan yeniden açılmasını, İran’ın anlaşma şartlarına uyması halinde yaptırımların aşamalı olarak hafifletilmesini ve taraflar arasında yeni bir müzakere sürecinin başlatılmasını içeriyor.
TRUMP'TAN 'ANLAŞMA YAKIN' MESAJI
Trump, dün gece yaptığı açıklamada anlaşmanın son aşamaya geldiğini belirterek, “Yakında bir sözleşme imzalayacağız. Anlaşma neredeyse tamamlandı. İmza töreni Avrupa’da yapılacak. Bu hafta sonu gerçekleşebilir” ifadelerini kullandı.
NÜKLEER PROGRAMA YÖNELİK ADIMLAR İKİNCİ BİR ANLAŞMAYA BIRAKILDI
Axios'un aktardığına göre anlaşma, Lübnan dahil olmak üzere mevcut ateşkesi 60 gün daha uzatacak. Bu süre içerisinde ABD ile İran arasında nükleer program konusunda kapsamlı müzakereler yürütülecek. Metinde İran’ın zenginleştirilmiş uranyum stokuna ilişkin genel bir çerçeve yer alsa da, nükleer programa yönelik somut adımların daha sonra hazırlanacak ikinci ve daha ayrıntılı bir anlaşmaya bırakıldığı belirtiliyor.
Arabulucu ülkelerden birinin diplomatı, tarafların anlaşma metni üzerinde uzlaştığını ancak nihai onay sürecinin henüz tamamlanmadığını söyledi. Kaynaklara göre anlaşma İran’daki üst düzey yetkililer tarafından değerlendirilip kabul edilirken, son onayın henüz dini lider Mücteba Hamaney tarafından verilmediği ifade edildi. İran Dışişleri Bakanlığı ise henüz nihai kararın alınmadığını açıkladı. Buna rağmen hem ABD hem de arabulucu ülkeler, bu kez anlaşmanın sonuçlanacağı konusunda önceki girişimlere kıyasla daha iyimser bir tablo çiziyor.
Anlaşmanın en dikkat çekici maddelerinden biri ise Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması oldu. Taslağa göre boğaz, anlaşmanın yürürlüğe girmesiyle birlikte derhal ve ücretsiz olarak deniz trafiğine açılacak. Ayrıca 30 gün içerisinde savaş öncesindeki nakliye hacmine dönülmesi hedefleniyor. Buna karşılık ABD’nin uyguladığı abluka önlemlerinin kaldırılması planlanıyor.
Taslak metin kapsamında İran’ın petrol satışlarına yönelik geçici yaptırım muafiyetleri de gündemde. Buna göre Tahran yönetiminin belirli bir süre petrol ihracatı yapmasına izin verilmesi ve anlaşmaya uyum göstermesi halinde yaptırımların kademeli olarak hafifletilmesi öngörülüyor.
İran’ın nükleer programı konusunda ise Tahran’ın nükleer silah edinmemeyi taahhüt etmesi ve yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum stoklarına ilişkin çözüm yollarının geliştirilmesi planlanıyor. ABD tarafı, uranyumun Birleşmiş Milletler denetiminde ülke içinde seyreltilmesi seçeneğini değerlendiriyor.
Öte yandan yurtdışında dondurulmuş İran fonlarının akıbeti konusundaki belirsizlik sürüyor. İran, anlaşmanın imzalanmasının ardından bu kaynakların bir kısmına erişmek isterken, ABD yönetimi fonların şartlara uyulmasına bağlı olarak aşamalı şekilde serbest bırakılmasını savunuyor. Tarafların ayrıca Katar’daki dondurulmuş İran varlıklarının insani yardım amaçlı kullanımına yönelik bir mekanizma üzerinde çalıştığı belirtiliyor.
Katar ve Pakistan’ın arabuluculuğunda yürütülen görüşmelerin olumlu sonuçlanması halinde anlaşmanın “İslamabad Anlaşması” adıyla imzalanabileceği ifade edilirken, taraflar şu anda metne son şeklini vermek ve imza töreninin tarihini belirlemek için temaslarını sürdürüyor.
Raporda, Katar arabulucusu Ali Al-Thawadi ile İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi arasında Çarşamba gecesi yapılan görüşmelerin ardından geçici anlaşmaya varıldığı, görüşmelere Trump'ın temsilcileri Steve Witkoff ve Trump'ın damadı Jared Kushner'ın da katıldığı belirtildi.
Haberde, ABD Başkan Yardımcısı JD Vance'in muhtemel ABD-İran anlaşmasının imza töreni için Cenevre'ye gitme ihtimali doğrultusunda, dört ABD Hava Kuvvetleri C-17 nakliye uçağının gerekli ekipmanla birlikte dün Avrupa'ya hareket ettiği aktarıldı.
