MERVE YİĞİTCAN
Sanayicilerin uzun zamandır dile getirdiği karsızlık sorunu, İSO 500’de de tescillendi. Sanayi devlerinin ortalama satış karlılığı yüzde 3,4 olurken, sektörler arasındaki uçurum iyice derinleşti. İSO 500’ün en karlısı, yüzde 27,2’lik satış karlılığı ile madencilik ve taş ocakçılığı olurken, bu sektörü sırasıyla tütün ürünleri ile temel eczacılık ürünleri takip etti. 7 sektör karlılıkta eksi yazdı; kar edenlerin 7’sinde ise karlılık yüzde 3,4’lük ortalamanın altında kaldı. İSO 500 BSK’da özel kuruluşların karlılığı yüzde 2,9’da kalırken, kamu kuruluşlarının karı ise yüzde 9,9 ile ortalamanın oldukça üzerinde gerçekleşti.
Rasyolarında sınırlı iyileşme
EKONOMİ’nin İstanbul Sanayi Odası (İSO) Türkiye’nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu 2025 Araştırması’ndan derlediği veriler, enflasyonla mücadele programı ve talepte yaşanan daralmanın sanayide yarattığı karsızlık sorununun, devlerin de elini zayıflattığını ortaya koydu. Her ne kadar İSO 500’ün karları, 2024 yılında yaşanan sert daralmanın ardından 2025’te güçlü nominal iyileşmeler kaydetse de, karlılık rasyoları tarihsel ortalamaların altında seyretti. Buna göre, sanayi devlerinin satış karlılığı 2025’te yüzde 3,4 olurken, bu oran 10 yıllık dönemin ortalaması olan yüzde 7,1’in oldukça altında kaldı. Bu oran 2021’de yüzde 9,5; 2022’de yüzde 9,3; 2023’te ise yüzde 8,6 olarak gerçekleşmiş, ancak 2024’te yüzde 2,6’ya inerek sert düşmüştü.
Yanı sıra sanayi devlerinin sahip oldukları varlıkları ne ölçüde kara dönüştürebildiğini gösteren aktif karlılığı da yüzde 2,9 oldu. 2024’e göre 0,7 artan bu rasyoda da iyileşme oldukça sınırlı gerçekleşti. Firmaların özkaynaklarını ne ölçüde kara dönüştürebildiğini ortaya koyan özkaynak karlılığında da yüzde 6 oranında hesaplanan rasyo, bir önceki yıla 1,8 puan artsa da tarihsel ortalamaların altında kaldı.
Altın, madenciliği liste başı yaptı
Sektörel karlılık oranlarına yakından bakıldığında, İSO 500’ün satış karlılığı en yüksek sektörü yüzde 27,2 ile madencilik ve taş ocakçılığı sektörü oldu. İmalat sanayii yüksek hammadde ve ithal girdi maliyetleri altında ezilerken; madencilik sektörünü karlılıkta yukarı taşıyan ana neden altın madenciliği oldu. Madencilik sektörünü, yüzde 25 satış karlılığı ile tütün ürünleri imalatı izlerken, bu sektörde maktu verginin bir kısmının satış fiyatı üzerinden alınması da burada karlılığı yukarı çeken etkenlerin başında geliyor. Madencilik ve tütün ürünlerinden sonra listede en karlı üçüncü sektör ise yüzde 16,5 ile temel eczacılık ürünlerinin ve eczacılığa ilişkin malzemelerin imalatı yer aldı.
Devler liginde satış karlılığı oranına en düşük olan sektör ise yüzde -10,6 ile tekstil ürünlerinin imalatı oldu. Bu sektörü yüzde -9 ile diğer ulaşım araçlarının imalatı izlerken, üçüncü sırada da yüzde -5,3 ile ağaç, ağaç ürünleri ve mantar ürünlerinin imalatı (mobilya hariç) ile kayıtlı medyanın basılması ve çoğaltılması yer aldı. Bu arada İSO 500’de yer alan 25 alt sektörün 7’sinde satış karlılığı eksi yazarken, kar edenlerin 7’sinde ise satış karlılığı yüzde 3,4’lük ortalamanın altında kaldı.
Öte yandan aktif karlılığı en yüksek olan sektör yüzde 20,8 ile tütün ürünlerinin imalatı; en düşük olan ise yüzde -4,4 ile tekstil ürünlerinin imalatı oldu. Özkaynak karlılığında da zirve yüzde 52,3 ile açık ara tütün ürünleri imalatının olurken, listenin sonuna yüzde -20,9 özkaynak karlılığı ile kayıtlı medyanın basılması ve çoğaltılması sektörü oturdu.
En kârlısı Türk Altın İşletmeleri oldu
Sanayi devleri arasında satış karlılığı en yüksek olan şirket yüzde 71,86 ile Türk Altın İşletmeleri olurken, ikinci sırada yüzde 53,7 ile Eti Maden geliyor. İçdaş Elektrik, yüzde 51,5 satış karlılığı ile üçüncü sırada yer alırken, Eti Alüminyum yüzde 41,2 ile dördüncü, Özer Metal de yüzde 38,9 ile beşinci sırada kendine yer buldu. Satış karlılığı en düşük olan şirketlere bakıldığında, Tamek Sagra yüzde -111,2 satış karlılığı ile listenin en fazla kar kaybı yaşayan şirketi oldu. Bu şirketi yüzde -109,17 satış karlılığı ile Zorlu Doğal Elektrik Üretimi, yüzde -73,07 ile Sasa Polyester izledi. Kalyon Güneş Teknolojileri yüzde -33,02 ile dördüncü olurken, kamunun gıda sektöründeki en büyük oyuncularından Türkşeker, yüzde -29,62 satış karlılığı rasyosuyla en düşük karlılığa sahip beşinci şirket olarak hesaplandı.
Kamuda Eti Maden zirvede, Türkşeker ise dipte
İSO 500’de yer alan şirketlerin 10’u kamu kuruluşları… Bu kuruluşların karlılık rasyoları, listedeki özel kuruluşlardan görece olumlu ayrışıyor. Buna göre, sanayi devler arasındaki kamu kuruluşlarının satış karlılığı yüzde 9,9 olurken, aktif karlılıkları yüzde 5,2; özkaynak karlılıkları ise yüzde 7,6 olarak hesaplandı. Satış karlılığı en yüksek olan kamu şirketinin yüzde 53,7 ile Eti Maden İşletmeleri olduğu görülüyor. Kamunun satış karlılığının eksi yazdığı tek sektör ise gıda oldu. Et ve Süt Kurumu (ESK), Türkiye Şeker Fabrikaları (Türkşeker) ve Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğü’nün (ÇAYKUR) ortalama satış karlılığı yüzde -0,4 olarak hesaplandı. 2025 yılında dönem karı/zararı -11,5 milyar TL olarak açıklanan Türkşeker’in satış karlılığı yüzde -29,6 olurken, ÇAYKUR’un satış karlılığı yüzde -0,84 olarak hesaplandı. Et ve Süt Kurumu ise 71,8 milyar TL’lik net satış rakamı açıklarken, dönem karı/zararını listede saklı tuttuğu için satış karlılığını hesaplanamıyor.
