Bu hamle, enflasyonun yükselmesi riskinin ve Trump'ın Beyaz Saray'a dönüşünden önce birbirine sıkı sıkıya bağlı olan iki ülke arasındaki ilişkilerin daha da yıpranmasının eşlik ettiği yeni bir ekonomik kaos dalgasını tetikleyebilir. Kararı önceden anlatan yönetim yetkilisi, Kanada'nın, Trump'ın önceki gümrük vergilerine misilleme yapan Çin dışındaki nadir ülkelerden biri olduğunu ve bunun hesabını vermesi gerektiğini söyledi.
Yetkili, gazetecilerle yaptığı ve başkanın adımlarını önceden aktardığı telefon görüşmesinde isminin açıklanmamasını şart koştu ve Trump'ın gümrük vergilerini 1930 Ticaret Yasası'nın 338. maddesi uyarınca başlatmak için üç ayrı bildirge imzaladığını belirtti. Birkaç Demokrat milletvekili geçen yıl, Trump'ın bu maddeyi kullanarak ekonomiyi istikrarsızlaştırabileceğini savunarak, söz konusu hükmün yürürlükten kaldırılmasını önermişti.
Yeni yüzde 50'lik gümrük vergileri enerji ürünleri, potas, balık ve kritik mineralleri kapsam dışında bırakacak, ancak ABD-Meksika-Kanada Anlaşması, yani USMCA uyarınca daha önce ithalat vergilerinden muaf tutulan malları kapsayacak. 2020 tarihli bu ticaret anlaşması, ABD tarafından yenilenmediği için, 2036'ya kadar sürebilecek yeni bir müzakere süreci başladı.
Beyaz Saray, hazırladığı bilgi notunda tarifelerin 30 gün içinde yürürlüğe gireceğini, bunun da müzakereler için zaman tanıdığını belirtti; zira Trump, ithalata getireceğini duyurduğu vergi artışlarını her zaman hayata geçirmemişti.
Kanada Başbakanı Mark Carney, yaptığı açıklamada hükümetinin "serbest ve adil ticaretin faydalarına" inandığını, "20'den fazla yeni ekonomik ve güvenlik ortaklığı" imzaladığını hatırlatarak, Kanada'nın Trump yönetimiyle müzakereye hazır olduğunu söyledi.
Carney, "Bu ticaret anlaşmazlığı, özellikle ABD'de, ailelerin maliyetlerini artırdı" dedi. "Kanada, vatandaşlarımızın karşılıklı yararı için ABD ile aramızdaki açık dosyaları ele almak üzere yoğun biçimde devreye girmeye hazır."
Kanada daha kapsamlı bir ticaret savaşı riskiyle karşı karşıya
Yine de Kanada ekonomisini savunmaya çalışırken bu gümrük vergileri daha geniş çaplı bir ticaret savaşına dönüşebilir. Ontario Eyalet Başbakanı Doug Ford, önümüzdeki dönemde ciddi bir karşı karşıya geliş yaşanabileceği uyarısında bulundu.
Ford, sosyal medyada yaptığı paylaşımda, "Bu tarifeler yürürlüğe girerse Kanada, tarife tarife, dolar dolara karşılık vermeli" dedi.
Kanada Ticaret Odası Başkanı Candace Laing, Trump yönetiminin hamlelerini "üzücü" olarak nitelese de iki ülkenin, tarifelerin başlamasından önceki 30 günlük süreyi "resmi görüşmeleri ilerletecek somut adımlar atmak için" kullanması gerektiğini söyledi.
ABD Damıtılmış İçecekler Konseyi'nin CEO'su Chris Swonger da anlaşma çağrısında bulunarak, "Sınırın her iki tarafındaki karar alıcıları, ABD içkilerine yeniden pazar erişimi sağlayacak ve ABD konaklama sektörüne daha fazla zarar verilmesini önleyecek müzakere edilmiş bir çözüm peşinde koşmaya teşvik ediyoruz" dedi.
Ancak tarifelerin, Büyük Buhran döneminden kalma bir yasaya dayanarak uygulanması, riskleri daha da artırıyor; zira söz konusu vergiler yalnızca Kanada'ya değil, diğer ABD ticaret ortaklarına da uygulanabilir ve küresel ekonomiye "muazzam bir belirsizlik" enjekte edebilir. Bu değerlendirme, liberteryen düşünce kuruluşu Cato Enstitüsü'nün genel ekonomi alanından sorumlu başkan yardımcısı Scott Lincicome'a ait.
Lincicome, "Artık Rubicon'u geçtik" diyerek, "338. maddenin devreye sokulması, Trump'ın tarifeleri için nükleer seçenek anlamına geliyor" diye konuştu.
Gümrük vergileri Trump için siyasi açıdan da meydan okuma
Yeni gümrük vergileri, Kongre'nin kontrolü için yapılacak kasım ara seçimleri öncesinde Trump açısından ciddi siyasi ve ekonomik riskler barındırıyor. Geçen yıl nisan ayında ilan ettiği "Kurtuluş Günü" tarifeleri, enflasyon ve resesyon endişeleri nedeniyle finansal piyasalarda çöküşe yol açmış, Trump da müzakere süreci başlatmak için oranları geri çekmek zorunda kalmıştı.
Yüksek Mahkeme, bu yıl şubat ayında, Trump'ın ekonomik olağanüstü hâl ilan ederek gümrük vergileri koyma konusunda yasal yetkisi bulunmadığına hükmetti; bu da yönetimi, çeşitli yasal yetki kaynaklarına dayanarak ithalat vergilerini artırmanın alternatif yollarını aramaya itti.
Gümrük vergileri, ithalata konulan ve şirketlerin daha yüksek fiyatlar yoluyla tüketicilere yansıtabileceği bir vergi türü. Başkan, bu vergilerin yol açtığı maliyetlerin üretimin ABD'ye geri taşınmasını sağlayacağını savunuyor, ancak ekonomik verilerde buna dair çok az kanıt bulunuyor.
Demokrat Kongre Seçim Komitesi Başkanı ve Washington vekili Suzan DelBene, "Bu yeni vergiler ABD'li ailelerin ödediği fiyatları artıracak ve muhtemelen Trump'ın korumak istediğini öne sürdüğü sektörlere misilleme getirecek" dedi.
Son ithalat vergileri, Trump'ın ekonomi konusundaki zayıf notlarını daha da kötüleştirebilir. Başkanlık yarışında seçmene fiyatları düşüreceği vaadinde bulunmuştu, ancak göreve geldiğinden bu yana yıllık enflasyon oranı yükseldi; zira hem gümrük vergileri hem de İran'daki savaş, petrol fiyatlarını yukarı çekiyor.
Trump ticaret alanında Kanada'yı defalarca hedef aldı
Trump yönetiminden yetkili, başkanın ayrıca, Kanada'daki orman yangınlarının ABD'deki hava kalitesine zarar verdiği gerekçesiyle bu ülkeye yönelik ilave gümrük vergileri seçeneğinin araştırılmasını yardımcılarından istediğini söyledi. Trump, bunu sosyal medya paylaşımlarında açıkça tehdit etmişti.
Pazar günü Dünya Kupası finalinde Trump maçı Carney ile birlikte izledi. Yönetim yetkilisi, ikilinin maçta geçirdiği zamanın, ticaret ve gümrük vergilerini ele almak için yapılan bir çalışma ziyareti niteliği taşımadığını belirtti.
Trump, yayımladığı bildirgelerde Kanada'nın otomobiller, alkollü içkiler ve peynir konusunda diğer ülkelere kıyasla ABD'ye ayrımcılık yaptığını iddia ediyor. Ancak bu tez, büyük ölçüde, ABD başkanının Kanada'dan fentanil kaçakçılığını daha fazla engellemesini isteme bahanesiyle bu ülkeye gümrük vergileri dayatmasının ardından Ottawa'nın aldığı misilleme önlemlerine dayanıyor.
Trump, otomobil sektörüne ilişkin bildirgesinde, Kanada'nın Nisan 2025'ten itibaren, USMCA kapsamındaki tercihli muamele şartlarını karşılamayan ABD motorlu araç ithalatına yüzde 25 gümrük vergisi uygulamayı sürdürdüğünü kaydetti.
Beyaz Saray, alkollü içki konusunda, Kanada'daki iki eyalet ve bölge dışında tamamının geçen yıldan itibaren Amerikan menşeli alkollü içeceklerin satın alınmasını ve perakende satışını durdurduğunu, bunun da Trump'ın gümrük vergilerine ve Kanada'yı 51. eyalet yapma yönündeki alaycı çıkışlarına verilen bir yanıt olduğunu bildirdi.
Trump, ABD peynirine Kanada'da uygulanan muameleye uzun süredir itiraz ediyor ve bildirgesinde Kanada'nın süt ürünlerinde ABD'ye, Avrupa'ya kıyasla ayrımcılık yaptığını savunuyor.
Trump ile Carney'nin ilişkisi uzun süredir soğuk. Eski bir merkez bankacı olan Carney, geçen yılki seçim kampanyasında Kanada için "dirsekleri kaldıracağını", yani sert bir mücadele vereceğini vaat etmişti.
Ocak ayında İsviçre'nin Davos kentindeki Dünya Ekonomik Forumu'nda Carney, isim vermeden Trump'ı hedef alarak "en güçlü" ülkelerin ekonomiyi, daha az güçlü devletleri zorlamak için kullandığını söyledi.
Trump ise o dönemde, "Kanada, Amerika Birleşik Devletleri sayesinde yaşıyor" diyerek karşılık vermişti.
