Rusya, uzay yarışında yeni bir dönemin kapısını aralayacak iddialı bir projeyi hayata geçirmeye hazırlanıyor. Rusya Federal Uzay Ajansı (Roscosmos), Ay altyapısına kesintisiz enerji sağlamak amacıyla 2036 yılına kadar Ay yüzeyine nükleer enerji santrali kurulmasını öngören devlet kararnamesi taslağını hazırlarken, uzun vadeli hedefler arasında Venüs ve Mars görevlerini de nükleer enerjiyle desteklemek yer alıyor.
2036 HEDEFİYLE AY'A NÜKLEER SANTRAL
Roscosmos tarafından hazırlanan ve Kremlin'in onayına sunulan stratejik belgeye göre, Rusya önümüzdeki 10 yıl içinde Ay'da nükleer enerji santralini devreye almayı hedefliyor. Moskova, bu projeyle yalnızca Ay'daki altyapıyı beslemeyi değil, aynı zamanda derin uzay araştırmalarında önemli bir avantaj elde etmeyi amaçlıyor.
Plan kapsamında Venüs ve Mars'a yönelik keşif programlarının genişletilmesi ile nükleer itki sistemlerine sahip uzay araçlarının geliştirilmesi de öngörülüyor.
Rusya Başbakan Yardımcısı Denis Manturov da 2025 yazında Devlet Başkanı Vladimir Putin'e, Rusya'nın Ay'da nükleer enerji santrali kuran ilk ülke olacağı sözünü vermişti.
"10 YIL BOYUNCA KESİNTİSİZ ÇALIŞACAK"
Rus nükleer enerji şirketi Rosatom'un Başkanı Alexey Likhachev, Roscosmos ile ortak yürütülen çalışmalar kapsamında 10 kilovata (kW) kadar kapasiteye sahip ve en az 10 yıl arızasız çalışabilecek "Ay Enerji Ünitesi" geliştirdiklerini açıkladı.
Likhachev, sistemin uzayın en zorlu koşullarına dayanacak şekilde tasarlandığını belirterek şunları söyledi:
"Geliştirdiğimiz ünite; fırlatma yüklerine, uzay vakumuna, yoğun radyasyona ve en önemlisi Dünya zamanıyla iki hafta süren, sıcaklığın eksi 150 santigrat dereceye kadar düştüğü Ay gecelerine dayanabilecek şekilde tasarlandı."
DAHA GÜÇLÜ SANTRAL İÇİN ÇALIŞMALAR BAŞLADI
Rus yetkili, mevcut 10 kW kapasitenin Ay'da planlanan endüstriyel faaliyetler için yeterli olmayacağını da kabul etti.
Likhachev, nadir toprak elementlerinin çıkarılması, buzdan oksijen ve roket yakıtı üretilmesi ile yerinde sanayi üretimi gibi faaliyetlerin çok daha yüksek enerji gerektirdiğini belirterek şu değerlendirmeyi yaptı:
"Güçlü bir nükleer enerji kaynağı olmadan derin uzay endüstriyel bir gelişme bölgesi olamaz. Yalnızca ara sıra yapılan keşif gezileriyle sınırlı kalır."
Rosatom'un bu nedenle mevcut tasarımın çok üzerinde kapasiteye sahip yeni nesil bir Ay nükleer santrali üzerinde de çalıştığı bildirildi.
AY'DA "EGEMEN BÖLGE" TARTIŞMASI
Rusya Bilimler Akademisi Başkan Yardımcısı Sergey Çernişev ise projenin yalnızca bilimsel değil, jeopolitik boyutuna da dikkat çekti.
Çernişev, "Uzay Bilimi" adlı federal proje sayesinde Rusya'nın gelecekte Ay'ın paylaşım sürecinde aktif rol üstlenebileceğini ve Ay yüzeyinde kendi "egemen bölgelerini" oluşturabileceğini savundu.
Akademisyen Anatoli Petrukoviç'in verdiği bilgiye göre, yalnızca Ay programı için 2036 yılına kadar yaklaşık 700 milyar ruble (7,5 milyar dolar) kaynak ayrılması planlanıyor. Rusya'nın "Uzay" ulusal projesinin toplam bütçesi ise 4,4 trilyon rubleye (47,2 milyar dolar) ulaşıyor.
LUNA-25 FELAKETİ HALA HAFIZALARDA
Rusya'nın iddialı hedeflerine rağmen Ay programı son yıllarda önemli teknik sorunlar ve gecikmelerle gündeme geldi.
2023 yılında yarım asır sonra gerçekleştirilen ilk Ay görevi Luna-25, 10 yılı aşkın hazırlık sürecinin ardından Ay yüzeyine çakılarak başarısız olmuştu.
Nisan 2026'da ise Rus Bilimler Akademisi, teknik aksaklıklar nedeniyle bir sonraki Ay görevinin 2027'den 2028'e ertelendiğini duyurdu.
