Eski Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı, AK Parti Artvin Milletvekili Faruk Çelik, sosyal medya platformu X’ten çok önemli açıklamalar yaptı. Çelik, emekli sayısının 17 milyonu aştığını belirtirken, emekli aylıklarının gündemden düşmediğini, ne yapılsa beklentilerin bir türlü karşılanamadığını söyledi. Çelik şöyle devam etti:
SORULARINIZ İÇİN: [email protected]
“Bugünkü emeklilik sistemimiz en son 2008 yılında yapılan sosyal güvenlik reformuna dayanmaktadır. Temel esaslarından biri; sistemde daha uzun kalan, daha fazla prim ödeyen sigortalıya daha yüksek emekli aylığı bağlanmasıydı. Ancak yıllar içinde reformun temel parametreleri dikkate alınmadı ve sistem, "çok prim ödeyen daha çok emekli aylığı alır" ilkesinden uzaklaştı.”
“850 BİN KİŞİDEN 5 MİLYONA ÇIKTI”
“Başta “yaş” kriteri olmak üzere reformun temel ilkelerinden uzaklaşınca, SGK sistemi mali açıdan beklentileri karşılayamaz hale geldi. Ortaya çıkan memnuniyetsizlikleri gidermek için önce “Seyyanen Zam” sonra da 2019 yılında “En Düşük Emeklilik Aylığı” uygulamasına geçildi. İlk yıl 850 bin kişinin kapsamda olduğu bu uygulamada, neticede bugün En Düşük Emekli Aylığı alan emekli sayısı 5 milyona ulaşmıştır. Diğer emeklilerimizin önemli bir kısmı da 25-30 bin bandında, yani taban aylığın biraz üstünde aylık almaktadır.”
“10 YIL PRİM ÖDEYENLE 30 YIL PRİM ÖDEYEN EMEKLİ ARASINDA MAAŞ FARKI ORTADAN KALKTI”
“Yeni belirlenecek taban aylığı 23.552 TL olacaktır. Bu durum 10 yıl prim ödeyerek emekli olanla, 25-30 yıl prim ödeyerek emekli olan arasındaki maaş farkını ortadan kaldırmıştır. Bu da daha çok çalışıp prim ödeyen emeklilerimiz açısından dezavantajlı bir durum ortaya çıkarmaktadır.”
“ÇÖZÜM İNTİBAK YASASI ÇIKARTILMASI, AYLIK BAĞLAMA VE GÜNCELLEME KATSAYISI”
“Çözüm: 2008’de getirilen emeklilik kriterlerinin aşındırılmadan uygulanması, adaletsizliğe neden olan seyyanen zam gibi uygulamalardan kaçınılması. Uygulamadaki en düşük emekli aylığı esas alınarak 2012 benzeri bir İNTİBAK yasası çıkarılması, AYLIK BAĞLAMA ve GÜNCELLEME KATSAYISI kriterleri yeniden ele alınarak emekli aylıkları belirlenmesidir.”
“Bugüne kadar kalkınmanın, ilerlemenin motoru olan AK PARTİ hükümetlerimiz, emeklilerimizin talepleri karşısında da seyyanen zamlarla değil sosyal güvenlik sistemi içinde kalıcı ve kapsamlı bir çözüme Çalışma Bakanlığı, Hazine-Maliye Bakanlıklarımızca ulaşılacağına inanıyorum.”
5510 SAYILI KANUNU ÇIKARTAN BAKAN
Faruk Çelik’in açıklamaları çok önemli. Zira Çelik, 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun bugünkü şeklini aldığı 2008 yılındaki kapsamlı kanun değişikliği sırasında Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı yaptı. Çelik, 2007 – 2009 yıllarını kapsayan ilk bakanlık görevinin ardından 2011 – 2015 yıllarında da ikinci defa aynı göreve geldi. Çelik’in ikinci bakanlık döneminde de intibak yasası hayata geçirildi.
İNTİBAK YASASI İLE NE OLDU?
2012 yılında çıkartılan intibak yasası ile 2000 yılından önce bağlanan 2,7 milyon kişinin emekli aylıkları yeniden hesaplandı. Öncelikle 1999 Aralık ayı itibarıyla hesaplanan aylıklar yüzde 5,9 oranında artırılarak 2000 yılı ocak ayına taşındı. 2000 yılı ocak ayından 2008 yılı ocak ayına kadar geçen sürede gerçekleşen gayri safi yurtiçi hasıla (GSYH) büyüme oranının yüzde 75’i emekli aylıklarına yansıtıldı. 2008 sonrasındaki dönem için ise SSK ve BAĞ-KUR emekli aylıklarına yapılan artışlar uygulandı. Yapılan intibak sonucunda 2012 yılı itibarıyla 2,7 milyon kişinin emekli aylığı 50 TL ile 342 TL arasında değişen tutarlarda artırıldı.
İntibak düzenlemesinden daha çok, prim günü ve prime esas kazancı yüksek olduğu halde emekli aylığı düşük kalan kişiler faydalandı. SSK tarım gibi en düşük emekli aylığı alanlar, zaten “alt sınır aylığı” kapsamında hak kazandıklarından daha fazla aylık bağlandığı gerekçesiyle, kapsam dışında bırakıldı. BAĞ-KUR esnaf ve BAĞ-KUR tarım sigortası ile emekli olanlar da intibak düzenlemesinden yararlanmadı.
GÜNCELLEME KATSAYISI VE ABO KÖK AYLIKTA ARTIŞ SAĞLAR
Faruk Çelik paylaşımında aylık bağlama ve güncelleme katsayısı kriterlerinin yeniden ele alınması gerektiğini söyledi. Çelik’in önerdiği değişiklikler SSK ve BAĞ-KUR’lular ile ilk defa 15 Ekim 2008 tarihinden sonra kamu görevine başlayan 5510’a tabi memurların kök aylıklarında artış yapılması anlamına geliyor.
Aylık bağlama oranı (ABO) ve güncelleme katsayısı 2000 ve 2008 yıllarında düşürüldü. Toplam 9000 gün (25 yıl) çalışan bir kişi için aylık bağlama oranı yüzde 76,7 iken, 2000-2008 arasında yüzde 65’e, 2008 sonrasında ise yüzde 50’ye düştü. Bunun anlamı şu: Prime esas ortalama aylık kazancı 40.000 TL olan bir kişi için 2000 öncesinde 30.680 TL aylık bağlanırken, 2000-2008 arasında 26.000 TL, 2008 sonrasında da 20.000 TL aylık bağlanır hale geldi.
İkinci bir durum da çalışma yaşamı boyunca Sosyal Güvenlik Kurumuna (SGK) bildirilen prime esas kazançların emekli olunan tarihteki değerini hesaplamada kullanılan güncelleme katsayısında yaşandı. 2000 öncesinde prime esas kazancın güncel değeri gösterge ve memur maaş katsayısı ile hesaplanırken, 2000 sonrasında güncelleme katsayısı kullanılmaya başlandı. Güncelleme katsayısı 2000 – 2008 arasında tüketici fiyat endeksindeki (TÜFE) artışın tamamı ile gayri safi yurtiçi hasıladaki (GSYH) artışın yüzde 100’ünden oluşurken, 2008 sonrasında TÜFE’nin tamamı ve GSYH artışının yüzde 30’unun toplamı dikkate alınmaya başlandı. Bunun anlamı da şu: Yıllık bazda TÜFE’nin yüzde 20, GSYH’nın yüzde 5 arttığını varsayalım. 2000 – 2008 arasında bu ikisinin toplamı dikkate alınarak prime esas kazançlar 1,25 güncelleme katsayısı ile çarpıldı. Aynı enflasyon ve büyümeye rağmen 2008 sonrasında ise 1,215 ile çarpılıyor. Bu da uzun vadede emekli aylığını düşürüyor. Örneğin, 2025 yılında 40.000 TL olan prime esas kazancı 1,25 ile çarpıldığında güncel değer 50.000 TL olurken, 1,215 güncelleme katsayısı uygulandığında 48.600 TL’de kalıyor. Bu fark her yıl açılıyor.
Faruk Çelik’in önerdiği gibi en düşük emekli aylığı esas alınarak ABO ve güncelleme katsayısının yeniden ele alınması halinde Emekli Sandığı dışındaki tüm emeklilerin kök aylığı artacak. Böyle bir düzenleme sonrasında en düşük emekli aylığını artırmak için her 6 ayda bir yasa çıkartma ihtiyacı ortadan kalkacak. Emekli aylığı ile prim günü ve SGK’ya ödenen prim tutarı arasında bağ kurulacak. Primi yüksek olanlar daha yüksek aylık alabilecekler.
