Emtia piyasasında tarım ürünleri, yılın ilk altı ayında jeopolitik gelişmeler ve iklim koşullarının etkisiyle farklı yönlerde hareket etti. ABD/İsrail-İran Savaşı'nın oluşturduğu belirsizlik ile hava koşullarına bağlı üretim endişeleri, bazı ürünlerde fiyatları yukarı taşırken bazılarında ise düşüşe neden oldu.
Bu süreçte buğday, soya fasulyesi, pirinç ve pamukta güçlü yükselişler görülürken, mısır, kahve, şeker ve kakao fiyatları geriledi.
Tahıl fiyatlarında dikkat çeken yükseliş
Chicago Ticaret Borsası verilerine göre, yılın ilk yarısında kile başına buğday fiyatı yüzde 16,2, pirinç yüzde 24, soya fasulyesi yüzde 9,2 yükselirken, mısır yüzde 1 değer kaybetti.
Buğdayın kile fiyatı 6,8825 dolara ulaşarak Haziran 2024'ten bu yana en yüksek seviyesini gördü.
Petrol fiyatlarındaki artışın enerji ve gübre maliyetlerini yükseltmesi, tahıl piyasasında maliyet baskısını artırdı. Kuraklık ve gübre tedarikine ilişkin kaygılar da arz beklentilerini olumsuz etkileyerek özellikle buğday fiyatlarını destekledi.
ABD'nin önemli üretim bölgelerinde yaşanan kuraklık ve artan gübre maliyetleri nedeniyle buğday ekim alanlarının tarihi düşük seviyelere gerilemesi de fiyat artışını hızlandırdı. Hürmüz Boğazı'nda yaşanan lojistik sorunlar da yükselişte etkili oldu.
Pirinç ve soya yükseldi, mısır geriledi
Olumsuz hava koşulları ile savaşın tetiklediği enerji ve gübre maliyetlerindeki artış, pirinç üretimini baskılarken fiyatların yükselmesine neden oldu. Hindistan'ın uyguladığı ihracat kısıtlamaları da küresel arzı daraltarak yükselişi destekledi.
Soya fasulyesinde de artan gübre maliyetleri ve Çin kaynaklı talep fiyatları yukarı taşırken, ABD ile İran arasındaki gerilimin zaman zaman azalması ve Arjantin'de mısır hasadının hız kazanması mısır fiyatlarında geri çekilmeye yol açtı.
Pamuk yükseldi, kahve ve kakao düştü
Intercontinental Exchange verilerine göre libre bazında pamuk fiyatları yüzde 19,5 artış gösterirken, şeker yüzde 1,3, kahve ise yüzde 15 geriledi. Kakao fiyatı da ton başına yüzde 16,3 düştü.
Kahvenin libresi 2,3885 dolarla Eylül 2024'ten, şekerin libresi 0,1334 dolarla Ekim 2020'den bu yana en düşük seviyesini gördü. Kakao ise 2 Mart 2026'da ton başına 2 bin 846 dolara gerileyerek Nisan 2023'ten sonraki en düşük seviyeye indi.
ABD'de kuraklık ve don riskinin etkisi pamuk fiyatlarını yukarı çekerken, Brezilya'da beklenen rekor kahve hasadı ile realin dolar karşısında değer kaybetmesi kahve fiyatları üzerinde baskı oluşturdu.
Rekor hasat beklentisi fiyatları baskıladı
Kahve fiyatlarındaki gerilemede Brezilya'da beklenen yüksek üretim önemli rol oynadı. ABD Tarım Bakanlığı, ülkenin 2026-2027 döneminde kahve üretiminin yıllık bazda yüzde 14 artarak 71,9 milyon torbaya ulaşacağını öngörüyor.
Vietnam'dan gelen güçlü kahve ihracatı da arz fazlası beklentisini artırırken fiyatların gerilemesine katkı sağladı. Buna karşın gelecek yıl El Nino'nun Brezilya üretimini olumsuz etkileyebileceğine yönelik endişeler fiyatları destekleyen unsurlar arasında yer aldı.
Brezilya'da beklenen yağışların arzı artıracağı beklentisi hem kahve hem de şeker fiyatlarını aşağı yönlü etkilerken, Batı Afrika'daki olumlu hasat görünümü ve zayıf talep de kakao fiyatları üzerinde baskı oluşturmayı sürdürdü.
Uzmandan El Nino değerlendirmesi
Vadeli işlem ve emtia piyasaları uzmanı Zafer Ergezen, AA muhabirine yaptığı değerlendirmede, El Nino hava olayından dolayı emtia piyasasındaki çeşitli ürünlerde yükselişler olduğunu belirterek, El Nino'dan kaynaklı rekolteye yönelik beklentilerde değişiklikler yaşandığını dile getirdi.
El Nino ile birlikte içinde Hindistan'ın da bulunduğu Uzak Doğu ve Güneydoğu Asya tarafında yağışların azaldığını ifade eden Ergezen, "Uzak Doğu ve Güneydoğu Asya'da yağışların azalması, pirinç ve pamuk gibi ürünlerin rekoltesinin azalmasına yol açıyor. Bunun pamuk ve pirinç tarafında fiyatlamalara yansıdığını gördük." dedi.
Ergezen, El Nino'nun Avustralya'da daha kurak bir iklim oluşturduğunu, bunun da dünyanın önemli üreticileri arasında yer alan ülkede buğday rekoltesine ilişkin endişeleri artırdığını söyledi.
Yılın ilk yarısında fiyatı yükselen ürünler arasında pirinç, buğday ve pamuğun öne çıktığını belirten Ergezen, ABD ile İran arasındaki savaşın tedarik zincirinde oluşturduğu sorunların da bu artışlarda etkili olduğunu ifade etti.
Ergezen, şu değerlendirmelerde bulundu:
"Özellikle ABD-İran Savaşı ile birlikte hem gübre hem de enerji maliyetlerinde artış olduğunu gördük. Bu etkiler, pirinç, buğday, pamuk gibi ürünlerde maliyetleri yükseltti. Enerji maliyetlerindeki artış, polyester üretim maliyetlerini de artırdı. Polyester üretim maliyetlerindeki artış, üreticilerin pamuk tarafına geçmesine yol açtı ve bu da pamuk fiyatlarında artışa yol açtı."
