Avrupa, kayıtların tutulmaya başlamasından bu yana görülen en şiddetli sıcak hava dalgasıyla mücadele ediyor. Kıta genelinde sıcaklıklar peş peşe ulusal rekorlar kırarken, kavurucu sıcak hava dalgası şimdi Balkanlar ve Ukrayna'ya doğru ilerliyor.
Sıcak hava dalgasının nedeni ne?
Uzmanlara göre sıcak hava dalgasını, meteorolojide Yunanca omega (Ω) harfine benzeyen görünümünden dolayı "omega blokajı" olarak adlandırılan atmosferik bir hava sistemi besliyor.
Bu sistemde Kuzey Afrika'dan gelen sıcak ve kuru hava, iki tarafındaki alçak basınç sistemleri nedeniyle bulunduğu bölgede hapsoluyor. Sonuç olarak sıcaklıklar mevsim normallerinin 18 derece üzerine kadar çıkıyor.
Avrupa bu tür sıcak hava dalgalarına karşı özellikle savunmasız durumda. Bunun başlıca nedenlerinden biri, evlerin yalnızca yaklaşık yüzde 20'sinde klima bulunması. Ayrıca kıtadaki konutların büyük bölümü sıcaklığı dışarı atmak yerine içeride tutacak şekilde inşa edilmiş durumda.
Bu, son iki ay içinde Avrupa'yı etkileyen ikinci büyük sıcak hava dalgası. İlki 24 Mayıs'ta başlamış, sıcaklıklar mevsim normallerinin 10 ila 15 derece üzerine çıkmış ve çok sayıda kişinin ölümüne yol açmıştı.
Milyonlarca kişi aşırı sıcaklarla karşı karşıya
AFP'nin analizine göre pazartesi günü Orta ve Doğu Avrupa'da en az 130 milyon kişi 35 derecenin üzerindeki sıcaklıklara maruz kaldı. Bir gün önce bu sayı 190 milyonun üzerindeydi.
Kıta genelinde ise 269 milyondan fazla kişinin 30 derecenin üzerindeki sıcaklıkları yaşayacağı tahmin ediliyor.
Dünya Hava Durumu Atıf (World Weather Attribution) araştırma grubu, iklim değişikliği olmasaydı bu kadar erken başlayan bir yaz sıcak hava dalgasının "neredeyse imkânsız" olacağını belirtti.
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus ise Avrupa'nın dünyanın en hızlı ısınan kıtası olduğunu, küresel ortalamanın iki katı hızla ısındığını söyledi.
21 Haziran'dan bu yana 1300'den fazla ek ölüm
DSÖ verilerine göre 21 Haziran'dan bu yana Avrupa'da sıcak hava dalgasıyla bağlantılı 1300'den fazla "ek ölüm" kaydedildi.
Hayatını kaybedenler arasında kilitli araçlarda yaşamını yitiren çocuklar ile serinlemek amacıyla denetimsiz yüzme alanlarına girerek boğulan gençler de var.
En ağır etkilenen ülkelerden biri Fransa oldu.
Ülkenin ulusal halk sağlığı kurumu, yalnızca 24 Haziran'dan bu yana beklenenin üzerinde 1000 ölüm gerçekleştiğini açıkladı. Hayatını kaybedenlerin büyük bölümünü 65 yaş ve üzerindeki kişiler oluşturdu.
Fransa'da 18 Haziran'dan bu yana en az 74 boğulma vakası ölümle sonuçlandı. Ligue 2 futbolcularından Kenzo Kies'in de sıcak hava dalgası sırasında Rhone Nehri'nde boğularak yaşamını yitirdiği bildirildi.
Polonya'da ise pazar günü tek bir günde 17 kişi boğuldu.
Tedros, sıcak stresini "sessiz bir katil" olarak nitelendirerek Avrupa hükümetlerini sıcak hava eylem planlarını hayata geçirmeye çağırdı.
Sıcaklık rekorları peş peşe kırıldı
Hafta sonunda Orta Avrupa'nın birçok ülkesinde ulusal sıcaklık rekorları yenilendi.
Çekya: Prag'ın kuzeyindeki Doksany'de sıcaklık 41,9 dereceye ulaşarak ülke tarihinin en yüksek seviyesi olarak kaydedildi. Çek Meteoroloji Enstitüsü (CHMI), "Resmi meteoroloji istasyonlarımızda ilk kez 41 dereceyi gördük," açıklamasını yaptı.
Almanya: Polonya sınırındaki Coschen'de termometreler 41,7 dereceyi göstererek yalnızca 24 saat önce kırılan rekoru yeniden geride bıraktı. Ülkede ayrıca yaklaşık 150 yıllık ölçüm tarihinde en sıcak gece yaşandı. Kubschuetz kentinde gece sıcaklığı 29,4 derecenin altına düşmedi.
Polonya: Batıdaki Slubice kentinde sıcaklık 40,5 dereceye ulaşarak yüz yılı aşkın süredir kırılamayan ulusal rekoru geçti.
İspanya: Cantabria bölgesindeki Tama belediyesinde 43,7 derece ölçüldü. Bu değer, bölgenin yılın herhangi bir ayında kaydettiği en yüksek sıcaklık oldu. İspanyol meteoroloji kurumu ayrıca 22 ve 23 Haziran'ın, ana karada en az 1950'den bu yana kaydedilen en sıcak haziran günleri olduğunu açıkladı.
Haziran ayına ait sıcaklık rekorları İngiltere ve İsviçre'de de kırıldı.
Hükümetlerden olağanüstü önlemler
Paris'te yetkililer, acil servisler üzerindeki yükü azaltmak amacıyla hafta sonu kamusal alanlarda alkol tüketimini yasakladı. Kentte düzenlenmesi planlanan Onur Yürüyüşü ertelendi. Eyfel Kulesi ve Louvre Müzesi de aşırı sıcaklar nedeniyle ziyaretçilere daha erken kapanmaya başladı.
Fransa Başbakanı Sebastien Lecornu, ulusal meteoroloji servisinin temmuz ayında yeni bir sıcak hava dalgası beklendiğini açıklamasının ardından, yaşanan süreçten çıkarılacak dersleri değerlendirmek ve yeni önlemleri görüşmek üzere özel bir kabine toplantısı düzenledi.
Almanya'nın başkenti Berlin'de polis, halka serinleme imkânı sağlamak amacıyla iki gün üst üste tazyikli su araçlarını kullandı. Bu uygulama, Bruno Mars konserinin düzenlendiği Olympia alanında da gerçekleştirildi.
Belçika'da ise her yıl yapılan Waterloo Muharebesi canlandırması iptal edildi. Organizatörler, "Halkın, katılımcıların, gönüllülerin ve acil durum ekiplerinin güvenliğini riske atamayız," açıklamasını yaptı.
Fransa İçişleri Bakanı Laurent Nunez ise hükümetin hazırlıksız yakalandığı yönündeki muhalefet eleştirilerini reddederek, "Bu bir fiyasko değil. Hazırlıklıydık," dedi.
Devlete ait enerji şirketi EDF ile çeşitli finans kuruluşlarının desteğiyle Fransa'daki okul ve kreşlerde soğutma sistemlerinin kurulması ve binaların yenilenmesi için 130 milyon euro'nun üzerinde kaynak ayrıldığı açıklandı.
Sıcak hava Balkanlar ve Ukrayna'ya ilerliyor
Sıcak hava dalgası şimdi Balkanlar üzerinden Ukrayna'ya doğru yayılıyor.
Macaristan, Sırbistan, Romanya, Hırvatistan, Avusturya, Polonya'nın güneyi ve Ukrayna'nın batısında sıcaklıkların pazartesi günü 35 derecenin üzerine çıkması beklenirken, Bosna Hersek ile Arnavutluk'ta termometrelerin 40 dereceyi göstermesi öngörülüyor.
Bosna Hersek'te aşırı sıcakların tetiklediği orman yangınlarıyla mücadele sürüyor. Mostar yakınlarındaki bir çöp depolama alanında çıkan yangın nedeniyle çevre günlerce yoğun duman altında kaldı.
Ukrayna ise ayrı bir sorunla karşı karşıya.
Rusya'nın Şubat 2022'de başlattığı işgalden bu yana düzenlediği füze ve insansız hava aracı saldırıları ülkenin enerji altyapısında onlarca milyar euro'luk hasara yol açtı ve sık sık elektrik kesintileri yaşanmasına neden oldu.
Batıdaki Ivano-Frankivsk'tan güney cephe hattındaki Zaporijya'ya kadar en az beş bölgede şebeke işletmecileri geçici elektrik kullanım kısıtlamaları açıkladı.
Enerji şirketi Yasno'nun CEO'su Sergii Kovalenko, elektrik şebekesinin kış aylarındaki saldırıların ardından sürdürülen yaz onarımları nedeniyle "kapasitesinin sınırında çalıştığını" söyledi.
Türkiye'ye ilerleyecek
Uzmanlar sıcak hava dalgasının birkaç gün daha etkisini sürdüreceğini, ardından doğuya doğru ilerleyerek Türkiye ve Orta Asya'yı etkileyeceğini öngörüyor.
Salı gecesinden itibaren Balkanlar'da etkili olması beklenen fırtına sisteminin bir miktar serinleme getirmesi bekleniyor ancak sıcaklıkların yine de mevsim normallerinin üzerinde kalacağı tahmin ediliyor.
Uzmanlar: 'Bu artık yeni normal'
Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO) İklim Bilgilendirme Başkanı John Kennedy, "Bunun gibi sıcak hava dalgaları, değişen iklim koşullarında görmeyi beklediğimiz olaylar. 1976'daki tarihi sıcak hava dalgasından bu yana geçen 50 yılda Avrupa'nın ortalama sıcaklığı yaklaşık 2 derece arttı," dedi.
Fransız paleoklimatolog Jean Jouzel ise sıcak hava dalgaları sona erdiğinde siyasi ilginin de hızla azaldığını belirterek şu uyarıda bulundu:
"İnsanlar gözlerini kapatıyor ama durum son derece ciddi. Fransa'da 1947'den bu yana kaydedilen 52 sıcak hava dalgasının üçte ikisi 21. yüzyılın başından bu yana yaşandı."
