İran'ı da içine alan savaşın cephesi genişliyor. Kiev'in Rus askeri teçhizatının İran'a transferiyle bağlantılı olduğunu söylediği hedeflere uzun menzilli saldırılarla anlaşmazlığa dahil olmasıyla birlikte, Ukrayna bu krizin yeni aktörlerinden biri haline geldi.
Aynı zamanda Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, Rusya'nın İran'a uydu verileri sağlayarak Tahran'ın Orta Doğu'daki ABD askeri tesislerini hedef almasına yardımcı olduğunu öne sürdü.
Bu gelişmeler, İran ile Amerika Birleşik Devletleri arasındaki krize yeni boyutlar ekledi ve Tahran ile Washington arasındaki çekişmeyi Rusya-Ukrayna savaşıyla birbirine bağlayarak Moskova'nın İran'a verdiği desteği yeniden gündeme taşıdı.
X sosyal medya platformunda paylaştığı mesajda Ukrayna lideri, temmuz ayı başından bu yana Rus uydularının Körfez ülkeleri ile bölgedeki ABD askeri tesislerini aktif biçimde izlediğini ve elde edilen görüntülerin İran'a aktarıldığını belirtti.
Ona göre, Rus uydu görüntüleri ile İran saldırıları arasında "açık bir korelasyon" var: Hem İran'ın hazırlıkları sırasında, saldırılardan önce çekilen görüntüler hem de hasarı değerlendirmek için saldırıların ardından çekilenler.
Zelenski ayrıca yalnızca 19 ve 20 Temmuz günlerinde, ikisi Bahreyn'de, biri Ürdün'de ve biri Kuveyt'te bulunan dört hava üssünün Rus uydularının gözlem menziline girdiğini iddia etti.
Sözlerini tamamlarken bu gerçeğin görmezden gelinmemesi gerektiğini vurguladı: "Kötülük güçleri her zaman durumu daha da kötüleştirmeye ve krizin kapsamını genişletmeye çalışıyor."
Zelenskiy, Rusya'nın durdurulması, bu savaşın sona ermesi ve "saldırgan devlet" üzerindeki baskının etkili olması gerektiğini de sözlerine ekledi.
Ukrayna, cumartesi günü yaptığı açıklamada, uzun menzilli saldırıları kapsamında Hazar Denizi'nde İran ile Rusya arasında askeri yük taşımak için kullanıldığını öne sürdüğü gemileri hedef aldığını duyurdu.
İran, hedef alınan gemilerden birinin İran'a ait ticari bir gemi olduğunu, saldırıda bir mürettebat üyesinin hayatını kaybettiğini, birkaç kişinin de yaralandığını açıkladı.
Ukrayna'nın saldırısına karşılık olarak Tahran, cumartesi günü ülkedeki maslahatgüzar vekilini Dışişleri Bakanlığı'na çağırarak saldırıya resmen protesto notası verdi.
IRNA'nın aktardığına göre İran, bu görüşmede "İslam Cumhuriyeti'nin güvenliğini ve ulusal çıkarlarını kararlılıkla savunacağını ve vatandaşlarının canına ve malına yönelik saldırıları cevapsız bırakmayacağını" vurguladı.
İran Dışişleri Bakanlığı Tahran'ın karşılık verme hakkını yinelerken, bazı İranlı sosyal medya kullanıcıları ülkenin Kheibar Shekan balistik füzeleriyle misilleme yapılması çağrısında bulundu.
Çevrim içi ortamda paylaştıkları gayriresmî yorumlarda çok sayıda kullanıcı, Dışişleri Bakanlığı'nın "zayıf diplomasisi" olarak nitelendirdikleri tutumu eleştirdi. Yaygın şekilde paylaşılan bir yorumda şu ifadeler yer aldı: "Bu zayıf diplomasi iktidarda kaldığı sürece, her tilki kendini bize karşı aslan sanacak."
Diğer kullanıcılar ise İran'ın füze cephaneliğinin menziline ve kapasitesine dikkat çekerek Tahran'ın caydırıcılığını göstermesi gerektiğini savundu.
Aynı çerçevede eski İranlı milletvekili Nezameddin Musevi de Hazar Denizi'nde "bir İran ticari gemisine yönelik Ukrayna askeri saldırısı" olarak nitelendirdiği olaya tepki gösterdi.
Musevi, "Hazar Denizi'ndeki bu havai fişek gösterisine verilecek yanıt Karadeniz'de olmalıdır." dedi ve Ukrayna'nın söz konusu eyleminin, İran'ı balistik füzelerinin menziline ilişkin kendi koyduğu 2 bin kilometrelik sınırı yeniden gözden geçirmeye sevk etmesi gerektiğini belirtti.
Aynı zamanda İran Dışişleri Bakanlığı, Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi'nin Avrupa Birliği'nin dış politika sorumlusu Kaja Kallas ile yaptığı telefon görüşmesinde saldırıyı kınadığını ve Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, Avrupa Birliği ve uluslararası toplumdan karşılık verilmesini istediğini açıkladı.
Arakçi ile Kallas arasındaki görüşme, Avrupa Birliği'nin İran'a insan hakları ihlalleri nedeniyle yeni bir yaptırım paketi uygulamaya koymasından sadece iki gün sonra gerçekleşti.
24 Temmuz'da Kaja Kallas, X hesabından yaptığı açıklamada, Avrupa Birliği'nin aralarında siyasi muhalifler ve dinî azınlıklara yönelik kovuşturmaların da bulunduğu "ağır insan hakları ihlallerinden" sorumlu İranlı yargıçlara karşı yeni kısıtlayıcı tedbirler getirdiğini duyurdu.
Trump: Rusya ve Çin İran'a silah vermeyecek
Zelenski'nin açıklamaları, ABD'nin eski başkanı Donald Trump'ın Rusya ve Çin'in İran'a silah sağlamayacağını söylemesinden bir gün sonra geldi.
Trump, Truth Social adlı sosyal medya platformundaki paylaşımında, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping'in Pekin'de yaptıkları son görüşme sırasında kendisine Çin'in "hiçbir koşulda" İran İslam Cumhuriyeti'ne, buna Çin şirketleri de dahil olmak üzere, silah vermeyeceğini ya da satmayacağını söylediğini aktardı.
Trump ayrıca Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in de Ukrayna'daki savaş sürmesine rağmen kendisine Moskova'nın İran'a silah satmayacağı konusunda güvence verdiğini söyledi.
Trump, "Dolayısıyla İran'la ilişkileri bağlamında sık sık adı geçen bu iki ülke, benim kanaatime göre, bu işin içinde değil." diye ekledi.
Trump öte yandan, Rusya ya da Çin'in böyle bir adım atması halinde bunun "onlar için çok kötü" olacağını ve "çıkarlarına uygun olmayacağını" söyledi.
Trump'ın açıklamaları, Rusya'nın İran'a uydu istihbaratıyla yardımcı olduğunu öne süren Zelenski'nin iddialarıyla çelişiyor.
Moskova ve Pekin, Ukrayna liderinin açıklamalarına şu ana kadar resmî bir yanıt vermedi.
