CGTN Türk Dış Haberler Servisi
Beijing merkezli yapay zekâ şirketi Moonshot AI'ın geçen hafta tanıttığı büyük dil modeli Kimi K3, kısa sürede küresel teknoloji dünyasının dikkatini çekti. Model, çeşitli performans değerlendirmelerinde OpenAI ve Anthropic'in en gelişmiş sistemleriyle birlikte anılırken Elon Musk'ın "etkileyici bir çalışma" sözleri de tartışmayı büyüttü. Asıl dikkat çeken gelişme yeni modelden çok, şirketin kurucusu Yang Zhilin'in yıllar önce verdiği karar oldu. Carnegie Mellon Üniversitesi'nde doktorasını normal süreden yaklaşık iki yıl önce tamamlayan Yang; Apple, Google, Meta, Stanford ve MIT gibi kurumların önünde açtığı kariyer yolunu reddederek Çin'e dönmeyi tercih etti.
Financial Times'ın aktardığına göre ABD'de son günlerde "Amerika onu neden elinde tutamadı?" sorusu sıkça soruluyor. İlk bakışta bu kararın göçmenlik politikalarından kaynaklandığı düşünülse de Yang'ın doktora danışmanı Russ Salakhutdinov farklı bir tablo çiziyor. Salakhutdinov'a göre Yang'ın ABD'de kalabilmesi için birçok hukuki ve mesleki seçeneği bulunuyordu. Apple'ın Beijing ofisinde görev alma teklifi dahi masadaydı. Buna rağmen Yang, kendi şirketini kurmayı seçti ve girişimine Pink Floyd'un “Dark Side of the Moon “ albümünden ilham alarak "Moonshot" adını verdi. Üç yıl içinde yaklaşık 300 kişilik ekibiyle dünyanın en iddialı yapay zekâ modellerinden birini geliştirmesi ise bu tercihin tesadüf olmadığını gösterdi.
“Çin’de şirket kurmak avantajlı hale geliyor”
Gazeteye konuşan çok sayıda Çinli girişimci, benzer bir şirketi ABD yerine Çin'de kurmanın daha avantajlı hâle geldiğini savunuyor. Bunun en önemli nedenleri arasında ülkedeki güçlü profesyonel ağlar, ortak iş kültürü, daha bütüncül düzenleyici yapı ve hızla büyüyen mühendis havuzu gösteriliyor. ABD başta olmak üzere Batı dünyasının siyasi nedenlerle aldığı kimi kısıtlamalara rağmen bazı girişimciler, özellikle otonom sürüş gibi alanlarda insan performansını aşacak yapay zekâ sistemlerini geliştirme konusunda Çin'in daha elverişli bir ortam sunduğunu düşünüyor.
ABD'de doktora yapan Çinli bilim insanlarının büyük bölümü de kariyerine Amerika'da devam ederken son yıllarda ülkesine dönenlerin sayısı belirgin biçimde arttı. Stanford Üniversitesi'nin 2024 yılında ABD'de çalışan Çin kökenli 1.304 bilim insanıyla yaptığı araştırmada katılımcıların yüzde 73'ü akademik ortamda kendisini güvende hissetmediğini, yüzde 65'i ise Asya karşıtı ayrımcılık ve şiddet endişesi taşıdığını ifade etti. Bu tablo da yalnızca ekonomik değil, sosyal ve siyasi faktörlerin de geri dönüş kararlarında etkili olduğunu ortaya koyuyor.
Yurt dışı deneyimi olmazsa olmaz değil
Çin'in artık yalnızca ABD'de yetişmiş insan kaynağını geri çağıran bir ülke olmaktan çıkması ise dikkat çeken bir başka gelişme. Stanford Üniversitesi Hoover Enstitüsü'nün DeepSeek'in temel modellerini geliştiren 356 araştırmacı üzerinde yaptığı incelemeye göre ekibin yüzde 53,5'i hayatının hiçbir döneminde yurt dışında eğitim almadı ya da çalışmadı. ABD deneyimi bulunan araştırmacıların ise yaklaşık yüzde 70'i sonunda yeniden Çin'e döndü. Bu veriler, Çin'in artık kendi bilimsel ve teknolojik ekosistemini oluşturduğunu gösteriyor.
Financial Times onlarca yıl boyunca dünyanın en parlak beyinlerini kendine çekerek teknolojik üstünlük sağlayan ABD'nin, ilk kez bu avantajını kaybetme riskiyle karşı karşıya olduğuna dikkat çekiyor. Çin'in büyüyen yapay zekâ ekosistemi ise küresel teknoloji rekabetinde yalnızca ürünlerle değil, insan kaynağıyla da yeni bir güç merkezi hâline geliyor.
