İnsanlar rastgele hareket ettiklerini düşündükleri anlarda bile tamamen rastgele davranmıyor olabilir. Uluslararası bir araştırma ekibinin yürüttüğü çalışma, insanların açık ya da kapalı alanlarda belirli bir hedef olmadan yürürken saat yönünün tersine, yani sola dönmeye daha yatkın olduğunu ortaya koydu.
Araştırma, İspanya ve Japonya'da farklı yaş gruplarından yüzlerce kişinin katılımıyla gerçekleştirildi. Bilim insanları, katılımcıların açık ve kapalı alanlardaki hareketlerini inceleyerek yön tercihlerini analiz etti.
SAAT YÖNÜNÜN TERSİNE HAREKET
Nature Communications Dergisi'nde yayınlanan çalışmanın sonuçlarına göre insanlar, farkında olmadan sola dönmeyi sağa dönmeye göre daha sık tercih ediyor. Araştırmacılar bu eğilimin yalnızca kalabalık davranışlarından kaynaklanıp kaynaklanmadığını anlamak için bireysel deneyler de yaptı.
Bir deneyde 209 kişiden, sandalyeler ve masalarla oluşturulan bir alan içerisinde tek başlarına ve özgürce yürümeleri istendi. Sonuçlar yine aynıydı: Katılımcılar istatistiksel olarak anlamlı biçimde saat yönünün tersine hareket etmeye daha yatkındı.
Araştırmacılar, eğilimin cinsiyet, baskın el veya baskın ayak kullanımından etkilenmediğini belirledi. Yaş faktörünün ise sınırlı bir etkisi olduğu görüldü. Genç katılımcıların sola dönme eğilimi daha belirgin çıktı.
NEDENİ HENÜZ BİLİNMİYOR
Çalışmanın yazarlarından Claudio Feliciani, bulgunun kendileri için de beklenmedik olduğunu belirterek, insanların yön değiştirmeyi ihtiyaçlarına göre ve rastgele gerçekleştirdiğinin düşünüldüğünü söyledi.
Araştırmacılar, eğilimin göz kullanımından kaynaklanıp kaynaklanmadığını test etmek için katılımcıların bir gözünü kapatarak deneyleri tekrarladı. Ancak sonuç değişmedi. Ekip, Dünya'nın dönüşü ya da manyetik alan gibi büyük ölçekli etkilerin de bu tercihi açıklamadığını düşünüyor.
Bilim insanlarına göre söz konusu eğilim, insan hareketlerinde biyolojik ya da biyomekanik bir asimetriye işaret ediyor olabilir.
TAHLİYE PLANLARINDAN MİMARİYE KADAR ETKİSİ OLABİLİR
Bu bulgu ilk bakışta küçük bir davranış ayrıntısı gibi görünse de araştırmacılara göre sonuçları oldukça geniş bir alana yayılabilir. İnsanların sağa değil sola yönelme eğilimi; bina tasarımından acil durum tahliye planlarına, kalabalık yönetiminden kamusal alan düzenlemelerine kadar birçok başlıkta dikkate alınabilecek bir veri sunuyor.
Araştırmacılar, özellikle havaalanları, müzeler, tren istasyonları, alışveriş merkezleri ve stadyum çevreleri gibi yoğun insan hareketinin yaşandığı alanlarda bu tür küçük yönelimlerin önem kazanabileceğini belirtiyor. Büyük kalabalıkların oluştuğu durumlarda insanların doğal hareket eğilimlerini bilmek, yönlendirme tabelalarının, geçiş alanlarının ve tahliye güzergâhlarının daha etkili tasarlanmasına katkı sağlayabilir.
AYRINTILI BİÇİMDE TEST EDİLMESİ PLANLANIYOR
Çalışmanın yazarlarından Claudio Feliciani, bulgunun bazı spor dallarıyla da ilginç paralellikler taşıdığını belirterek, “Bazı koşu ve araba yarışları, açıklanamayan bir şekilde, her zaman saat yönünün tersine giden parkurlarda düzenleniyor. Ama bu, başka bir zamanın konusu” değerlendirmesinde bulundu.
Araştırmacılar bundan sonraki çalışmalarda, aynı eğilimin ileri yaş gruplarında ya da hareket kabiliyeti farklı olan kişilerde de görülüp görülmediğini incelemeyi planlıyor. Ayrıca sanal gerçeklik deneyleriyle, insanların yön tercihlerini etkileyen duyusal faktörlerin daha ayrıntılı biçimde test edilebileceği belirtiliyor.
