ABD'de federal temyiz mahkemesi, Başkan Donald Trump yönetiminin posta yoluyla oy kullanma kurallarını sıkılaştırmayı amaçlayan başkanlık kararnamesinin Demokratların yönettiği 23 eyalette uygulanmasına izin vermedi. Karar, kasım ayında Kongre'nin kontrolünü belirleyecek ara seçimler öncesinde seçim kurallarına ilişkin hukuki tartışmaları yeniden gündeme taşıdı.
Reuters'ta yer alan habere göre, Boston merkezli 1. Bölge Temyiz Mahkemesi, Demokratların yönettiği 23 eyaletin 25 Haziran'da alt mahkemeden aldığı yürütmeyi durdurma kararının kaldırılması yönündeki başvuruyu 2'ye karşı 1 oyla reddetti. Alt mahkeme yargıcı Indira Talwani, Trump'ın kararnamesindeki temel düzenlemelerin Anayasa'ya aykırı olduğuna hükmetmişti.
Adalet Bakanlığı, federal kurumların henüz kararnameyi uygulamaya koyacak nihai düzenlemeleri tamamlamadığını belirterek davanın erken açıldığını savundu ve yürütmeyi durdurma kararının temyiz süreci boyunca askıya alınmasını istedi. Ancak temyiz mahkemesi bu görüşü kabul etmedi.
Kararda, başkanlık kararnamesinin eyaletlere kısa süre içinde yerine getirilmesi gereken açık yükümlülükler getirdiği vurgulandı. Hakimler, eyaletlerin federal kurumlarla koordinasyon kurmak ve eylül ile kasım ayındaki seçimler öncesinde yeni seçim kurallarını hem seçim görevlilerine hem de seçmenlere anlatmak zorunda olduğunu belirterek, "Davacı eyaletlerin kararnameye bugünden yanıt vermek dışında pratik bir seçeneği bulunmuyor" ifadelerini kullandı.
Daha önce Washington DC'deki bir federal yargıç da Demokratların benzer gerekçelerle açtığı başka bir davada Trump'ın kararnamesini durdurmayı reddetmişti. Adalet Bakanlığı ise 1. Bölge Temyiz Mahkemesi'nden istediği sonucu alamaması halinde konuyu ABD Yüksek Mahkemesi'ne taşıyabileceğini bildirdi.
Kararname mart ayında imzalandı
Trump, posta yoluyla oy kullanmaya yönelik kısıtlamaları artıran başkanlık kararnamesini mart ayında imzaladı. Uzun süredir posta yoluyla kullanılan oyların daha sıkı denetlenmesini savunan Trump, 2020 başkanlık seçimlerini yaygın seçim usulsüzlükleri nedeniyle kaybettiği yönündeki, kanıtlarla desteklenmeyen iddialarını da yıllardır dile getiriyor. Ancak ABD Anayasası, federal seçimlerin yönetimini büyük ölçüde eyaletlerin yetki alanına bırakıyor.
Söz konusu kararname, Trump'ın seçim sistemini yeniden şekillendirmeye yönelik daha geniş kapsamlı planlarının bir parçası olarak görülüyor. Trump ayrıca Kongre'den, seçim kurallarını sıkılaştırmayı öngören tartışmalı SAVE America Act tasarısını geçirmeyi de öncelikleri arasına aldı. Daha önce imzaladığı, seçmen kaydı için vatandaşlık belgesi zorunluluğu getiren ve posta yoluyla kullanılan oyların sayımını sınırlandıran başka bir kararname ise mahkemeler tarafından durdurulmuştu.
Kararnamede hangi düzenlemeler yer alıyordu?
Kararname, İç Güvenlik Bakanlığı'na (DHS), vatandaşlık ve doğal vatandaşlık kayıtları ile diğer federal veri tabanlarından yararlanarak her eyalet için oy kullanma hakkına sahip ABD vatandaşlarının listesini hazırlama ve bunu eyaletlerle paylaşma görevi veriyordu.
ABD Posta Servisi'nin (USPS) de yalnızca eyaletlerin onayladığı posta yoluyla oy kullanma listelerinde yer alan seçmenlere oy pusulası ulaştırması isteniyordu. Bu kapsamda USPS, eyaletlerden posta yoluyla kullanılan oy pusulalarına ait isim ve barkod bilgilerini paylaşmalarını zorunlu kılacak yeni düzenlemeler üzerinde çalışmaya başlamıştı.
Kararname ayrıca Adalet Bakanlığı'na, oy kullanma hakkı bulunmadığı değerlendirilen kişilere federal oy pusulası veren eyalet ve yerel seçim görevlileri hakkında yürütülecek soruşturma ve davalara öncelik verilmesi talimatını da içeriyordu.
"Başkan yetkisini aştı"
Kaliforniya, Massachusetts, Nevada ve Washington eyaletlerinin öncülüğünde açılan davada karar veren Yargıç Indira Talwani, başkanın İç Güvenlik Bakanlığı'na eyaletlerin kullanacağı seçmen listelerini hazırlama talimatı verme yetkisine sahip olmadığını belirtti.
Talwani ayrıca, ABD Posta Servisi'nin posta yoluyla oy kullanmaya ilişkin bağlayıcı kurallar koymasına olanak tanıyan herhangi bir yasal düzenleme bulunmadığını ifade etti.
Demokrat Başkan Barack Obama tarafından göreve atanan Talwani, Trump'ın kararname aracılığıyla yerel seçim yetkililerini eksik olabilecek vatandaşlık listelerini kullanmaya zorlamaya çalıştığını ve bunu yapmadıkları takdirde cezai soruşturma tehdidiyle karşı karşıya bırakmasının da hukuki dayanağı olmadığını kaydetti.
