COVID-19, Rusya'nın Ukrayna'yı işgali, fırlayan enerji fiyatları, rekor düzeyde enflasyon ve diğer etkenler, Avrupa genelinde ücretler üzerinde baskı yarattı. Artan yaşam maliyetleri milyonlarca Avrupa hanesini sert vurdu.
Enflasyonun etkisini hesaba katan reel ücretler, 2026'nın başına kadarki beş yıllık dönemde incelenen Avrupa ülkelerinin üçte birinde geriledi.
Peki 2021'in ilk çeyreği ile 2026'nın ilk çeyreği arasında reel ücretlerin en çok düştüğü ülkeler hangileriydi? Reel ücretlerin en fazla arttığı ülkeler nerelerdi? Euro Bölgesi genelinde düşüş yaşanırken, neden bazı ülkeler reel ücret artışında istisna oluşturdu?
OECD İstihdam Görünümü 2026 raporuna göre – ki rapor 27 Avrupa ülkesini kapsıyor ancak tüm AB üyelerini değil – reel ücretler 2021 ve 2026'nın ilk çeyrekleri arasındaki dönemde kümülatif olarak dokuz ülkede geriledi.
2022–2023 hayat pahalılığı krizinin etkisi
“Reel ücretler, 2022-2023'teki hayat pahalılığı krizinin etkisini 2026'nın ilk çeyreğinde bile hissetmeye devam ediyordu” diyor OECD İstihdam Görünümü editörü Andrea Bassanini, Euronews Business'a.
“Sektörel toplu sözleşmeler her yıl yenilenmediği ve genellikle farklı zamanlara yayıldığı için, pazarlıkla belirlenen ücretlerin toparlanması çok zaman aldı ve bu toparlanma da tam olmadı.”
Ayrıca yasal asgari ücretlerin büyük ölçüde fiyatlardaki artışa paralel seyrettiğine dikkat çekti.
İtalya'da reel ücretler yüzde 6'dan fazla düştü
İtalya, reel ücretlerin yüzde 6,1 düşmesiyle en büyük gerilemeyi yaşayan ülke oldu. Avrupa Sendikalar Konfederasyonu (ETUC) ile Sendikalar Danışma Komitesi'nin (TUAC) eski başekonomisti Ronald Janssen, işverenlerin yeni anlaşmaları sistematik biçimde geciktirmesinin ve sendikaların pazarlık pozisyonunun zayıflamasının İtalya'daki reel ücret düşüşüne katkıda bulunduğunu söyledi.
İtalya’daki Scuola Normale Superiore’de ekonomist olan Michele Bavaro, sözleşmelerin tarihsel olarak çok geç yenilenmesinin, enflasyondaki artışın ardından nominal ücretlerdeki toparlanmayı yavaşlattığını belirtti.
Viyana Uluslararası Ekonomik Araştırmalar Enstitüsü’nden (wiiw) Richard Grieveson ve Meryem Gökten de İtalya’da zayıf verimliliğe, durgun seyreden ekonomik büyümeye ve nominal ücretlerin nispeten yavaş ayarlanmasına dikkat çekti.
Çekya ve İsveç’te sırasıyla yüzde 5,8 ve 4,8’lik düşüşler kaydedildi. Danimarka’da reel ücretler yüzde 2,1, İspanya’da ise yüzde 2 geriledi. Euro Bölgesi genelinde bu dönemde düşüş yüzde 1,8 oldu.
Slovakya, Finlandiya, İrlanda ve İsviçre’de de yüzde 0,7 ile 1,4 arasında değişen hafif düşüşler yaşandı.
Enflasyondaki hızlanma ve iş güvencesine ilişkin kaygılar
Ronald Janssen, Euro Bölgesi’nde 2021-2022 döneminde enflasyonun hızlanmasına dikkat çekti.
“Büyük enflasyon patlamasının ardından gelen yıllarda yapılan toplu pazarlık turları, ücretlerin satın alma gücünü yeniden kazandırmaya çalışsa da, işçiler ve sendikalar, birkaç yıllık durgun ekonomik büyümenin yarattığı iş güvencesi endişeleri, Çin rekabeti nedeniyle sanayisizleşme korkusu ve ABD liderliğindeki bir gümrük vergisi savaşının Avrupa’nın başlıca ihracat pazarlarından birine erişimi baltalaması yüzünden pazarlık güçlerinin zayıfladığını gördü” diye konuştu Janssen, Euronews Business’a.
Belçika’da reel ücretler değişmezken, Fransa ve Estonya’da yalnızca yüzde 0,1’lik sınırlı artışlar kaydedildi.
Türkiye: Belirgin bir istisna
Türkiye, 2026 ortasında enflasyonun yüzde 32’ye ulaşmasına rağmen yüzde 78,6 ile en yüksek reel ücret artışını kaydederek en belirgin istisna olarak öne çıkıyor.
“Türkiye’de reel ücretlerdeki yüzde 79’luk artış, aritmetik olarak doğru olsa da hayat standardındaki artışı olduğundan fazla gösteriyor” diyor Grieveson ve Gökten, Euronews Business’a.
“Reel ücretler 2018’deki kur krizinin ardından hâlâ baskılanmış, düşük bir seviyeden 2021’de yükselmeye başladı; dolayısıyla artışın bir bölümü aslında kayıpların telafisiydi.”
Ayrıca 2022-2023’teki keskin artışın başlıca itici gücünün, büyük ölçüde seçim odaklı olan, asgari ücrete yılda iki kez yapılan zamlar olduğunu belirttiler.
“2023 seçimlerinden sonra bu ayarlamalar yeniden yılda bire indi ve o tarihten bu yana enflasyonun altında kaldı” diye eklediler.
Muhalefet partilerinin resmi rakamların manipüle edildiği yönündeki iddialarına atıfla, Türkiye’nin enflasyon verilerinin güvenilirliğini de sorguladılar.
AB’de en yüksek artış Macaristan’da
Macaristan yüzde 29,8 ile ikinci sırada yer alıyor ve AB içinde başlı başına bir istisna konumunda. Polonya’da reel ücretler yüzde 16,5 arttı. İlk üç ülkenin tamamı euro bölgesinin dışında.
ING başekonomisti Péter Virovácz’a göre, “Macaristan’daki güçlü reel ücret artışı, son beş yılda yapısal işgücü açıkları, hükümetin ücret politikaları ve enflasyon sonrası telafi sürecinin birleşimini yansıtıyor”.
Virovácz, Macaristan’ın istisnai reel ücret performansının olağanüstü bir verimlilik artışını değil, işgücü piyasasındaki sıkılığı, agresif asgari ücret politikasını, süren ücret yakınsamasını ve enflasyon şokunun ardından çalışanların satın alma güçlerini geri kazanmaya dönük çabalarını bir araya getiren etkileri yansıttığını söyledi.
Euro Bölgesi içinde en güçlü reel ücret artışı yüzde 14,8 ile Litvanya’da kaydedildi. Hiçbir diğer ülkede artış çift haneye ulaşmadı. Letonya’da reel ücretler yüzde 7,4, Slovenya’da yüzde 6,6, Portekiz’de yüzde 5,6, Yunanistan’da yüzde 4,7 ve Lüksemburg’da yüzde 4,1 arttı.
Büyük ekonomiler: Reel ücret artışında lider Birleşik Krallık
Avrupa’nın en büyük beş ekonomisi arasında Birleşik Krallık, yüzde 3,6’lık artışla başı çekti. Almanya ve Fransa’da reel ücretler sırasıyla yüzde 0,9 ve 0,1 ile yüzde 1’in altında kaldı. İtalya incelenen ülkeler arasında en sert düşüşü kaydederken, İspanya’da gerileme yüzde 2 oldu.
Bassanini, “İlk önemli etken, hükümet kararıyla Almanya ve Birleşik Krallık’ta enflasyonun üzerinde, Fransa ve İspanya’da ise enflasyona yakın düzeyde artırılan yasal asgari ücretlerdeki artıştır” dedi.
Grieveson ve Gökten, Birleşik Krallık’ın görece esnek ücret belirleme sistemi ile uzun süredir devam eden eleman bulma güçlüklerinin, nominal ücretlerin enflasyona birçok euro bölgesi ekonomisinden daha hızlı tepki vermesine imkân tanıdığını belirtti.
Raporda, 2026’nın ilk çeyreğine ilişkin verilerin, ABD ile İsrail’in İran’a yönelik ortak saldırılarının ve Tahran’ın misillemesinin ardından yaşanan son enerji fiyatı sıçramasından önceye ait olduğu da vurgulanıyor.
