İklim krizi ve çevresel tahribatın en somut göstergelerinden biri olan plastik kirliliği, küresel deniz ekosistemlerini tehdit etmeye devam ediyor. Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP) ve Türk Deniz Araştırmaları Vakfı (TÜDAV) raporlarından derlenen verilere göre, denizlerde ve okyanus yataklarında 100 ila 199 milyon ton arasında plastik çöp bulunuyor. Bu miktara her yıl ortalama 11 milyon metrik ton yeni plastik atık ekleniyor.
PLASTİK KİRLİLİĞİNDE MEVCUT DURUM VE BİYOÇEŞİTLİLİĞE ETKİLERİ
UNEP verilerine göre açık denizlerde her kilometrekareye ortalama 13 bin plastik parçası düşüyor. Okyanuslardaki plastik atıkların yalnızca yüzde 1 ila 5'lik kısmı yüzeyde bulunurken, yüzde 95'lik devasa bölümü dip yüzeyine çöküyor ya da mikroplastik parçacıklarına dönüşüyor.
Atıkların yüzde 70-80'lik kısmı karasal kaynaklardan nehirler ve kıyı şeritleri aracılığıyla denizlere taşınıyor. Fiziksel aşınmayla parçalanan mikroplastikler marine canlılar tarafından yutularak besin zinciri vasıtasıyla insan sağlığını da riske atıyor.
Canlı Kayıpları: Plastik atıklar nedeniyle her yıl 100 binden fazla deniz memelisi ve kaplumbağa ile 1 milyondan fazla deniz kuşu yaşamını yitiriyor.
Mide İçeriği Tespiti: Bilimsel araştırmalar, deniz kuşlarının yaklaşık yüzde 90'ının, deniz kaplumbağalarının ise yüzde 52'sinin midesinde plastik materyal bulunduğunu gösteriyor.
Geleçek Öngörüsü: Mevcut tablonun sürmesi halinde 2050 yılında okyanuslardaki plastik ağırlığının toplam balık ağırlığını geçebileceği tahmin ediliyor.
DOĞADA YOK OLMA SÜRELERİ VE MİKROPLASTİKLERİN ISINMAYA ETKİSİ
Dünya Gazetesi'nin haberine göre, plastik türevlerinin doğada çözünme süreleri türlerine göre değişkenlik gösteriyor. Misinaların doğada yok olması 600 yılı bulurken, plastik şişeler ve çocuk bezleri 450 yıl, lastik ayakkabılar 50-80 yıl, plastik poşetler ise 10-20 yıl boyunca varlığını sürdürüyor.
Diğer yandan Çinli ve Amerikalı bilim insanlarının Büyük Pasifik Çöp Yaması üzerinde yaptığı son araştırmalar, havaya karışan renkli mikroplastiklerin şeffaf olanlara kıyasla 75 kat daha fazla güneş ışığını emerek küresel ısınmaya doğrudan katkı sağladığını ortaya koydu.
TÜRKİYE'DEKİ TABLO VE DOA (DEPOZİTOSU OLAN AMBALAJLAR) PROJESİ
Türkiye'nin plastik atık ithalatı, Ticaret Bakanlığı verilerine göre 2018'deki 437 bin ton seviyesinden 2024 yılında yaklaşık 1,29 milyon tona yükseldi.
Atıkların kaynağında ayrıştırılması amacıyla Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile Türkiye Çevre Ajansı tarafından yürütülen Depozito Bilgi Sistemi / DOA (Depozitosu Olan Ambalajlar) uygulamasıyla, pet şişe, cam ve alüminyum içecek ambalajlarının geri dönüştürülmesi hedefleniyor. Yılda 25 milyar adet ambalajın geri kazanımıyla ülke ekonomisine 30 milyar TL'lik katma değer sağlanması planlanıyor.
