Hamburg Üniversitesi Manuskript Kültürleri Araştırma Merkezi (CSMC) ile Fransa Ulusal Bilimsel Araştırma Merkezi'nin (CNRS) öncülüğünde yürütülen proje kapsamında geliştirilen ENCI adlı taşınabilir tarama sistemi, mühürlü kil zarfların içindeki metinlerin zarar verilmeden okunmasını sağladı. Araştırmacılar, Yakın Doğu'da mektuplar ve hukuki belgelerin MÖ 3. binyıldan itibaren ikinci bir kil tabakasıyla kaplanıp mühürlendiğini belirtiyor. Bu yöntem, belgelerin hem gizliliğini hem de uzun yolculuklar sırasında bütünlüğünü koruyordu. Ancak içeriğin okunabilmesi için zarfın kırılması gerekiyordu.
CİHAZ NASIL ÇALIŞIYOR?
Bu sorunu aşmak amacıyla geliştirilen ENCI sistemi, yüksek enerjili X-ışınları kullanarak kil zarfların iç yapısını üç boyutlu olarak görüntülüyor ve araştırmacıların belgeleri sanal ortamda açmasına imkan tanıyor. Sekiz modüler parçadan oluşan sistem, müzelerde özel radyasyon altyapısına ihtiyaç duymadan kullanılabiliyor.
İlk testleri Hollanda'da yapılan cihaz, daha sonra Paris'teki Louvre Müzesi'nde bulunan eserlerde denendi. Türk makamlarından alınan izinlerin ardından 2024 ve 2025 yıllarında Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi'nde kurulan sistemle 150'den fazla mühürlü kil zarf tarandı.
İLK KEZ OKUNABİLDİ
Projenin ikinci Türkiye ayağında cihaz, Kayseri Arkeoloji Müzesi'nde kullanıldı. Tunç Çağı'nın en önemli ticaret merkezlerinden biri olarak kabul edilen Kültepe'de bulunan eserler üzerinde gerçekleştirilen taramalarda, yaklaşık 4 bin yıldır mühürlü halde bulunan bir kil zarfın içindeki çivi yazılı tablet ilk kez okunabildi.
TAHIL TİCARETİ SÖZLEŞMESİ
Uzmanlar, tablette Asurlu tüccarlar arasında yapılan bir tahıl ticareti sözleşmesinin yer aldığını belirledi. Araştırmacılar, yöntemin yalnızca gizli kalmış metinleri ortaya çıkarmadığını, aynı zamanda kilin içinde bulunan taş, tohum, salyangoz ve diğer organik kalıntıların da tespit edilmesine olanak sağladığını ifade ediyor. Bu sayede antik belgelerin üretim süreçlerine ilişkin yeni bilgilerin elde edilmesi bekleniyor.
Kaynak: ANKA
