Ekonomim gazetesi yazarı Alaattin Aktaş, bugünkü köşesinde memur ve emeklilerin maaş artışlarında uygulanan sistemin yapısal sorunlarını mercek altına aldı. Aktaş, resmi enflasyon verileri kusursuz ve eksiksiz kabul edilse dahi, uygulanan "altı aylık geriye dönük zam" yönteminin sabit gelirlileri enflasyona karşı her halükarda ezdirdiğini vurguladı.
"ENFLASYON KUSURSUZ ÖLÇÜLSE BİLE KAYIP KAÇINILMAZ"
Türkiye'deki gelir dağılımı eşitsizliği ve farklı harcama kalıpları nedeniyle toplumun tamamının üzerinde uzlaşabileceği tek bir enflasyon oranının hesaplanmasının imkansız olduğuna dikkat çeken Aktaş, analizini çarpıcı bir varsayım üzerine inşa etti. Tüm verilerin şeffaf, eksiksiz ve herkes tarafından kabul edilebilir olduğu ideal bir senaryoda bile memur ve emeklilerin mağduriyet yaşadığını belirten Aktaş, sorunun kaynağının maaş artış yöntemindeki "zaman kayması" olduğunu ifade etti.
ÇARPICI "100 LİRA" ÖRNEĞİ: 71,84 LİRA NEREYE GİTTİ?
Aktaş, enflasyon farkı formülünün yarattığı gizli erimeyi somut bir hesaplamayla okuyucularına aktardı. Yıla 100 birimlik maaş ve 100 birimlik enflasyonla başlandığı varsayıldığında tablonun nasıl şekillendiği şu şekilde özetlendi:
“Altı ay boyunca maaşlar hiç değişmeden 100 birimde kalıyor. Memur veya emeklinin altı ayın sonundaki toplam geliri 600 birim oluyor. Yıla 100 olan fiyat düzeyi enflasyonla birlikte ocakta 104,84’e, şubatta 107,95’e, martta 110,04’e, nisanda 114,64’e, mayısta 116,61’e ve haziranda 117,76’ya çıkıyor. Altı aylık dönemde fiyatların toplamı 671,84 birime ulaşıyor. "Mevzuat, 'Fiyatlar altı ayda 100’den 117,76’ya çıktı, maaşını da 117,76 yapıyoruz, enflasyon farkını verdik' diyor. Ancak emeklinin cebine 600 lira girerken, fiyatların altı aylık faturası 671,84 lira. Aradaki bu 71,84 liralık açık hesaba katılmıyor."
SİSTEMDEKİ İKİ TEMEL SORUN
Son üç yılı (2024, 2025 ve 2026) kapsayan veriler üzerinden enflasyon farkının tahribatı nasıl onaramadığını gösteren Aktaş, yüzde 17,76’lık farkın sadece kağıt üzerinde geçmişi telafi ettiğini, ancak ikinci altı aylık dönemde fiyatlar artarken gelirin yatay seyretmesiyle kayıp döngüsünün yeniden başladığını belirtti.
Aktaş’a göre, sistemin memur ve emekliler aleyhine işlemesinin temelinde şu iki ana faktör yatıyor:
“Başlangıç düzeyindeki temel ücretlerin yetersiz olması, enflasyon artışlarının etkisini daha da acımasız kılıyor. Geriye dönük altı aylık telafi mekanizması, enflasyonun yüksek olduğu dönemlerde büyük yıkım yaratıyor. Yıllık enflasyonun yüzde 3-5 düzeyinde olduğu ekonomilerde bu zaman kayması hissedilmese de, Türkiye'deki mevcut oranlarda çalışan ve emekliler açısından devasa kayıplar ortaya çıkarıyor.”
Aktaş, toplu iş sözleşmesi süreçlerindeki "önceki zammın düşülüp yenisinin eklenmesi" gibi karmaşık formüllerin de sistemi memurlar açısından giderek daha anlamsız bir hale getirdiğinin altını çizdi.
