Yatırımcıların en büyük hatalarından biri, hızla yükselen hisselerin aynı performansı uzun yıllar sürdüreceğini düşünmek oluyor. Ancak New York Times'ın yer verdiği kapsamlı bir akademik araştırma, tarihin en büyük borsa yükselişlerinin aynı zamanda en büyük servet kayıplarına da zemin hazırlayabildiğini ortaya koydu.
Araştırmaya göre son 100 yılda ABD borsasında işlem gören 29 binden fazla şirketin büyük bölümü yatırımcılarına beklenen getiriyi sağlayamadı. Hatta hisselerin yüzde 96'sından fazlası, risksiz yatırım aracı olarak kabul edilen kısa vadeli ABD Hazine bonolarının getirisini dahi aşamadı.
Büyük yükselişlerin ardından sert çöküşler geldi
Çalışmada, yatırımcıların yoğun ilgi gösterdiği dönemlerde astronomik değerlemelere ulaşan birçok şirketin ilerleyen yıllarda milyarlarca dolarlık servetin buharlaşmasına neden olduğu belirtildi.
Son yüzyılın yatırımcılarına en fazla servet kaybettiren şirketler arasında şunlar yer aldı:
WorldCom
Lucent Technologies
Wachovia
Rivian Automotive
VinFast Auto
Özellikle internet balonunun yaşandığı dot-com döneminde hızla yükselen teknoloji şirketleri ile 2008 küresel finans krizinden önce büyük değer kazanan bazı finans kuruluşları, daha sonra yatırımcılarına ağır kayıplar yaşattı.
Elektrikli araç hisseleri de listeye girdi
Araştırma, son yılların en dikkat çekici yatırım temalarından biri olan elektrikli araç sektörünün de benzer bir tablo sergilediğini gösteriyor.
ABD'li elektrikli araç üreticisi Rivian, Kasım 2021'de gerçekleştirdiği halka arz sonrasında ulaştığı yüksek piyasa değerine rağmen beklentileri karşılayamadı. Şirket hisseleri, 2025 yılı sonuna kadar yatırımcılar açısından yaklaşık 85,8 milyar dolarlık servet kaybına neden oldu.
Vietnam merkezli VinFast Auto da halka arz sonrasında kısa sürede ulaştığı yüksek değerlemeyi koruyamayarak yatırımcıların büyük zarar yazdığı şirketlerden biri oldu.
Kazancı birkaç şirket sırtladı
Araştırmanın en dikkat çekici bulgularından biri ise borsa getirilerinin çok dar bir şirket grubunda yoğunlaşması oldu.
Son yüzyılda ABD borsasında yaratılan toplam servetin önemli bölümü yalnızca birkaç teknoloji devinden geldi.
Bu şirketlerin başında Apple yer aldı. Apple, yatırımcıları için 5 trilyon doların üzerinde piyasa değeri oluşturarak son 100 yıldaki toplam servet artışının yaklaşık yüzde 5,5'ini tek başına sağladı.
Apple'ın yanı sıra Nvidia ve Microsoft da küresel servet artışına en büyük katkıyı yapan şirketler arasında yer aldı.
Araştırmaya göre yalnızca en büyük 10 şirket, son yüzyılda yaratılan toplam borsa servetinin yaklaşık yüzde 29'unu oluşturdu.
"Kayıp sınırlı, kazanç sınırsız" etkisi
Çalışma, hisse senedi piyasasının temel matematiğine de dikkat çekiyor.
Bir yatırımcı bir hisse senedinde en fazla yatırdığı sermayeyi, yani yüzde 100'ünü kaybedebilir. Buna karşılık başarılı şirketlerde teorik olarak kazanç sınırı bulunmuyor.
Bu nedenle Apple, Nvidia veya Microsoft gibi çok uzun yıllar boyunca değer üretmeye devam eden az sayıdaki şirket, binlerce başarısız şirketin yarattığı kayıpları telafi ederek borsanın uzun vadeli yükselişini mümkün kılıyor.
Endeks yatırımı öne çıkıyor
Araştırmanın vardığı sonuçlardan biri de rastgele hisse seçmenin uzun vadede çoğu yatırımcı için başarılı bir strateji olmadığı yönünde.
Bulgular, geniş ölçüde çeşitlendirilmiş endeks fonlarının, tek tek hisse seçimine kıyasla yatırımcılar açısından daha avantajlı bir yaklaşım olabileceğini ortaya koyuyor.
Araştırma ayrıca güçlü finansal yapıya sahip şirketlerin bile aşırı yüksek değerlemelerden işlem görmeleri halinde uzun vadede yatırımcılarına ciddi kayıplar yaşatabileceği uyarısında bulunuyor.
Yapay zekâ temasıyla birçok teknoloji hissesinin tarihi zirvelerde işlem gördüğü mevcut dönemde, yatırım kararlarının yalnızca fiyat hareketlerine değil şirketlerin gerçek değerlemelerine de dayanması gerektiği vurgulanıyor.
