Ankara’daki iki günlük zirveden bir veda hediyesiyle ayrılan NATO liderlerinin çoğu, taşıdıkları hediye çantalarının içine bakma zahmetine bile girmedi.
Gerçekte, Birleşik Krallık Başbakanı Keir Starmer ve birkaç başka hükümet başkanı, Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’dan aldıkları gösterişli ahşap kutuları ilk kez açana kadar, siyah keçe kaplı bordo sandığın Dirty Harry’nin taşıdığı türden bir .357 Magnum toplu tabanca – daha doğrusu onun Türkiye yapımı muadili – barındırdığını fark etmedi.
Bu keşif bazıları arasında paniğe yol açtı; özellikle Belçika Başbakanı Bart De Wever’in ekibi, Brüksel havaalanı apronunda, kâğıt hediye çantasının içindeki kutuyu fotoğrafladı; zira özenle kişiselleştirilmiş krom kaplı silahı ancak eve döndüklerinde fark etmişlerdi.
Heyetlerin güvenlik ekipleri, kutuda altı gerçek mermi bulunması nedeniyle daha da telaşa kapıldı; bu da devlet ve hükümet başkanlarını silahı nasıl en iyi şekilde muhafaza edecekleri konusunda bir hayli şaşırttı.
Kanada Başbakanı Mark Carney gibi bazıları ise durumu eğlenceli buldu; Carney, kendisinin verdiği akçaağaç şurubu hediyesinin, “şatafatlı ve güçlü tabancayla biraz ters düştüğünü” esprili bir şekilde dile getirdi.
Ne kadar sıra dışı görünürse görünsün, bir devlet başkanına iyi niyet göstergesi olarak – ya da satış hamlesi niteliğinde – gerçek, işlenmiş bir silah hediye etmek, diplomaside ve silah sanayisinde en eski adetlerden biri; Batı’da olduğu kadar dünyanın başka yerlerinde de yaygın.
Recep’in silahı var
Hikâye sosyal medyada hızla yayıldı; müttefiklerine alışılmışın dışında, hatta hafif tehditkâr sayılabilecek bir hediye veren, öngörülemez bir güçlü lider portresi çizildi.
Erdoğan’ın NATO müttefiklerine hediye ettiği Gümüşay .357 Magnum, ilk kez 1990’larda Gümüşhane’de faaliyet gösteren, ancak daha sonra kapanan bir üretici tarafından geliştirilen altı atımlık bir toplu tabanca; kalan stok daha sonra devlet silah üreticisi MKE’nin envanterine alındı.
Her bir tabanca, alıcısının adı işlenmiş halde ve Türk bayrağı ile NATO amblemini taşıyan bir kutu içinde sunuluyor; aynı zamanda tanıtım amacı da taşıyor: Türkiye son yıllarda dünyadaki üçüncü büyük hafif silah ihracatçısı konumuna geldi ve sektörünü daha da büyütmek istiyor.
Türk medyası, Erdoğan’ın Ankara’da tabancanın yanına ikinci bir hediye daha eklediğini bildirdi: İngilizce yayımlanan kendi biyografisi The Politics of Courage: Erdoğan and the Rise of Türkiye’nin imzalı bir kopyası, kişisel bir mektup ve bir dolma kalem.
Türkiye Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı, hediyenin verildiğini doğruladı, ancak şu ana kadar başka bir açıklama yapmadı.
İlk örnek Colt’tan
Müttefiklere ve dostlara silah hediye etmek, Avrupa aristokrasileri arasında yaygın olan törensel kılıç armağanı geleneğinin sanayi çağındaki versiyonu.
Fransız kralları, "Ex Dono Regis" (“kralın armağanı”) ibaresini taşıyan törensel kılıçları savaş meydanındaki üstün hizmetler için verir, bunları Amerikan Bağımsızlık Savaşı sırasında müttefik yabancı subaylara da takdim ederdi.
1850’lerde Samuel Colt Avrupa ve Osmanlı İmparatorluğu’nu gezerken, altın kakmalı, özel işlemeli bir toplu tabancayı bizzat Osmanlı Sultanı Abdülmecid’e sundu.
Colt, Rusların tabancalarını zaten satın aldığını sultana özellikle hatırlattıktan sonra, Abdülmecid beş bin adet sipariş verdi.
Colt, aylar önce Ruslara da aynı pazarlama taktiğini uygulamış, 1854’ün sonlarında, Kırım Savaşı sürerken Çar I. Nikolay’a, Amerikan vatansever motifleriyle süslenmiş altın kakmalı toplu tabancalar hediye etmişti. Nitekim ABD’li silah üreticileri o savaşta her iki tarafa da silah sattı.
Colt’un rakibi Oliver Winchester ise aynı şeyi ülkesinde yaptı. Altın kakmalı, işlemeli bir Henry tüfeği yaptırdı ve açıkça savaş zamanı tüfek sözleşmelerinde yönetimin desteğini kazanma amacıyla bizzat ABD Başkanı Abraham Lincoln’e hediye etti.
On yıllar sonra, ileride başkan olacak Theodore Roosevelt – silah meraklısı ve koleksiyoner – altın kaplamalı bir Winchester Model 1895’i, Küba’daki ABD askeri valisi Leonard Wood’a hediye etti; tüfeğin üzerine tarih ve kendi adı kazındı.
Yıllar içinde görevdeki ABD başkanları ve diğer üst düzey yetkililer, vatandaşlardan, gazilerden ve üreticilerden silah hediyeleri aldı.
1870’te Ulysses S. Grant’e bir Smith & Wesson Model No. 1½ toplu tabanca hediye edilirken, Grover Cleveland’a alışılmadık bir Colt 8 numara av tüfeği, özel üretim ve tetik korkuluğuna adı altın kakma olarak işlenmiş halde verildi.
John F. Kennedy’ye, üzerine başkanlık mührü ve "JFK" yazılmış, seri numarası II. Dünya Savaşı’ndaki hücumbotu PT109’a atfen "PT109" olarak belirlenen bir Colt Single Action Army toplu tabanca hediye edildi.
Harry Truman ise başkanlığı sırasında, aralarında süslü bir 1911 ve üretici şirketin o dönemki başkanı tarafından bizzat takdim edilen bir Colt .22 Officer’s Model’in de bulunduğu çeşitli özgün silahlar aldı.
Roosevelt, göreve geldikten sonra, silah ithalatçısı Frederick Adolph’tan ustalıkla işlenmiş bir .450-500 çift namlulu tüfek hediye aldı; hediyenin Adolph’un silah işletmesi için tanıtım yaratma amacı taşıdığı anlaşılıyordu.
Eisenhower’a av tüfekleri
Bu uygulama zamanla ortadan kalkmadı. 1959’da Nikita Kruşçev, Sovyetler Birliği’nin komünist başbakanı olarak ABD’ye ayak basan ilk isim sıfatıyla Washington’a geldiğinde, Başkan Dwight Eisenhower ve Savunma Bakanı Neil McElroy için hediye edilmek üzere, özel işlemeli iki av tüfeğini bizzat seçti.
İjevsk silah fabrikasında üretilen, gövdeleri el oyma altın ve gümüş av sahneleriyle süslenen tüfekler, Soğuk Savaş’ın ortasında gümrükten sorunsuz geçti.
Daha yakın bir tarihte, 2019’da Çekya Başbakanı Andrej Babiš, ABD Başkanı Donald Trump’a, sınırlı sayıda üretilen, yerli yapım, altın kaplamalı bir CZ 75 tabanca hediye etti; silahın üzerine Trump’ın doğum yılı işlendi.
“Ürünümüzün, Çek Cumhuriyeti’nin ABD başkanına verdiği devlet hediyesi olarak seçilmesinden gurur duyuyoruz” diye yazdı üretici Česká zbrojovka, iki liderin görüşmesinin hemen ardından Instagram’da.
Yeri geldiğinde bu tür hediyeler kriz de çıkarabiliyor: Aralık 2022’de Polonya Polis Şefi Jarosław Szymczyk, Ukrayna’da kendisine hediye edilen bir tanksavar roketatarı ülkesine geri götürdü.
Cihaz, ofisinde patlayarak kendisini hafif yaraladı ve Varşova’daki Polis Genel Müdürlüğü binasında ciddi hasara yol açtı.
Kılıç hediye etme geleneği de günümüzde hâlâ canlılığını koruyor: Mart 2025’te Kral III. Charles, Trump’ın ilhak tehditleri karşısında Kanada egemenliğinin sembolü olarak, siyah asa görevlisi konumundaki Kanada temsilcisine, kendi kraliyet şifresini taşıyan bir kılıcı Buckingham Sarayı’nda takdim etti.
‘Daha çok hediye edeceğiz’
Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen’in, Erdoğan’a hediye için "teşekkürlerini ilettiği", sözcüsü tarafından açıklandı; sözcü, tabancanın kullanım dışı bırakıldıktan sonra bir askeri müzeye bağışlanacağını da ekledi.
Lüksemburg Başbakanı Luc Frieden’in makamı, toplu tabancanın diğer tüm "diplomatik hediyeler" ile birlikte depolanacağını, ancak önce "geri döndürülemez biçimde kullanılamaz hale getirileceğini" bildirdi.
Polonya Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki’ye verilen tabanca da gerekli önlemlerle birlikte sorunsuz şekilde ulaştı; ancak daha önce yaşanan olay hâlâ herkesin hafızasında tazeydi.
“Onu kimsenin ateşlemeyeceği kesin” dedi Nawrocki’nin bir yardımcısı, yerel bir radyo istasyonuna.
Hırvatistan Cumhurbaşkanı Zoran Milanović ise cuma günü yaptığı alaycı açıklamada, Erdoğan’ın zirvede kendilerine “pew-pew’ler kakaladığını” söyledi. “Ben başka tür silahla ateş ederim” diye övündü.
İtalya Başbakanı Giorgia Meloni hediye hakkında yorum yapmadı. Roma’daki hükümet kaynakları, silahın Ankara’da "silah taşımaya yetkili personel"e teslim edildiğini ve başbakanın aldığı tüm hediyeler için geçerli "olağan prosedürler" uyarınca kayda geçirilerek Palazzo Chigi’de saklanacağını İtalyan basınına aktardı.
Popüler bir airsoft YouTube kanalı yöneten Türk silah tutkunu Şevki Yasin Soner, yerli medyaya bunun “aslında bir adet, eski bir Türk geleneği” olduğunu söyledi.
“Genel olarak baktığınızda bu toplu tabanca tipi silah, liderlik vasfının kalitesini gösteren bir tabanca. Geçmişe baktığımızda, birçok eski liderin ve filmlerde lider tipi figürlerin kullandığı ikonik tabancalardan biri” diye anlattı.
“Şunu da vurgulamak gerekir ki liderlere verilen bu tabancaların tamamı Türkiye’de üretiliyor… Ülkemiz adına gururlu ve mutluyuz, Allah’ın izniyle daha çok hediye edeceğiz” diye yanıt verdi Soner.
