Avrupa Birliği, sanayide yeniden rekabet gücü kazanmak amacıyla Fransa'nın kuzeyindeki Dunkirk kentinin dönüşümünü örnek alan yeni bir strateji üzerinde çalışıyor. Avrupa Komisyonu'nun hazırladığı Sanayi Hızlandırma Yasası (Industrial Accelerator Act), üye ülkelerde yatırım süreçlerini hızlandıracak özel sanayi bölgeleri oluşturmayı öngörüyor. Ancak uzmanlar, Dunkirk'in başarısının yalnızca mevzuat değişiklikleriyle tekrarlanamayacağı görüşünde.
Bir dönem çelik sanayisinin gerilemesiyle ekonomik kriz yaşayan Dunkirk, son yıllarda batarya fabrikaları, yeşil sanayi yatırımları ve milyarlarca euroluk özel sermaye sayesinde yeniden büyüme yakaladı. Avrupa Komisyonu, bu dönüşümü kıtanın diğer bölgelerinde de hayata geçirmek istiyor. Hazırlanan yasa kapsamında hükümetlerden "sanayi hızlandırma bölgeleri" belirlemeleri, izin süreçlerini hızlandırmaları, altyapıyı geliştirmeleri ve kamu kurumları arasında koordinasyonu artırmaları istenecek.
Ancak Politico'nun aktardığına göre Dunkirk'in yeniden canlanmasının arkasında yalnızca kamu politikaları bulunmuyor. Kent; derin su limanı, bol ve düşük karbonlu nükleer elektrik, köklü sanayi kültürü ve uzun yıllara yayılan yerel siyasi kararlılık gibi birçok avantaja sahip. Kent Belediye Başkanı Patrice Vergriete, stratejilerinin eski ağır sanayiyi geri getirmek yerine batarya üreticileri ve temiz teknoloji şirketlerini çekmeye odaklandığını söylüyor.
"Brüksel her şeyi kopyalayamaz"
Uzmanlara göre Avrupa Komisyonu'nun karşı karşıya olduğu temel sorun, Dunkirk'in sahip olduğu doğal ve tarihsel avantajların başka bölgelerde kolayca oluşturulamaması. Derin su limanları, onlarca yılda oluşan sanayi ekosistemleri ve yerel yönetimlerle özel sektör arasındaki uzun soluklu iş birlikleri kısa sürede inşa edilemiyor.
Berlin merkezli Avrupa Politikaları Merkezi'nden araştırmacı André Wolf, üye ülkelerin birbirleriyle rekabet ederek yatırımları kendi bölgelerine çekmeye çalışmasının mevcut sanayi kümelerini zayıflatabileceği uyarısında bulunuyor. Wolf, ülkelerin sanayi stratejilerini Brüksel'le daha sistematik biçimde paylaşmaları gerektiğini savunurken, mevcut yasa teklifinde bunun için yeterli mekanizma bulunmadığını ifade ediyor.
Avrupa Komisyonu ise hedeflerinin yalnızca birkaç bölgeyi desteklemek olmadığını vurguluyor. Komisyon Sözcüsü Siobhan McGarry, her üye ülkede en az bir bölgede sanayi projelerinin daha hızlı ve öngörülebilir biçimde hayata geçirilmesini amaçladıklarını belirtiyor.
Büyük yatırımların sırrı
Dunkirk'in başarısında özel sektör yatırımları da önemli rol oynadı. Çelik devi ArcelorMittal, Fransız kentini Avrupa'daki karbonsuzlaşma stratejisinin ana merkezlerinden biri seçerek tesislerini dönüştürmek için 1,3 milyar euroluk yatırım açıkladı. Şirket, kararın arkasında sanayi arazilerine erişim, güçlü ulaşım bağlantıları, liman altyapısı ve ucuz düşük karbonlu elektrik bulunduğunu belirtiyor.
Bunun yanı sıra Fransız batarya üreticisi Verkor da 3 milyar euroluk kamu ve özel sektör desteğiyle Dunkirk'te ilk batarya hücresi "gigafabrikasını" açtı. Kentte yeni konut projeleri ve kıyı düzenlemeleriyle sanayi yatırımlarına paralel olarak yaşam alanları da yeniden şekillendiriliyor.
Her ülke kendi Dunkirk'ini yaratabilir mi?
Uzmanlara göre bunun kesin bir cevabı yok. Avrupa Politikaları Merkezi'nden Philipp Lausberg, Fransa'nın merkeziyetçi devlet yapısı ve uzun yıllardır uyguladığı aktif sanayi politikalarının Dunkirk örneğinde önemli rol oynadığını belirtiyor. Wolf ise başarılı sanayi bölgelerinin yalnızca teşviklerle değil; tedarik zincirleri, araştırma kurumları ve nitelikli iş gücü gibi onlarca yılda oluşan ekosistemlerle ayakta kaldığını vurguluyor.
Bu nedenle yeni düzenlemenin, güçlü sanayi altyapısına sahip ülkelerin daha fazla avantaj elde etmesine ve Avrupa içindeki bölgesel eşitsizlikleri artırmasına yol açabileceği değerlendiriliyor. Nitekim 2022 enerji krizinde devlet yardımı kurallarının gevşetilmesinden en fazla Almanya ve Fransa'nın yararlanması da benzer endişeleri gündeme getirmişti.
Dunkirk Belediye Başkanı Vergriete de kendi kentlerinin birebir örnek alınamayacağını kabul ediyor. Vergriete'ye göre her bölgenin kendine özgü koşulları bulunsa da Avrupa'nın Çin karşısında rekabet gücünü artırmak için sanayi politikasını güçlendirmesi doğru yönde atılmış önemli bir adım.
