Prof. Dr. Mikdat Kadıoğlu açıkladı: Ejderha sıcakları nedir, Türkiye'yi nasıl etkileyecek? En riskli iller belli oldu | GÜNDEM HABERLERİ

Avrupa’da görülen ve ortalığı kasıp kavuran ejderha sıcakları ülkemize geliyor. Haziran ayının son günlerine yaklaşırken batı ve güney Avrupa genelinde hayatı durma noktasına getiren yoğun Afrika kökenli hava akımı, meteoroloji dünyasında "Ejderha Sıcakları" başlığıyla geniş yankı uyandırırken, yurdumuzun da kısa süre içinde bu sıcaklıkların etkisi altına gireceği öğrenildi.Ejderha sıcakları nedir?Güneşten gelen ışınların ve sıcaklığın bu kubbe içinde hapsolması nedeniyle, hava sıcaklıkları kademeli olarak artarak mevsim normallerinin 10 ila 15 derece üzerine çıkabiliyor. Bu sistemin en tehlikeli ve ayırt edici özelliği ise, geceleri bile havanın serinlemesine izin vermemesi ve nem oranıyla birleştiğinde hissedilen sıcaklığı insan sağlığını tehdit edecek seviyelere ulaştırmasıdır. Avrupa'da onlarca can kaybına yol açan bu sisteme, kavurucu ve adeta nefes kesen etkisi nedeniyle uzmanlar tarafından bu isim verilmiştir.'Ejderha sıcakları bilimsel bir kavram değil'İTÜ Meteoroloji Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mikdat Kadıoğlu, son günlerde sıkça kullanılan "ejderha sıcakları" ifadesinin bilimsel bir terim olmadığını söyledi. Kadıoğlu, GZT'ye yaptığı değerlendirmede, "Ejderha sıcakları bilimsel bir kavram değil. Daha önce kullanılan 'Lucifer' ya da 'Cerberus' gibi isimler de medya tarafından sıcak hava dalgalarının etkisini anlatmak amacıyla kullanılan popüler ifadeler. Bilimsel olarak yaşanan olayın adı 'ısı kubbesi' (heat dome)" dedi.'Yüksek basınç adeta kapağı kapatıyor'Prof. Dr. Kadıoğlu'na göre sıcak hava dalgasının temel nedeni atmosferin üst seviyelerinde oluşan güçlü yüksek basınç sistemi. "Kuvvetli yüksek basınç atmosferin üzerine adeta bir kapak gibi oturuyor. Hava aşağı çökerken sıkışıyor ve daha da ısınıyor. Güneş ışınları da bulutsuz gökyüzünden doğrudan yeryüzüne ulaşıyor. Buna Sahra'dan taşınan sıcak hava eklenince ortaya çok güçlü bir sıcak hava dalgası çıkıyor."Kadıoğlu, bu sistemin günlerce etkisini sürdürmesinin nedenini ise "omega blokajı" olarak açıkladı."Jet akımları bazen Yunan alfabesindeki omega harfine benzeyen bir yapı oluşturuyor. Bu durumda yüksek basınç yerinde kilitleniyor ve serin hava sistemleri bölgeye ulaşamıyor. Avrupa'da ve Türkiye'deki en şiddetli sıcak hava dalgalarının arkasında çoğu zaman bu mekanizma bulunuyor."Ejderha sıcakları Türkiye’ye ne zaman ulaşacak? En riskli bölgeler hangileri?Prof. Dr. Mikdat Kadıoğlu, sıcak hava dalgasının hafta boyunca etkisini artıracağını belirterek özellikle Güneydoğu Anadolu için uyarıda bulunarak, "Bu sıcak hava dalgası Balkanlar ve Kuzey Afrika üzerinden bölgemize doğru sırtını uzatıyor. Türkiye’de etkisini hafta boyunca giderek artırması, en yüksek noktasına ise haftanın sonuna, 30 Haziran civarına doğru ulaşması bekleniyor.En yüksek risk Güneydoğu Anadolu’da: Diyarbakır, Şanlıurfa gibi illerdetermometrelerin 40 dereceye dayanması, İç Ege’de de 35-40 derece aralığıbekleniyor. Büyük şehirlere gelince; İzmir’de Cuma günü 36 derece, Ankara’da hafta sonuna doğru 31 derece, İstanbul’da ise 30-31 derece dolaylarında değerleröngörülüyor. Burada halkımıza önemli bir uyarım var: Sayının kendisi kadar, sürekliliği tehlikelidir. Tek günlük bir sıcaklık değil; günlerce süren, vücudun kendini toparlamaya fırsat bulamadığı bir sıcak hava dalgasından söz ediyoruz. Asıl sağlık riskini yaratan budur." değerlendirmesini yaptı.'Asıl tehlike sıcaklığın günlerce sürmesi'Kadıoğlu, vatandaşların yalnızca termometrede görülen değerlere odaklanmaması gerektiğini vurguladı. Uzman isim açıklamasında, "Tek günlük yüksek sıcaklık kadar, hatta ondan daha fazla tehlikeli olan günlerce süren sıcak hava dalgasıdır. Vücudun kendini toparlamasına fırsat kalmıyor. Sağlık açısından en büyük risk de burada ortaya çıkıyor." ifadelerini kullandı.Tropikal geceler için kritik uyarıGece sıcaklıklarının düşmemesinin ciddi sağlık sorunlarına yol açabileceğini belirten Kadıoğlu, özellikle büyükşehirlerde yaşayanları uyardı. Açıklamasında şu ifadelere yer verdi:"Evet, ve bu işin en sinsi tarafıdır. İnsan vücudu gündüz biriken ısıyı gece serinlikteatar, dinlenir. Eğer gece de sıcaklık düşmezse — biz buna “tropikal gece” diyoruz,yani gece en düşük sıcaklığın bile 20 derecenin altına inmemesi — vücut hiçsoluklanamaz. İşte ölümlü vakaların büyük kısmı, gündüzün rekor sıcaklığında değil,bu serinlemeyen gecelerde yaşanır.İstanbul ve İzmir gibi kıyı kentlerinde bu duruma iki etken daha ekleniyor. Birincisi, betonun ve asfaltın gündüz depoladığı ısıyı gece geri vermesi; buna “kentsel ısı adası” diyoruz, şehir merkezi çevresindeki kırsaldan birkaç derece daha sıcak kalıyor. İkincisi de nem. Nem yükseldiğinde teriniz buharlaşamaz, yani vücudun doğal kliması devre dışı kalır. Termometre 33 dereceyi gösterse bile, yüksek nemle birlikte “hissedilen sıcaklık” pekâlâ 40 derecenin üzerine çıkabilir. Bu yüzden kıyıda termometreye değil, hissedilen sıcaklığa bakmak gerekir." ifadelerini kullandı.'El Niño'ya bağlamak doğru değil'Son günlerde sıcak hava dalgalarının El Niño ile ilişkilendirilmesine de değinen Prof. Dr. Kadıoğlu, bunun bilimsel açıdan doğru olmadığını söyledi. Değerlendirmesi şu açıklamayı yaptı:"Burada çok net ve dürüst konuşmam lazım, çünkü bu konuda son derece yaygın bir yanlış var: “Ejderha sıcakları”nı ya da Türkiye’deki şu kuraklığı doğrudan El Niño’ya bağlamak bilimsel olarak doğru değildir. El Niño esas olarak doğduğu bölgede ve enlemlerde, yani Tropikal Pasifik’te ve ona yakın kuşaklarda etkilidir. Oradan uzaklaştıkça etkisi hızla zayıflar. Şunu açıkça söyleyeyim: El Niño ile Avrupa’nın ve Türkiye’nin hava durumu arasında “şu olduğunda kesinlikle bu olur” diyebileceğimiz, sağlam, kanıtlanmış bir bilimsel ilişki ortaya koyan bir çalışma yoktur. İstatistiksel olarak zayıf işaretler aranır, ama bunlar bir nedensellik değildir. Dolayısıyla bizdeki bir sıcak hava dalgasının faturasını El Niño’ya kesmek, bilimin söylediğinin ötesine geçmek olur.Bunun temel sebebi atmosferin kaotik bir sistem olmasıdır. Hava durumu, tek birnedenle “şu yüzden oldu” diye açıklanamayacak kadar karmaşıktır. Bilime “kaosteorisi”ni kazandıran meteorolog Edward Lorenz’in o meşhur sözü tam da bunuanlatır: Brezilya’da bir kelebeğin kanat çırpması, haftalar sonra Teksas’ta birkasırgayı tetikleyebilir. Bu bir şaka değil, atmosferin doğasıdır — en küçük birbaşlangıç farkı, zincirleme büyüyerek bambaşka sonuçlar doğurur. Böyle birsistemde, on binlerce kilometre ötedeki bir okyanus ısınmasını alıp “işte İstanbul’ubugün bu kavuruyor” demek, bilimsel olarak savunulamaz."'Yeni normalimiz sıcak hava dalgaları'Prof. Dr. Mikdat Kadıoğlu, sıcak hava dalgalarının arkasındaki temel nedenin iklim değişikliği olduğuna dikkat çekerek, "Akdeniz Havzası dünyanın ortalamasından daha hızlı ısınan bölgelerden biri. İklim değiştikçe sıcak hava dalgaları daha sık, daha uzun ve daha şiddetli yaşanıyor. Artık bunları istisna olarak değil, yeni normalimiz olarak görmeli ve şehirlerimizi buna göre planlamalıyız." dedi.