Özgür CEBE / NEFES
Diyarbakır’a 30 kilometre uzaklıktaki Çınar İlçesindeki 3 bin yıllık tarihi bir geçmişe sahip Zerzevan Kalesi ve kaledeki Mithras Tapınağı hafta sonları ziyaretçi akınına uğruyor. Terörsüz Türkiye adı verilen çözüm süreciyle birlikte PKK’nın silah bırakma kararı bölgede turizmi de şaha kaldırdı. Daha önce güvenlik gerekçesiyle kente tur düzenlemeyen acenteler şimdi ise haftalar sonrasına rezervasyon yapıyor.
BU YIL HEDEF EN AZ 700 BİN TURİST
Çözüm sürecinin bölgeye pozitif yansımaları gündelik yaşamın her alanında gözle görülür biçimde hissediliyor. 1 Ocak-30 Haziran 2026 tarihleri arasında tarihi kaleyi 170 bin 379’u yerli, 3 bin 17’si de yabancı olmak üzere toplam 173 bin 396 turist ziyaret ederek tarihi yapıları yerinde görme fırsatını yakaladı. Bu yılın sonuna kadar 700 binin üzerinde ziyaretçiye ev sahipliği yapması hedefleniyor. Kazı Başkanı Prof. Dr. Aytaç Coşkun’un öncülüğünde yürütülen arkeolojik kazılarla birçok tarihi dokunun gün yüzüne çıkarıldığı Zerzevan Kalesi kentin turizmine de can suyu oldu.
Bölgedeki normalleşme süreciyle birlikte özellikle hafta sonları kalenin zirvesinde festival havasında tarih şöleni yaşanıyor.
AÇIK HAVA MÜZESİ
60 dönüm üzerine kurulu 124 metre yükseklikteki Roma İmparatorluğu döneminde askeri sınır garnizonu olarak kullanılan kalede arkeolojik kazılar halen devam ediyor. Kale, 1200 metrelik Sur kalıntıları, 21 metre yükseklikte savunma ve gözetleme kuleleri, kilise, silah ve cephanelik depoları, sığınaklar, yeraltı ibadethaneleri, karargâh binası, tahıl depoları, kaya mezarları, tonozlu mezarlar, su sarnıçları ve kanallardan oluşuyor. Kalede ayrıca dünyada bulunan son Mithras Tapınağı da bulunuyor. Kale Romalılar ve Sasaniler arasında büyük mücadelelere sahte olmuş, Asur dönemine kadar (M.Ö 882-611) giden tarihi yerleşimde Roma döneminde Milattan sonra 3. yüzyılda asıl askeri yerleşim inşa edildi. 639 yılında İslam ordularının fethine kadar kesinsiz kullanıldı.
BÜYÜLÜ KİTABEDEKİ SÖZLER DEŞİFRE EDİLDİ
Yerleşimin surları ve yapıları Anastasios I (MS 491-518) ve Justinianos I (MS 527-565) dönemlerinde onarılarak, bazıları ise yeniden inşa edilerek mevcut haline getirildi. Buluntular, alanın Parth (MÖ 140-85), Geç Hellenistik ve Erken Roma Dönemlerinde Milattan önce 2. yüzyıldan Milattan sonra 3. yüzyıla kadar kullanıldığına işaret etti. Zerzevan Kalesi’nde hem yer üstü, hem de büyük bir yer altı şehri bulunmaktadır. Kazı çalışmalarında ortaya çıkarılan eserlerin bir bölümü Diyarbakır İçkale Arkeoloji Müzesi’nde sergileniyor. Kaledeki tarihi Surların derinliklerine oyulmuş gizemli Mithras Tapınağı’nın giriş kapısında yer alan ve bugüne kadar çözülemeyen büyülü sözler olduğu düşünülen kitabe de Mardin Artuklu Üniversitesi Süryani Dili ve Edebiyatı Bölümü’nden Prof. Dr. Mehmet Sait Toprak tarafından ilk defa çözümlendi.
KUTSAL HAÇ MÜHRÜ İLE KAPATILMIŞ
Keşif, paganizmden Hıristiyanlığa geçiş sürecinde, tapınağın maruz kaldığı ‘hafıza silme’ ve mekânı “Kutsal Haç”mührüyle kapatarak yeniden kutsama ritüelinin dünyadaki en nadir filolojik “imzası” (ḥatmo) niteliğini taşıyor. Roma’nın doğu sınırında bulunan bu bulgu, pagan geçmişin silinmesi ve bir tapınağın sembolik kelimelerle mühürlenerek “yeniden kutsanması” ritüelinin dünyadaki en doğrudan ve eksiksiz kanıtlarından biri sayılabileceği belirtiliyor. Bu yazıtı çözümlemesi, geçmişin karanlıkta kalan inanç değişim süreçlerini aydınlatırken, Zerzevan Kalesi’nin dünya kültürel mirasındaki eşsiz konumunu bir kez daha tescillemiş oldu.
