DEM Parti Ağrı Milletvekili Nejla Demir, çocuk işçiliğinin tüm biçimlerinin yasaklanmasını ve çocuk emeğinin ekonomik istismar olarak tanımlanmasını öngören kanun teklifini Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı'na sundu.
4857 Sayılı İş Kanunu, 3308 Sayılı Mesleki Eğitim Kanunu, 5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu ile bazı kanunlarda değişiklik yapılmasını öngören teklif, çocuk işçi çalıştırılmasına ağır cezai yaptırımlar getirilmesini ve çocuk işçiliğini doğuran yoksulluğa karşı sosyal destek mekanizmalarının oluşturulmasını içeriyor.
Teklifin gerekçesi: Çocuk işçiliği derinleşen yoksulluğun sonucu
Kanun teklifinin gerekçesinde çocuk işçiliğinin yalnızca çalışma yaşamına ilişkin bir sorun olmadığı, kapitalist sömürü düzeninin, derinleşen yoksulluğun, sosyal adaletsizliğin ve çocuk hakları ihlallerinin en görünür sonuçlarından biri olduğu belirtildi.
Anayasa, Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi ve Uluslararası Çalışma Örgütü'nün ilgili sözleşmelerine rağmen çocuk işçiliğinin Türkiye'de giderek büyüyen bir toplumsal sorun haline geldiği ifade edilen gerekçede, resmi verilere göre yaklaşık 1,5 milyon çocuğun çalıştığı, sendikalar ve çocuk hakları kuruluşlarına göre ise kayıt dışı çalışanlar ve 15 yaş altındaki çocuklarla birlikte fiili sayının 3 ila 4 milyon arasında olduğu aktarıldı.
Gerekçede ayrıca çocuk işçiliğini besleyen temel nedenler arasında derinleşen yoksulluk, gelir dağılımındaki eşitsizlik, sosyal koruma mekanizmalarının yetersizliği, kayıt dışı ekonomi, eğitimden kopuş ve savaş politikaları gösterildi. Özellikle MESEM uygulamalarıyla çocuk emeğinin eğitim adı altında üretim süreçlerine dahil edildiği ve çok sayıda çocuğun iş cinayetlerinde yaşamını yitirdiği vurgulandı. 2025 yılında en az 94 çocuğun çalışırken yaşamını yitirdiği belirtilen gerekçede, Ağrı'da inşaattan düşerek yaşamını yitiren 16 yaşındaki Tunahan Kaya'nın ölümüne de dikkat çekildi.
18 yaş altına çalışma yasağı önerisi
Kanun teklifiyle 18 yaşını doldurmamış çocukların ekonomik kazanç amacı taşıyan hiçbir işte çalıştırılamaması öngörülüyor. Ücretli veya ücretsiz, kayıtlı veya kayıt dışı, aile işletmeleri, tarımsal faaliyetler, mevsimlik işçilik, ev eksenli çalışma, sokakta çalışma, dijital platformlar üzerinden yürütülen işler, staj, çıraklık, kursiyerlik, işletmede beceri eğitimi, MESEM uygulamaları ve benzeri hiçbir statünün bu yasağın dışında tutulmaması teklif ediliyor. Ayrıca eğitim amacıyla yürütülen uygulamalarda çocukların üretime katkı sağlayacak biçimde emeklerinden yararlanılamayacağı düzenleniyor.
Ağır cezalar ve sosyal destek düzenlemeleri
Teklifte çocuk işçi çalıştırılmasının yalnızca iş hukuku ihlali değil, aynı zamanda ceza hukuku bakımından ağır yaptırıma bağlanan bir hak ihlali olarak düzenlenmesi öngörülüyor. "Çocuğun Ekonomik İstismarı" ve "Çocuğun Ekonomik İstismarına Aracılık" suçlarının Türk Ceza Kanunu'na eklenmesi, denetim görevini yerine getirmeyen kamu görevlilerine hapis cezası verilmesi ve çocuk işçi çalıştırılması sonucu meydana gelen ölümlerde taksir hükümlerinin uygulanmaması teklif kapsamında yer alıyor.
Teklifte ayrıca çalıştırıldığı tespit edilen çocukların açlık sınırının altında yaşayan ailelerine asgari ücret tutarından az olmamak üzere gelir desteği, ücretsiz okul yemeği, eğitim bursu, ücretsiz kreş hizmeti ve psikososyal destek sağlanması da öngörülüyor.
