Kaliforniya kıyılarında bilim insanlarını heyecanlandıran bir keşif yapıldı. Yaklaşık 10 yıl önce gizemli bir hastalık nedeniyle neredeyse tamamen yok olan ayçiçeği deniz yıldızlarının gizli bir kolonisi bulundu.
Bu canlılar, uzun süredir o kadar nadir görülüyordu ki araştırmacılar arasında onlara esprili şekilde “denizlerin Sasquatch’i” deniyordu. Sasquatch, Kuzey Amerika efsanelerinde ormanlarda yaşadığına inanılan ve “Kocaayak” olarak da bilinen gizemli yaratık. Yani bilim insanları için ayçiçeği deniz yıldızları, yıllardır izine rastlanamayan efsanevi bir canlıya dönüşmüştü.
DEV DENİZ YILDIZI
Ayçiçeği deniz yıldızının bilimsel adı Pycnopodia helianthoides. İlk bakışta renkli ve ilginç bir deniz canlısı gibi görünse de aslında okyanus ekosisteminin en önemli yırtıcılarından biri.
Yetişkin bireyleri 24 kola kadar çıkabiliyor. Yaklaşık 1 metre genişliğe ulaşabiliyor ve deniz tabanında beklenenden çok daha hızlı hareket edebiliyor. En önemli özelliklerinden biri ise mor deniz kestanelerini avlaması.
Bu özellik, Kaliforniya kıyıları için hayati önem taşıyor. Çünkü mor deniz kestaneleri kontrolsüz şekilde çoğaldığında, denizlerdeki kelp ormanlarını hızla tüketiyor.
2013 yılının sonunda Kuzeydoğu Pasifik’te büyük bir deniz sıcak hava dalgası yaşandı. Aynı dönemde deniz yıldızlarını etkileyen gizemli bir hastalık yayıldı.
“Deniz yıldızı erime hastalığı” olarak bilinen bu salgın, ayçiçeği deniz yıldızlarının büyük bölümünü yok etti. Kaliforniya’daki nüfusun yüzde 99’dan fazlasının kaybolduğu tahmin ediliyor.
Bu türün ortadan kaybolması, denizdeki doğal dengeyi de bozdu. Çünkü ayçiçeği deniz yıldızları yok olunca, mor deniz kestaneleri hızla çoğaldı.
KELP ORMANLARI ÇÖKTÜ
Mor deniz kestaneleri, kelp adı verilen dev su yosunlarıyla besleniyor. Kelp ormanları denizlerdeki ormanlar gibi düşünülebilir. Balıklardan kabuklulara, küçük canlılardan balinalara kadar pek çok tür için barınak ve besin alanı sağlıyor.
Ancak deniz yıldızlarının yokluğu ve okyanusların ısınması, kelp ormanlarını büyük bir yıkıma sürükledi. Batı Yakası’nın bazı bölgelerinde kelp ormanlarının yüzde 90’dan fazlası kayboldu.
Bu kayıp yalnızca doğa için değil, balıkçılık ve kıyı ekonomileri için de önemli bir sorun anlamına geliyor. Çünkü kaya balıkları, deniz kulağı ve yengeç gibi ekonomik değeri yüksek türler de bu ekosisteme bağlı yaşıyor.
Bilim insanları, ayçiçeği deniz yıldızlarının tamamen yok olup olmadığını anlamak için yıllardır araştırma yapıyordu. Bazıları, küçük bir grubun korunaklı bir koyda ya da gözden kaçmış bir resifte hayatta kalmış olabileceğini düşünüyordu.
Ancak uzun süre sonuç alınamadı. Bu nedenle tür, araştırmacılar için neredeyse efsanevi bir varlığa dönüştü.
GİZLİ KOLONİ BULUNDU
Beklenen keşif, Kaliforniya’daki Sea Ranch açıklarında geldi. Sonoma State Üniversitesi’nden araştırmacılar, 2025 Haziran ayında düzenli olarak izledikleri bir bölgede bir yetişkin ayçiçeği deniz yıldızı gördü.
Araştırma teknisyeni Rachael Karm, ilk kez vahşi doğada bir ayçiçeği deniz yıldızı gördüğünde büyük heyecan yaşadığını anlattı. Karm, su altında o kadar şaşırdığını ve sevindiğini, fotoğraf çekmeyi bile unuttuğunu söyledi.
Yaklaşık bir hafta sonra bölgeye yeniden giden ekip, yalnızca ilk bulunan bireyi değil, birkaç deniz yıldızını daha tespit etti.
Araştırmacıları asıl heyecanlandıran şey, bölgede yavru ayçiçeği deniz yıldızlarının da bulunması oldu. Yavru bireylerin görülmesi, bu canlıların bölgede yalnızca hayatta kalmadığını, aynı zamanda üreyebildiğini de gösteriyor.
Bu da türün geri dönüşü açısından çok önemli bir işaret kabul ediliyor. Karm’a göre bu keşif, yıllardır kötü haberlerle anılan Kaliforniya kıyıları için güçlü bir umut anlamına geliyor.
İlk bulgunun ardından araştırmacılar daha kapsamlı bir çalışma başlattı. Ağustos ayında farklı kurumlardan 25 bilimsel dalgıcın katıldığı büyük bir dalış etkinliği düzenlendi.
Bu etkinliğe türün bilimsel adından esinlenilerek “Pycnopalooza” adı verildi. Dalgıçlar iki gün boyunca Sea Ranch açıklarındaki koyu sistemli şekilde taradı. Bir deniz yıldızı bulduklarında konumu kırmızı şamandıralarla işaretlediler.
Çalışmanın sonunda toplam 18 yetişkin ayçiçeği deniz yıldızı tespit edildi.
HASTALIĞA DİRENÇ ARANIYOR
Bilim insanlarına göre bu, hastalığın yayılmasından bu yana Kaliforniya’da belgelenen en büyük ve en güneydeki ayçiçeği deniz yıldızı popülasyonu.
Bu sayı ilk bakışta küçük görünebilir. Ancak yıllardır neredeyse hiç birey bulunamayan bir tür için 18 yetişkin deniz yıldızı çok değerli kabul ediliyor.
Daha da önemlisi, bu bireylerin üreme potansiyeline sahip olması. Eğer bu koloni sağlıklı kalırsa, bölgedeki ayçiçeği deniz yıldızlarının yeniden çoğalmasına katkı sağlayabilir. Bilim insanları şimdi bu deniz yıldızlarının neden hayatta kalabildiğini anlamaya çalışıyor.
Kısa süre önce yapılan araştırmalarda, deniz yıldızlarının kitlesel ölümüne yol açan hastalıkla bağlantılı bir bakteri tespit edildi. Bu bilgi, hastalığın nasıl yayıldığını anlamak için önemli bir adım olarak görülüyor.
Sea Ranch açıklarında bulunan 18 deniz yıldızından genetik örnekler alındı. Bu örnekler laboratuvarda inceleniyor.
Araştırmacılar, bu canlılarda hastalığa karşı direnç sağlayan özel genetik özellikler olup olmadığını araştırıyor. Eğer bu bireylerin hastalığa daha dayanıklı olduğu anlaşılırsa, bu bilgi laboratuvarda yetiştirilecek ayçiçeği deniz yıldızları için kullanılabilir.
ABD’de Alaska’dan Kaliforniya’ya kadar bazı laboratuvarlar, hastalığa dirençli ayçiçeği deniz yıldızlarını üretip yeniden doğaya bırakmayı hedefliyor.
Amaç, deniz yıldızlarının eski yaşam alanlarına dönmesini sağlamak. Böylece mor deniz kestanelerinin kontrol altına alınması ve kelp ormanlarının yeniden büyümesi mümkün olabilir.
OKYANUS İÇİN UMUT
Uzmanlar yine de temkinli. Çünkü aynı bölgede sağlıklı deniz yıldızlarının yanında hastalık belirtisi gösteren bir birey de görüldü. Bu durum, salgın riskinin tamamen ortadan kalkmadığını gösteriyor.
Bilim insanları bu nedenle bulunan koloniyi yakından izlemeye devam edecek. Hem bireylerin sağlık durumu hem de hareketleri takip edilecek.
Keşif, bölgedeki yerli topluluklar için de özel bir anlam taşıyor. Kashia Band of Pomo Indians topluluğu için bu kıyı şeridi kutsal kabul ediliyor. Bölge, tarih boyunca kelp ve deniz kulağı gibi deniz ürünleri açısından önemli bir kaynak oldu.
Kashia topluluğundan ekolog Dan Swezey, ayçiçeği deniz yıldızlarının bu bölgede bulunmasını doğanın iyileşme sürecinin bir parçası olarak değerlendirdi.
Araştırmacılar şimdi Kaliforniya kıyılarında başka gizli ayçiçeği deniz yıldızı grupları olup olmadığını bulmaya çalışacak.
Bu keşif, yalnızca kayıp bir türün yeniden bulunması anlamına gelmiyor. Aynı zamanda çökmüş bir deniz ekosisteminin yeniden ayağa kalkma ihtimalini de güçlendiriyor.
Bilim insanlarına göre “denizlerin Kocaayak’ı” artık yalnızca bir efsane değil. Kaliforniya açıklarında gerçekten yaşıyor olabilir ve kelp ormanlarının geleceğinde kritik rol oynayabilir.
