Devlet, “Kriz anında sıfır karmaşa” prensibiyle afet bölgesinde paralel bir yapıya müsaade etmez. Burada amaç bir karmaşa, kaos ve kötüye kullanımın önüne geçmekle birlikte arama-kurtarma yollarının açık kalmasını ve yardımların devletin tasnifinden geçerek en adil biçimde ulaşmasını sağlamaktır.
Tehlike ilk Elazığ depreminde fark edildi. Orada bağımsız yardım çağrılarının durdurulması bu endişenin bir sonucuydu. Bu süreçte yaşanmışlıklardan çıkarılan dersler devleti harekete geçirdi.
Süleyman Soylu bu süreçte, “Burada karıştırılan şey şu kısım...” diyerek ısrarla anlatıyordu: “Yardım ve bağış, bu ikisi ister hukuksal, ister uygulama, her açıdan farklı şeylerdir. Bu fark, özellikle dernekler ve sivil toplum kuruluşları için belirleyicidir”
Devamla “Bağış...” diyordu Soylu, “Senin derneğin var mesela; isteyen kişi, kendinin veya kurumun iradesiyle buraya istediği tür ve miktarda katkıda bulunabilir ve bu herhangi bir özel izin gerektirmez”
“Ama...” diyordu; “Yardım çok farklı bir şey, bu bir şey işaret edilerek, amaç gösterilerek kurumların veya kişilerin talep/çağrı üzerine topladığı aynî (eşya, gıda vb.) veya nakdî değerlerdir ve kesinlikle bu yardım toplama faaliyeti resmi izne tabidir”
Bu endişelerden kaynaklı geliştirilen politika 13 Ağustos 2021 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 4372 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile tam bir devlet politikasına dönüşmüştü. Kararda, Akdeniz ve Ege kıyılarındaki yangınlar ile sel afetleri için toplanacak tüm yardımların istisnasız AFAD’ın duyuracağı hesaplara aktarılması emredilmişti.
2021 yılında bir önceki yılda yapılan denetim sayısına oranla yaklaşık yüzde 81,5’lik bir artış meydana gelerek 19 bin 77 derneğin denetimi yapıldı.
2022 yılında aynı şekilde devam edilerek 30 bin 382 derneğin denetimi yapıldı.
31 Aralık 2021 tarihinde yürürlüğe giren 7262 sayılı yasa ile 2860 sayılı Yardım Toplama Kanunu’nun 7, 9, 16 ve 29. maddelerinde yapılan değişikliklerle bu şeffaflık zorunluluğu yasal olarak çok daha güçlü bir zemine oturtulmuştu.
Devletin malî sistemi, kimin nerede ne para topladığını bilmek ve bunu kayıt altına almak zorundadır. 2860 sayılı Yardım Toplama Kanunu, valilikleri ve kaymakamlıkları bu sürecin tek yetkilisi kılar. Kriz veya bayram dönemlerinde alternatif ve denetimsiz finansal organizasyonlara müsaade edilmemesi, devletin malî bütünlüğünü koruma refleksidir.
Süleyman Soylu döneminde sivil toplum alanının şeffaflaştırılması adına 2021 yılındaki Dernekler Mevzuatı’nda değişiklikler yapılmıştır. Çıkarılan 7262 sayılı kanun, güvenlik bürokrasisinin terörle mücadelesinde de en ağır basan hamle olmuştu. Bu kanunla; 5253 sayılı Dernekler Kanunu, 2860 sayılı Yardım Toplama Kanunu ve 6415 sayılı Terörizmin Finansmanının Önlenmesi Hakkında Kanun’da köklü revizyonlar yapıldı.
Bu süreçte sadece yasa çıkarmakla kalınmamış, doğrudan kurumsal kapasite inşasına da gidilmiştir.
Türkiye Cumhuriyeti’nin bu kararlılığı, devamla bir uluslararası kurum olan Mali Eylem Görev Gücü, kısa ve bilinen adıyla FATF’ın takip raporlarına da doğrudan yansımıştır: Mayıs 2022’deki raporda tüzel kişilerde şeffaflık notları yükseltilmiş, Ekim 2022’de 5 maddede, Haziran 2023’teki 4. Takip Raporu’nda ise tam 11 maddede daha not artırımına gidilerek toplam 24 maddeden geçer not alınmıştır.
2021 yılında İstanbul’da Büyükşehir Belediyesi’ne bağlı bir vakfın Kurban Bayramı için bağış toplama sürecinde valilik onayına takılması idari bir engelleme değil yasal prosedürün işletilmesiydi. Burada bilahare yasal prosedür ‘bitamam’ yerine getirildikten sonra aynı vakfa izin verilmiştir.
Salgının ilk günlerinde valiliklerden izin alınmadan başlatılan yardım kampanyalarında toplanan paralara yasa gereği el konulması ve devletin hazinesine aktarılması da, “Kimse devletin malî denetim mekanizmalarından muaf değildir” ilkesinin tavizsiz bir uygulamasıydı.
‘6 ŞUBAT, ASRIN FELAKETİ’
6 Şubat depremlerinde, devlet yıkımın geniş çaplı boyutu karşısında ulusal bir yeniden inşa bütçesi yaratma zorunluluğundan kaynaklı nakdî yardımları tek bir havuzda toplama derdinde idi.
Daha ilk 24 saat bitmeden FETÖ işareti verdi: “Ortada devlet mevlet yok, bir tek Haluk Levent’in ahbapları var!” (7 Şubat 2023)
Bir kısım ‘medya kuruluşları’, ‘gazeteci’ ve ‘sanatçılar’ anında harekete geçerek yardımların çok büyük oranda bölüp milyarlarca liralık meblağların AHBAP’ta toplanmasını, kontrolsüz bir paralel finans ağı oluşturmasına yol açtılar.
Ekranlarda tanınmış moderatörler, sunucular AHBAP’ı AFAD’dan da Kızılay’dan da daha güvenilir bulduklarını söyleyerek vatandaşı yardımlarını AHBAP’a yapmaya çağırıyorlardı.
Yardımlar tahmin edilenin üzerinde darbelendi. Koca koca şirketler, bağışlarını AHBAP’a yolladıklarını duyurmak için sıraya girmişlerdi.
Dünya başımıza çökmüş, yüzbinlerce insanımız enkaz altında can çekişirken, onlara ulaşacak suyu, ekmeği, kanı, çadırı, konteynırı bölüp sabıkalı bir dolandırıcıya teslim edilmesi için ekranlarda kendilerini paraladılar.
‘ORADAYDIM’
Dönemin İçişleri Bakanı Süleyman Soylu “Allah aşkına ne yapmaya çalışıyor bunlar?” diyordu.
Bakanlık sürece anında müdahil oldu.
15 Şubat 2023 günü MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli uyardı: “Devletin yetişemediği ne vardır da AHBAP’çılar ve Babala’cılar akbaba gibi kanat çırpmaktadır? Bu sahtekârların artık TV’lerde yer almaması lazımdır. Devleti acz içinde gösterircesine sosyal medyaya üşüşenler bindikleri dalı kestiklerini ne zaman anlayacaklardır? Yardım ve desteklerin AFAD aracılığıyla yapılması en doğru yoldur.”
Zira Ahbap Derneği’nin “izinsiz yardım toplama izni” de “kamu yararı izni” de yoktu, mevcut değildi. Türkiye’de 51 kuruluşun böyle bir izni mevcut olup; bunlar da Sivil Toplumla İlişkiler (STİ) internet sayfasında liste olarak yer almaktadır.
Süleyman Soylu, Kahramanmaraş’tan Hatay’a geçerken, Haluk Levent ile Hatay’ın Hassa ilçesinde görüşebileceğini söyleyerek oraya çağırdı. (16 Şubat 2023)
“Dikkat edin!” dedi; “Ben bu organize kurnazlıkları, kendinizi devletle eşitlendirip kamuoyunu, bağışları farklı yönlendirmelerinizi, bütün o kontrolsüzlüklerinizi görüyorum. Bunun gereğini yaparım sonra.”
Fakat buna rağmen AHBAP yardım toplamaya devam etti ve bu yardımları AFAD ya da TOKİ’ye devretmedi.
AHBAP; Hatay, Kahramanmaraş, Gaziantep Nurdağı ve Malatya’da (Battalgazi ve Arapgir) hak sahibi olmayan, ihtiyaç sahibi ve fakir ailelere dağıtılmak üzere valiliklerin kontrolünde ilk etapta 1200, daha sonra bu sayıyı güncelleyerek 1500 ev inşa etmeyi taahhüt etmişti.
Taahhütleri yerine getirdiler mi? Hayır!
Dikkat edin; sadece Gaziantep Nurdağı, Malatya’nın Battalgazi ve Arapgir ilçelerinde 264 konutun temelini attılar, kaba inşaatını tamamladılar. (Bunlar da bugün itibarıyla atıl vaziyette adeta çürümeye terk edilmiştir.)
Dönemin İçişleri Bakanı Süleyman Soylu, o dönemde yani afette ilk sürecin atlatılmasının hemen ardından STİ Genel Müdürvekili olan Ahmet Türköze’ye AHBAP’ın denetlenmesi talimatını vermiştir. Talimattan bir gün sonra da denetim onayı alınarak ilgili süreç başlatılmıştır.
Sonrası malum... 2023 seçimlerinin ardından açıklanan kabinede Soylu yoktu. Sonrasında nasıl ilerledi süreç ya da niçin ilerlemedi, bilmiyorum. AHBAP’ın bu süreçleri nasıl aştığı araştırılmaya muhtaç.
Son söz...
6 Şubat gibi ‘Asrın Afeti’ olarak nitelenebilecek kadar büyük bir yıkımın altından kalkabilecek ikinci bir devlet de; bizimkinden güzel, bizimkinden merhametli bir millet de yok!
Fakat ülkenin sözde sanatçıları, gazetecileri, televizyoncuları belki de yalnızca iktidar karşıtlığı adına bunu baltaladılar.
Şükür; burada iki bin yıllık bir devlet tecrübesi var ki milletine bir defa olsun ‘Nerede bu devlet?’ dedirtmedi. Onları kimselere muhtaç etmedi ve dünyanın en büyük afeti sonrası dünyanın en hızlı iyileştirme operasyonuna imza atmayı bildi.
Odatv.com
