BİLAL EMİN TURAN / POSTA
Dünyanın en prestijli havacılık fuarlarından Farnborough Uluslararası Havacılık Fuarı (FIA), pazartesi günü kapılarını açtı. Devletlerin savunma bütçelerini hızla artırdığı, Ukrayna savaşı ve ABD-İran arasındaki gerilimin devam ettiği bir ortamda fuara 40’tan fazla ülkeden 1600’ün üzerinde rekor katılım oldu. Fuarda Türkiye’den Türk Hava Yolları (THY), Tusaş, Aselsan, Roketsan, TEI, Havelsan gibi firmalar yer aldı. Yerli ve milli teknolojilerin sergilendiği stantlara ilgi yoğundu.
YENİ İŞBİRLİKLERİ KONUŞULDU
Türkiye’nin dünyada havacılık alanında ulaştığı kabiliyetleri ve rekabet gücünü sergilediği fuarda THY, C307 numaralı şale (chalet) alanında Do&Co ikramlarıyla misafirlerini ağırladı. THY Yönetim Kurulu ve İcra Komitesi Başkanı Prof. Dr. Murat Şeker, THY Genel Müdürü Ahmet Olmuştur, THY İletişim Başkanı Yahya Üstün, Genel Müdür Yardımcıları Ahmet Harun Baştürk, Levent Konukcu’nun hazır bulunduğu alanda yeni işbirlikleri kapsamında yoğun toplantılar gerçekleştirildi.
BÜYÜK SATIN ALMANIN İHALESİ SON VİRAJDA
THY, etkinliğin ilk gününde havacılık eğitim teknolojilerinde küresel ölçekte lider şirketlerden Canadian Aviation Electronics (CAE) ile simülatör tedarik sözleşmesi imzaladı. THY’nin 2033’te 813 uçaklık bir filoya ulaşması hedefleniyor. Büyüyen filo ve uçuş ağı açısından bu anlaşma çok kritik. Diğer yandan uçak tedariği ve özellikle de uçaklarda kullanılacak motorların seçimi firmanın fuardaki ana gündem maddesini oluşturdu. Uçak motor üreticileriyle bağlayıcı görüşmeler gerçekleştirdiklerini ifade eden Murat Şeker, şu detayları paylaştı:
EN ÖNEMLİSİ GÜNDEM MADDESİ
“Boeing dar gövde uçak siparişimizi netleştirememizin en büyük sebebi hangi motorla devam edeceğimizin belli olmaması. Aynı şekilde Airbus’a 2023’te verdiğimiz Neo’ların siparişinin de motor tespiti ihalesini yapmamıştık. Bu ikisini birleştirip büyük bir satınalma planlamasını müzakere ediyoruz. Burada o müzakereleri olgunlaştıracağız. Bu fuardaki en önemli toplantılarımız motorcularla olacak. Yakında ihaleye çıkacağız. 800 adet motor alımı olacak. Piyasa değeri 2.5-3 milyar dolarlık bir ihaleden bahsediyoruz.” Şeker ayrıca, “Airbus ve Boeing’in malum 6-9 ay arası uçak ötelemeleri oldu. Bu ötelemelerin maliyetini kompanse edecek ne gibi iyileştirmeler olacağını konuşacağız” dedi.
İKİ FARKLI ÜRETİCİYLE MASADA
Ahmet Olmuştur da görüştükleri motor üreticileriyle ilgili, “Boeing 737 Max’ler için CFM ile görüşüyoruz. Airbus A321neo’da ise Pratt & Whitney ve CFM olmak üzere iki alternatifimiz var” detaylarını paylaştı. Levent Konukcu ise Airbus A350’lere yönelik Rolls-Royce işbirliğiyle inşası devam eden motor bakım merkezinin Ocak 2028’de devreye gireceğini söyledi. Mevcut motor görüşmelerinde en önemli taleplerden biri tamir bakım işinin Türkiye’de yapılması.
10 MİLYONUN MALİYET ETKİSİ AYDA 100 MİLYON DOLAR
Brent petrol fiyatlarındaki artışların bütçe hedeflerini etkilediğine işaret eden Murat Şeker, şöyle konuştu: “Gelirimiz arttı ama yakıt gideri de yükseldi. Brent petroldeki her 10 dolarlık artışın, yani petrolün 70 dolardan 80 dolara çıkmasının aylık yakıt maliyeti 100 milyon doları buluyor. Bütçemizde 6.2 milyar dolarlık yakıt maliyeti vardı. En güncel projeksiyona göre kümülatif yakıt maliyetinin 2026 için 8.5 milyar doları bulmasını öngörüyoruz. Özetle 2-2.5 milyar dolarlık ilave maliyet etkisi olacak.”
ORTADOĞU'DAKİ GELİŞMELER NASIL ETKİLEDİ?
Şale alanını ziyaret eden davetlilerin Ortadoğu’daki gelişmelerin etkilerini merak ettiğini söyleyen Murat Şeker, “Trafik verilerine baktığımız zaman aslında süreci iyi yönetiyoruz. Ortadoğu, toplam network kapasitemizin yüzde 6’sını oluşturuyordu. Savaştan etkilenen 26 destinasyon vardı. 28 Şubat’ta savaş başladığında 21 tanesini kapatmıştık. Bütün Ortadoğu’ya baktığımızda bu yüzde 60 kesinti demekti. Öngörüler arttıkça peyderpey frekans seviyeleri toparlanmış, kesinti yüzde 20’ye kadar düşmüştü” dedi. Ahmet Olmuştur ise “Son dönemde çatışmalar artınca Kuveyt, Erbil, Süleymaniye, Dammam ve Bahreyn’e uçuşlarımızı durdurduk. Geri kalan tüm Ortadoğu hatlarına uçuşlarımıza devam ediyoruz” diye konuştu. Şeker, Suriye Halep ve Şam ile Beyrut hatlarının bu dönemde güçlü toparlandığını vurguladı.
KRİZE RAĞMEN DOLULUK 2025'İ YAKALADI
Jeopolitik krize ve kapasite artışına rağmen dolulukta geçen yılın üzerinde olduklarının altını çizen Şeker, şöyle devam etti: “Ortadoğu’ya uçuşlar durunca geniş gövde uçakları başta Uzakdoğu olmak üzere Güney Asya’ya, dar gövdelileri ise Orta Asya, Avrupa ve Afrika’nın bir kısmına planlı olarak kaydırmıştık. 37’ye yakın frekans artışı yaptık. Kargoda ise 60’a yakın frekans artışı oldu. Trafik olarak bakıldığı zaman ocak-haziranda kapasitemiz (AKK) 2025’e göre yüzde 5 yukarıda. Bu, beklentimizden iyi. Ama bütçemizin gerisindeyiz. Taşınan kargoda ise yüzde 20 yukarıdayız. Hem yolcu hem kargoda birim gelirleri artırmayı başardık.”
AIRSHOW İZLENİMLERİM
- Farnborough Airshow, Boeing ve Airbus’ın yeni uçak siparişleri için yarıştığı, savunma şirketlerinin ise artan askeri harcamalardan pay almaya çalıştığı bir ortamda kapılarını açtı.
- Yapay zeka destekli dronlar, otonom kabiliyeti olan insansız hava araçları ve elektrikli hava araçları dikkat çekti.
- İtalyan havacılık şirketi Leonardo ve Baykar, fuarda insansız bir savaş uçağının otonom formasyonda mürettebatlı bir uçakla birlikte uçtuğu başarılı uçuş denemelerinin detaylarını açıkladı
- Türkiye’nin gururu Kaan’ın insansız Anka 3 ile birlikte ortak operasyonu simüle edildi.
- Airbus, uzun menzilli A350’yi, çok yönlü hava nakliye uçağı A400M’i fuarda sergiledi.
- İş jetleri de bu fuarda kendilerini dünyaya gösterme fırsatı buldu.
- Türkiye’nin motor devi TEI, milli havacılık motorlarıyla gövde gösterisi yaptı.
- Hürjet uçağı da fuarda yerini aldı.
- F-35 ve Eurofighter savaş uçakları, İngiltere Kraliyet Hava Kuvvetleri gösteriler yaptı.
