Kripto paranın görünmeyen yüzü | 'Fomo' hobi!
Koronavirüs salgınıyla birlikte hız kazanan dijitalleşme süreci, kitleleri kripto para ve sanal kumar sarmalına çekerek küresel çapta büyük sermaye transferine zemin hazırladı. 2020 yılında inşa edilen kolay para kazanma algısı ekonomik ve psikolojik kırılmaları tetikledi. Kriter dergisinin analizinde, dijitalleşmeden kripto paraya, kaldıraçlı işlemlerden sanal kumara uzanan zincirin toplumsal yıkım katmanları detaylarıyla paylaşıldı. HER DÜŞÜŞ BATI PİYASALARINA FON Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerdeki yatırımcılar, Türk lirasının değer kaybına karşı birikimlerini dolara endeksli kripto varlıklara yönlendirdi. ABD merkezli borsalar üzerinden yapılan işlemler, devasa sermaye transferi mekanizmasına dönüştü. 80 dolara alınan varlığın fiyatı 20 dolara düştüğünde, aradaki fark Batı piyasalarını finanse etti. Uluslararası Para Fonunun 2021 tarihli raporu, kripto varlıkların sermaye akışı kısıtlaması olan ülkelerde sınır dışı transfer aracı olarak kullanıldığını belgeledi. MERKEZSİZLİK SARMALINDA 3 TRİLYONLUK BALON Kripto para ekosistemi başlangıçta aracı kurumları devreden çıkaran eşitlikçi bir yapı vadetti. Zamanla Binance, Coinbase, FTX gibi çok uluslu şirketlerin kontrolüne girdi. 2021 sonunda dolaşımdaki Bitcoin arzının yüzde 80'i, sahiplerinin yalnızca yüzde 2'sinin elinde toplandı. Pandemi öncesi 7 bin 300 dolar seviyesinde işlem gören Bitcoin, Kasım 2021 döneminde 69 bin dolara ulaşarak yüzde 840 artış kaydetti. Toplam piyasa değeri 200 milyar dolardan 3 trilyon dolara fırladı. 2022 yaz aylarında bu değer 900 milyar doların altına geriledi. ALGORİTMA HEP AYNI ALGIYA ÇALIŞTI: 'FOMO' HOBİ Sosyal medya platformlarındaki algoritmalar, bir gecede zengin olanların hikayelerini sürekli öne çıkararak kitlelerde fırsatı kaçırma korkusu oluşturdu. Böylelikle kaçırmak korkusu, yani FOMO (Fear of Missing Out) duygu sürekli tetiklendi. Selçuk Üniversitesi'nden araştırmacıların kripto para yatırımcıları üzerine yürüttüğü nitel çalışmada, katılımcıların büyük çoğunluğunun bu piyasayı sosyal medya ve arkadaş çevresi aracılığıyla keşfettiği görüldü. Kimse bir teknik doküman okumamıştı ama bir his yakalamıştı. Yani insanlar birinci sistemleriyle tamamen sezgisel olarak rasyoneliteden uzak şekilde karar veriyor ancak kendilerini rasyonel karar vericiler olarak hissediyordu. TÜRKİYE DÜNYADA ÜÇÜNCÜ Türkiye, 2024 itibarıyla nüfusa oranla kripto para sahipliğinde dünyada üçüncü sıraya yerleşti. 2023 yılında yapılan akademik bir araştırma, fertlerin yüzde 29,4'ünün kripto varlık yatırımı yaptığını ortaya koydu. Yatırımcıların temel motivasyonu teknik beklentiler değil, yetersiz gelirlerini artırma isteği olarak saptandı. KALDIRAÇLI İŞLEMLERİN KUMARLA KORKUTUCU BENZERLİĞİ Kripto piyasalarındaki çöküşün ardından kayıplarını telafi etmek isteyen kitleler, 100 kata kadar çıkan kaldıraçlı işlemlere yöneldi. ScienceDirect platformunda yayımlanan araştırmalar, kaldıraçlı kripto işlemlerinin kontrol yanılsaması, seri kayıplara rağmen devam etme gibi kumar özellikleriyle birebir örtüştüğünü gösterdi. İngiltere Finansal Davranış Otoritesinin 2019 anketinde, kripto para alanların yüzde 31'i temel motivasyonunu kumar olarak tanımladı. AŞIRI KRİPTO TÜCCARLARI PATOLOJİK KUMARBAZLARLA AYNI Kripto ticaretindeki ani dalgalanmalar, beynin karar verme mekanizması prefrontal korteksi devre dışı bırakarak ödül merkezi nucleus accumbens bölgesini uyardı. Frontiers in Psychology dergisindeki derleme çalışması, aşırı kripto ticareti yapan ferlerle patolojik kumarbazların tanı kriterlerinin büyük ölçüde aynı olduğunu bildirdi. Kanuni engellere rağmen VPN ile kripto ödemeleri aracılığıyla sanal kumar sitelerine erişim hızla arttı. EMEKSİZ KAZANÇ ALGISI TOPLUMSAL YAPIYA TEHDİT Kriter dergisinin analizine göre, iflas davalarında kripto, kumar kaynaklı borçların artması, icra süreçleri, aile içi çatışmalar, intihar vakaları sürecinin son halkasını oluşturdu. Analizde, emeksiz kazanç fikrinin derinlere kök saldığı bir düzende emeği merkeze alan toplumsal yapının ayakta kalamayacağı vurgulandı. İNSANIN YERİNE YAPAY ZEKA Dijital çağın yeni hikayesi olarak sunulan yapay zekanın insanın yerini almayı hedefleyen yeni bir sistemin habercisi olduğu kaydedildi.
Takvim
