İngiltere’de sağlık sistemi alarm veriyor. Hastanelerde koridorlar servis alanına dönüşürken, milyonlarca hasta tedavi sırası bekliyor; hekimler ise düşük ücretler, ağır çalışma koşulları ve giderek derinleşen personel krizine karşı yeniden greve hazırlanıyor. Asistan doktorlar, haziran ayında dört günlük bir iş bırakma eylemi yapacak. Eylem 15 Haziran Pazartesi günü başlayıp 19 Haziran Cuma günü sona erecek. Peki hekimler neden greve çıkıyor? Talepler ne? Hükümetin yaklaşımı nasıl? Merak edilenleri İngiliz kuruluş, Keep Our NHS Public’in (Ulusal Sağlık Hizmeti’nin Kamusallığını Koruyalım) Eş Başkanı Doktor John Puntis Aydınlık Avrupa’ya değerlendirdi.
HEKİMLER MAAŞLARINDA İYİLEŞME İSTİYOR
İngiltere’de asistan hekimler haziran ayında dört günlük iş bırakma eylemi yapacak. Bu, devam eden maaş görüşmelerindeki 16. eylem olacak. Hekimler neden greve gidiyor?
Grevin temel talebi, yıllar içinde enflasyon nedeniyle eriyen ücretlerin yeniden eski seviyesine getirilmesi. Hekimler, yapılacak maaş düzenlemesinin ücretleri 2008/2009 seviyesine geri taşımasını talep ediyor. Hükümet ise bunun karşılanabilir olmadığını savunuyor.
Hekimlerin bir diğer önemli kaygısı da uzmanlık eğitimlerini tamamlayabilmeleri için yeterli sayıda uzmanlık eğitimi kadrosunun bulunmaması. Bu durum, bazı hekimlerin İngiltere’de iş bulamamasına yol açıyor.
7 MİLYON TEDAVİ BEKLEME LİSTESİNDE
Sorun yalnızca asistan hekimlerle mi ilgili, yoksa sağlık sisteminde genel olarak işler iyi gitmiyor mu?
İngiltere Ulusal Sağlık Sistemi’nde (NHS) ciddi sorunlar var. Test veya ameliyat bekleyen hastalara ilişkin bekleme liste hayli kabarık. 7 milyon yüz on bin tedavi işlemi sırada bekliyor. Hükümet, son iki yılda bu sayıyı 500 bin azalttığını ileri sürüyor. Ancak sayılardaki düşüşün esas olarak daha fazla hastanın tedavi edilmesinden değil, bazı kişilerin listelerden çıkarılmasından kaynaklandığı görülüyor.
Birinci basamak hekimlerinin, yani pratisyen hekimlerin (general practitioners) iş yükü de nüfus artışı ve hastanelerdeki işlerin bir kısmının onlara devredilmesi nedeniyle ciddi biçimde arttı. Bu da insanların pratisyen hekim randevusu almak için daha uzun süre beklemesine yol açıyor. Halk açısından pratisyen hekimlere hızlı ulaşamamak önemli bir kaygı haline gelmiş durumda.
Acil servise başvuran ve hastaneye yatırılması gereken hastaların, yatak yetersizliği nedeniyle servis yataklarına alınmasında da büyük sorunlar yaşanıyor. Bir başka etken de hastane yataklarındaki yaklaşık her yedi hastadan birinin aslında eve gidebilecek durumda olmasına rağmen, ihtiyaç duyduğu sosyal bakım ya da toplum temelli hizmetlerin mevcut olmaması. Bu nedenle taburcuları gereksiz biçimde gecikiyor.
HİZMETTEKİ AKSAMALAR ÖLÜMLERE BİLE NEDEN OLDU
On bir yıl önce, yani 2015’te, bir yıl boyunca servise alınmak için 12 saat veya daha fazla beklemek zorunda kalan hasta sayısı yaklaşık bin civarındaydı. Geçen yıl ise bu sayı yarım milyonun üzerine çıktı. Bu hastalar çoğu zaman hastane koridorlarında tutuluyor; biz buna “koridor bakım krizi” diyoruz. Son 18 ayda koridor bakımına ilişkin beş ulusal rapor yayımlandı ve bu raporlar durumun hem hastalar hem de sağlık çalışanları açısından ne kadar ağır olduğunu gösteriyor.
Hastaların uygun bakım ortamına alınmasındaki ve tedaviye başlanmasındaki gecikmeler, bazı hastaların durumunun daha da kötüleşmesine neden oluyor. Eldeki güçlü veriler, geçen yıl yaklaşık 16 bin 600 ölümün doğrudan bu gecikmelerle bağlantılı olduğunu gösteriyor.
Altyapıya yeterli yatırım yapılmaması nedeniyle hastanelerde onarımların ve ekipman yenilemelerinin olması gerektiği hızda gerçekleşmediği tahmin ediliyor. Bu da hastanelerin potansiyel verimlilikte çalışamamasının nedenlerinden biri. Hastane binalarının ve tesislerinin gerekli standarda getirilmesi için gereken maliyet her yıl hesaplanıyor ve mevcut tahmin 15,9 milyar sterlin düzeyinde.
HEKİMLER NE KADAR MAAŞ ALIYOR?
Hekimler maaşlarının iyileştirilmesini istiyor. Bir hekim ortalama ne kadar kazanıyor? Maaşlar yetersiz mi?
Kesintilerden sonra, uzmanlık eğitiminin birinci ve ikinci yılındaki hekimlerin aylık net geliri yaklaşık 2.200–2.700 sterlin ile 2.500–3.100 sterlin arasında değişiyor. İngiltere’de bir çalışanın ortalama net aylık gelirinin yaklaşık 2.500 sterlin olduğu tahmin ediliyor.
Bir hekimin maaşı eğitim yılları ilerledikçe artıyor. Ancak bir hekimin uzmanlık eğitimi genellikle yaklaşık 10 yıl sürüyor. Tıp öğrencileri mezun olduklarında öğrenci kredileri nedeniyle ortalama 70 bin sterlin borçla karşı karşıya kalabiliyor. Konut fiyatları çok yüksek ve birçok kişi için, hekimler de dâhil olmak üzere, konut sahibi olmak erişilebilir değil. Çocuk bakım maliyetleri de oldukça yüksek; aylık yaklaşık 1.000 sterlin düzeyinde ve Avrupa’nın en yüksekleri arasında.
Bunlara ek olarak hekimler mesleki sigorta, General Medical Council kayıt ücretleri ve mesleki sınav ücretleri gibi giderleri de kendileri karşılamak zorunda.
HEKİMLER HANGİ KOŞULLARDA ÇALIŞIYOR?
Eleştiriler özellikle çalışma koşullarına odaklanıyor. Hekimler nasıl çalışıyor? Çalışma şartları kötü mü?
Hekimler vardiyalı çalışıyor ve sık sık bir hastaneden diğerine geçmek zorunda kalıyor. Bazen bu hastaneler ülkenin farklı bölgelerinde olabiliyor. Bu durum aile yaşamını ciddi biçimde sekteye uğratıyor.
Dile getirilen diğer sorunlar arasında yüksek öğrenci borçları, düzenli sınav ücretleri, mesleki sorumluluk sigortası ve kayıt masrafları yer alıyor. Diğer şikayetler ise şöyle sıralanabilir: personel eksikliği; hükümet tarafından değersiz görülme hissi; hastalara uygun standartlarda bakım sunamamanın yarattığı “ahlaki yaralanma”; ağır bürokrasi; not yazmak ve test istemek için sessiz bir alanın bulunmaması; eski ve yavaş bilişim sistemleri; sakin bir gece vardiyasında dinlendirici kısa bir uyku için imkân sağlanmaması; hastanelerde gece yiyecek bulunmaması; kişisel eşyaları, su şişesini ya da evden getirilen yemeği güvenli biçimde saklayacak yer olmaması; uzun vardiyalar ve sosyal hayatı zorlaştıran çalışma saatleri; su içme, yemek yeme ya da tuvalete gitme için garanti edilmiş molaların bulunmaması.
Şikâyetler ayrıca katı eğitim yapıları, mezuniyetin hemen ardından hızlı bir kariyer kararı verme baskısı ve işyerindeki zorbalık ile cinsiyetçi kültür üzerinde de yoğunlaşıyor.
NHS çalışanları için otopark ücretleri yıllık yaklaşık bin sterline yükselmiş durumda. Hastaneler ise nadiren personel için kreş imkanı sağlıyor.
HÜKÜMET SAĞLIK SİSTEMİNDEKİ SORUNLARI ÇÖZEMEZ
Hükümetin yaklaşımını nasıl değerlendiriyorsunuz?
Mevcut hükümet yaklaşımı NHS’teki sorunları çözmeyecek. Hükümet, NHS’e her zamankinden daha fazla kaynak aktarıldığını savunuyor. Ancak tarihsel açıdan bakıldığında bütçesi gerilemiş durumda. Nüfus artışı ve özellikle kronik hastalıklara sahip kişi sayısındaki yükseliş dikkate alındığında, ihtiyaca oranla yapılan sağlık harcaması aslında düşmüş görünüyor. Hükümet ise bunu kabul etmiyor.
Bu arada 2 milyon 800 bin kişi sağlık sorunları nedeniyle iş gücünün dışında ve ekonomiye katkı sunamıyor. Yoksulluk oranları da yükseliyor; bu da daha fazla hastalığa ve sağlık hizmetlerine yönelik talebin artmasına yol açıyor.
Hükümet, 1997-2007 dönemindeki İşçi Partisi hükümetini örnek almalı. O dönemde NHS’e ayrılan kaynak artırılmış, bekleme listeleri azaltılmış, kamu memnuniyeti iyileştirilmiş, sağlık eşitsizlikleri düşürülmüş, yoksulluk azaltılmış ve toplum sağlığı geliştirilmişti.
Mevcut hükümet bunu karşılayamayacağını savunuyor. Hükümet ayrıca yapay zekadaki gelişmelerin büyük tasarruflar sağlayacağına ve personel ihtiyacını azaltacağına inanıyor; ancak bunun için elde kanıt bulunmuyor.
SAĞLIĞA DAHA FAZLA BÜTÇE AYRILMALI
Çözüm ne olmalı?
Çözüm, sağlık hizmetlerine ayrılan harcamaların karşılaştırılabilir Avrupa ülkeleri seviyesine çıkarılması olmalı. Bu da yılda yaklaşık 40 milyar sterlinlik ek kaynak anlamına geliyor. Personel için yatırım yapılmalı ve sağlık çalışanlarına hak ettikleri ücret ödenmeli. Verimliliği artırmak için ekipman ve tesisler yenilenmeli.
NHS’den kaynak çeken ve öncelikleri çarpıtan hizmet özelleştirmeleri geri alınmalı. Halk sağlığı hizmetleri yatırımlarla güçlendirilmeli. Sosyal bakım ve toplum temelli desteklerdeki uzun vadeli sorunlar ele alınmalı. Sağlık hizmetlerine yönelik talebi azaltmak için, sağlık eşitsizliklerinin altında yatan sosyal ve ekonomik nedenlerle mücadele edilmeli.
Ayrıca hükümetin politikalarını akademisyenlerle birlikte ve mevcut kanıtların kapsamlı biçimde değerlendirilmesine dayalı olarak geliştirmesini istiyoruz. Başka bir ifadeyle, kanıta dayalı politika yapımı benimsenmeli. Sağlık ve sosyal bakım, kaynaklar üzerinde bir yük olarak değil, kamusal bir fayda olarak görülmeli.
KAMUSAL SAĞLIK AŞINDIRILIYOR
Doktor grevleriyle uğraşan tek ülke İngiltere değil. Almanya, İspanya ve Portekiz gibi diğer Avrupa ülkeleri de benzer sorunlarla karşı karşıya. Avrupa’da sağlık sistemi bir krize mi sürükleniyor?
Evet, diğer ülkeler de benzer sorunlar yaşıyor. Bu durum, tıbbi hizmetlerin finansallaşması, kamusal sağlık sistemlerinin aşındırılması ve yeterli sayıda eğitimli sağlık çalışanının bulunmamasıyla bağlantılı.
ÇEVİRİ: TOLGA DİŞCİ
