EVRİM KÜÇÜK
Şubat sonunda başlayan ve küresel enerji ticaretini derinden sarsan ABD-İran savaşında diplomatik çözüm kapısının aranması, piyasalarda uzun süredir beklenen rahatlamayı beraberinde getirdi. Tarafların ateşkesin uzatılması ve Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması konusunda mutabakata varması, enerji arzına ilişkin kaygıları azaltırken hisse senetlerinden metallere kadar geniş bir yelpazede risk iştahını artırdı. Ancak piyasalardaki iyimser havaya rağmen yatırımcılar, anlaşmanın uygulanma sürecine ilişkin belirsizlikler nedeniyle temkinli duruşlarını koruyor.
Hürmüz yeniden açılacak
Anlaşmaya göre ABD ve İran arasında 60 günlük ateşkes uzatılacak, Hürmüz Boğazı kademeli olarak yeniden açılacak ve İran’ın nükleer programına ilişkin yeni müzakereler başlayacak. İran’ın ilk 30 gün içinde mayın temizleme çalışmalarını yürütmesi ve bu süreçte gemilerden geçiş ücreti almaması öngörülüyor. ABD’nin de İran limanlarına uyguladığı deniz ablukasını kaldırması bekleniyor.
Petrol sert geriledi
Piyasaların ilk tepkisi dolar ve enerji cephesinde görüldü. Risk algısı açılan yatırımcı ABD Doları’ndan uzaklaştı. ABD dolar endeksi yüzde 0,32 gerileyerek 99,483 seviyesine indikten sonra 99,531’den işlem gördü. Savaş boyunca arz endişeleri nedeniyle yükselen petrol fiyatları, anlaşma haberinin ardından sert şekilde geriledi. Brent petrol yüzde 7 düşüş göstererek 82 dolar bandına çekildi. Amerikan ham petrolü de 80 doların altına geri çekildi. Yatırımcılar, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasıyla birlikte küresel enerji arzının normale dönebileceği beklentisini fiyatladı.
Asya ve Avrupa borsaları yükseldi
Enerji fiyatlarındaki gerileme küresel hisse senedi piyasalarını da destekledi. Avrupa’nın gösterge endeksi Stoxx Europe 600 rekor seviyelere yaklaşırken, Japonya’da Nikkei 225 endeksi yüzde 5’in üzerinde yükseldi. Güney Kore Kospi endeksi de güçlü alımlarla dikkat çekti. ABD vadeli endeksleri ise Wall Street’te pozitif açılışa işaret etti.
Temkinli iyimserlik hakim
Bununla birlikte piyasalarda tam anlamıyla bir rahatlama havasından söz etmek için erken olduğu görüşü ağır basıyor. Anlaşmanın 19 Haziran’da resmi olarak imzalanması beklenirken, Hürmüz Boğazı’nda geçişlerin nasıl düzenleneceği, güvenlik mekanizmalarının nasıl işleyeceği ve İran’ın ne ölçüde kontrol sahibi olacağı gibi kritik sorular henüz yanıt bulmuş değil.
Denizcilik sektöründe भी benzer bir yaklaşım görülüyor. Kpler verilerine göre halen yüzlerce gemi boğaz çevresinde beklerken, birçok armatör yeni sevkiyat kararları öncesinde ek güvenlik garantileri talep ediyor. Uzmanlar, ticaret akışlarının savaş öncesi seviyelere dönmesinin haftalar alabileceğine dikkat çekiyor.
Anlaşma Hürmüz Boğazı için ne anlama geliyor?
ABD-İran anlaşmasının en kritik boyutu, küresel enerji ticaretinin kalbi olarak görülen Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılacak olması. Dünya petrol ve LNG ticaretinin yaklaşık beşte biri bu dar suyolundan geçiyor. Savaş öncesinde günde yaklaşık 135 geminin kullandığı boğazdaki trafik, çatışmalar sırasında günlük 10 geminin altına kadar gerilemişti. Anlaşma kapsamında İran mayın temizleme çalışmalarına başlayacak ve geçiş ücretlerini askıya alacak. Bu gelişme petrol, LNG, petrokimya ürünleri, gübre, alüminyum ve diğer emtia sevkiyatlarının yeniden hızlanmasının önünü açabilir. Ancak piyasa oyuncuları açısından önemli soru, boğazın teknik olarak açılmasından çok ticaretin ne kadar hızlı normale döneceği. Bölgede bekleyen yaklaşık 600 geminin oluşturduğu yığılma ve güvenlik endişeleri nedeniyle normalleşmenin kademeli gerçekleşmesi bekleniyor. Bu nedenle anlaşma enerji krizinin sonuna işaret eden güçlü bir adım olarak görülse de, Hürmüz’de tam normalleşmenin zaman alacağı değerlendiriliyor.
Altın anlaşmadan nemalandı
Barış umudu sadece hisse senetlerini değil emtia piyasalarını da hareketlendirdi. Altın ons tarafında enflasyonist baskıların hafifleyeceği beklentisiyle yüzde 2,51 artışla 4.325,53 dolara yükseldi. Gümüş, ABD ve İran’ın Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasını öngören bir barış anlaşmasına varmasının ardından pazartesi günü ons başına 71 dolara doğru sıçrayarak art arda üçüncü seansında yükseliş gösterdi.
2026 için rekor beklentisi yeniden gündemdemizde
JP Morgan Global Research analistleri, altın fiyatlarının 2026 ve 2027 yılları için mevcut seviyelerin üzerinde seyredeceğini ve yıl sonuna kadar 6.000 dolar/ons, 2027 için ise 6.300 dolar/onsa ulaşabileceğini öngörüyor. Ancak, gelecekteki talep ve fiyat istikrarı, devam eden jeopolitik çatışmaların çözülmesine ve Fed politikasına bağlı görünüyor; bunların hiçbiri şu anda kesin değil.
Metallerde destek buldu
Düşük petrol fiyatının ekonomiye destek vereceği beklentisi bakır vadeli işlemlerini ABD’de pound başına 6,5 doların üzerine çıkararak rekor seviyelere yaklaştırdı. Londra’da ton başına fiyat 13.800 dolara geldi.
