Yapay zeka ile bağlantılı şirketlerin toplam değeri son üç yılda 27 trilyon dolar arttı, bu rakam bugün ABD borsasının toplam değerinin yüzde 36'sına denk geliyor.
Goldman Sachs'tan Dominic Wilson ve Vickie Chang'in müşterilere gönderdiği bir notta belirttiği üzere, gelecekteki kazançlar bu değerleri haklı çıkarabilse de kar beklentilerinin gerçekleşmesi aşırı iyimserlik gerektiriyor.
The Atlantic'te yer alan analize göre OpenAI'nin CEO'su Sam Altman dahi bir yapay zeka balonu içinde olunduğunu kabul ediyor. Uluslararası Para Fonu (IMF) da bunu finansal istikrar için önemli bir risk olarak görüyor ve balonun patlaması halinde yatırımların azalacağını, kredinin daralacağını, tüketimin gerileyeceğini ve ticaret akışlarının aksayacağını uyarıyor.
Sıradan yatırımcı değil, dev şirketler şişiriyor
1990'ların sonundaki dot-com (nokta-com) balonu, internetin yaygınlaşarak borsayı çökertmesi, ile 2000'lerin sonundaki konut balonu, bugünkü yapay zeka balonuna kıyasla çok daha geniş tabanlıydı; o dönemlerde sıradan Amerikan haneleri de doğrudan piyasaya girmişti. Bugün ise Amerikalıların hisse senedi sahipliği oranı sabit seyrediyor. OpenAI ve Anthropic gibi şirketler halka açık olmadığından, sıradan insanların bu çılgınlığa doğrudan para yatırma imkanı da zaten sınırlı.
İki balon birden: Yatırım harcamaları ve şirket değerlemeleri
The Atlanic'e göre yapay zeka balonunu iç içe geçmiş iki ayrı balon olarak görmek gerekiyor: Biri fiziksel altyapı ve yazılım geliştirmeye yönelik devasa sermaye harcamaları, diğeri ise şirket değerlemelerindeki sert yükseliş. Bir algoritmayı eğitmek geleneksel bir yazılım geliştirmenin binlerce katı işlem gücü gerektirebiliyor, bu gücü elde etmek için Silikon Vadisi ABD'de 1.500'den fazla veri merkezi inşa ediyor. Yalnızca Amazon, Microsoft, Alphabet ve Meta bu yıl bu yatırımlara 700 milyar doların üzerinde harcama yapıyor. Yapay zeka altyapı yatırımları şu anda ABD'nin GSYH büyümesinin neredeyse tamamını oluşturuyor, bu yatırımlar olmasaydı ülke verilere göre resesyonda olabilirdi.
Asıl kazananlar teknoloji devleri: Nvidia çiplerini Meta'ya satarken Amazon bulut bilişim kapasitesini OpenAI'ye satıyor. Bu gelir artışı ve karlılık beklentisi değerlemeleri yukarı çekiyor. "Muhteşem Yedili" (Alphabet, Amazon, Apple, Meta, Microsoft, Nvidia, Tesla), S&P 500'ün değerinin üçte birini oluşturuyor; OpenAI'nin değeri ise Eli Lilly, JPMorgan Chase ve Exxon Mobil gibi devlerin değerinden daha yüksek.
Devasa kar baskısı ve borç yükü
Teknoloji şirketlerinin bu değerlemeleri sürdürebilmesi için önümüzdeki yıllarda çok büyük gelir ve kar elde etmesi gerekiyor. PitchBook'tan Harrison Rolfes'e göre OpenAI'nin 2030'a kadar yaklaşık 100 milyar dolarlık serbest nakit akışı yaratması gerekiyor, oysa analistler şirketin o yıl 10-30 milyar dolar zarar edeceğini öngörüyor. Veri merkezlerine yönelik tepkiler artarsa ya da Çin daha az işlem gücü gerektiren modeller geliştirirse, sert bir düzeltme yaşanabilir. Büyük teknoloji şirketleri yapay zeka girişimlerine para avans veriyor, bu girişimler de bu parayla yine büyük teknoloji şirketlerinden bulut hizmeti satın alıyor bir şirkette yaşanabilecek bir sorun zincirleme olarak hepsini bu yüzden etkileyebiliyor.
Yapay zekanın ilk döneminde yatırımlar doğrudan nakitle yapılıyordu ancak maliyetlerin yükselmesi Silikon Vadisi'ni kurumsal tahvillere ve banka dışı özel kredilere yöneltti. Columbia Business School'dan Stijn Van Nieuwerburgh'a göre bu anlaşmalar karmaşık ve opak yapılandırıldığı için riskin nihai olarak kimde biriktiği daha az şeffaf hale geliyor, Morningstar'a göre kredi verenler bu tablo karşısında şimdiden tedirginlik yaşıyor.
Balon patlarsa kim etkilenir?
Balon patladığında, bu çılgınlığı hiç körüklememiş olsalar bile sıradan Amerikalılar da etkilenecek, emeklilik fonları Silikon Vadisi hisselerine, küçük işletmeler ise daralabilecek kredi olanaklarına bağımlı durumda. The Atlantic tüm bunlar yaşanmadan önce yapay zekanın zaten işlerini elinden alabileceğine dair ironik bir hatırlatma yapmaktan da kaçınmıyor.
