ŞEHRİBAN KIRAÇ / NEFES
İstanbul Hazır Giyim ve Konfeksiyon İhracatçıları Birliği (İHKİB) Başkanı Mustafa Paşahan, 3 yıl içinde sektörde yaklaşık 400 bin istihdam ve 6.5 milyar dolarlık (300 milyar TL) kayıp yaşandığını vurgulayarak, “Maliyet, kur, enflasyon bileşenlerinin dengede gitmesi şart. Adım atılmazsa teşvik verilmezse, şirket kapanmaları çok daha fazla artar ve ciddi kayıplara yol açar” dedi. Mustafa Paşahan ile tekstil ve hazır giyim sektörünün son yallarda yaşadığı derin krizi konuştuk.
* Son 3 yıldır sizin sektörde ciddi, istihdam ve ihracat kaybı var. Bir hasar tespiti yaptınız mı durum nedir?
Her sektörde ciddi problem var. Ama en çok istihdam kaybı bizde. 2022’de 21.2 milyar dolarla tarihimizin en yüksek ihracatını yapmıştık. 2025’te 16.8 milyar dolara geriledik. İthalat 2.6 milyar dolardı. 4.5 milyar dolara çıktı. İhracatta eksildik, ithalatta arttık. Yüzde 90 net ihracat yapan tek sektörüz. 2022’de 1.2 milyon olan istihdamımız bugün yaklaşık 400 bin kişi eksilmiş.
FİNANSMAN BÜYÜK SORUN
* Neden bu kadar kayıp yaşandı?
2022’de asgari ücretin bize maliyeti 600 dolardı. Bugün 1.500 dolar. Üretici fiyat endeksi yüzde 355 artmış. Dolar kuru yüzde 230 artmış. Maliyetlerimiz yüzde 567 artmış. Tablo çok net. Bu kadar müşterinin kalması bile mucize. Şu anda hazır giyimde çalışan tüm firmalarımız zarar yazıyor. Biz o müşterileri bir şekilde tutmaya çalışıyoruz. Çünkü o müşteri gidince bir daha getiremeyiz. Bundan sonra lüksün satın alınabilir ülkesi olmak istiyoruz eski adetsel üretimleri yapamayacağız ama eski rakamları yakalayabiliriz. Maliyet, kur, enflasyon bileşenlerinin dengede gitmesi şart. Şu anda yaşadığımız en büyük problem finansmana erişim. Bugün yüzde 60 faizle kredi alıp yatırım yapmak para kazanmak mümkün değil. Bu krediyi almak isteyen de zaten alamıyor. Banka teminat istiyor 10 liralık malınıza 3 lira değer biçiyor. Bunu yaparsanız insanları gerçekten zora sokarsınız.
* Giderlerin ne kadar işçilik maliyeti?
Bizim sektörde çalışanların aldığı maaşlar yetmiyor. Çok daha fazla vermemiz lazım. İstanbul’da en düşük kira 30 bin lira. 28 bin lira maaş vereceksiniz nasıl geçinecek bu insanlar. Geçinme şansı yok. 1993’te bir memur 50-60 bin TL maaş alırdı, o dönem uzman makinacı da 50 bin lira alırdı. Demek ki şu anda bir makinacının 75-80 bin TL maaş alması gerekiyor ki geçinebilsin. Normali böyle.
* Bu maaşları vermenin önündeki engeller neler?
Bu sektör sürekli teşviklerle gündeme gelsin istemiyoruz. Bu sektör sürekli kurlar niye yükseliyor denilmesin. Bunu herkes söylüyor. Bizim gerçekten 3 yıl içinde kaybettiğimiz 400 bin kişilik istihdamımız var. 6.5 milyar dolarlık kaybımız var. Bunun sadece KDV’sini hesaplasak ve bunu sektöre versek belki istihdam kaybımız 185 bin olacaktı.
KUR EŞİTTİR ENFLASYON DEĞİL
* 3 yılı aşkın süredir devam eden bir ekonomi programı var, bir taraftan da belirsizlikler artıyor, bu ortamda iş yapabiliyor musunuz?
Bu ülkede bir gecede faizlerin zirveye çıktığını biliyoruz. Yabancı müşterilerin Türkiye ile ilgili konuştukları tek şey yüksek fiyatlar. Üç yıl önce enflasyon yüzde 30’lardaydı, gelinen noktada yine yüzde 30. Bu ekonomi programının kendi içinde bir değişim göstermesi gerekiyor. Kur eşittir enflasyon değil. Maliyetlerimiz dengeli gitseydi müşterileri kaybetmezdik.
B PLANI YOK KAYIP ARTAR
* Saydığınız destekler verilmezse sektör nereye gider?
Bunun bin B planı yok, bu çok net. Hem ihracat hem istihdam kayıplarımız devam eder. Öyle de böyle zarar ülkeye yazacak. Hazır giyim Türkiye’nin en değerli sektörlerinden. Biz pozitif ayrımcılık istiyoruz. Bu şekilde devam ederse şirket kapanmaları çok daha fazla artar ve ciddi zararlara yol açar. Firmaların bir çoğunun kredi borçları var, ödenecek tazminatlar var. Bir firmanın batması 400 kişinin işsiz kalması demek. Bunlar yaşanmasın istiyoruz. Herkesin bu sektöre ihtiyacı var. Herkesin elini taşın altına koyması lazım. Biz sektör olarak 3 yıldır fazlasıyla elimizi taşın altına koyduk.
* Başta Mısır olmak üzere başka ülkelere yatırıma gidenler var, bu ortamda gidenlerin sayısı artar mı?
Hiçbir firmamızın yurt dışından alım yapmasını ya da gidip oralarda fabrika kurmasını arzu etmiyorum. Bazı markalarımız müşterilerin zoruyla da gidiyor. Fiyatlarınız çok yüksek diyor. Hepimiz üretim, istihdam, ihracatı savunuyoruz. Suriye’de Mısır’da projeler üretmek yerine neden 81 ilimiz var oralarda yatırım yapmıyorlar. O yüzden teşvik verilsin diyoruz.
İNŞALLAH 2025’İN ALTINA DÜŞMEYİZ
* Dediğiniz destekler verilmezse 2026’nın ikinci yarısı nasıl geçer?
Şu anda bütün ihracatçı firmalar eleman arıyor. Adam yok. Şartları iyileştirmezseniz kimse gelip çalışmak istemiyor. Ben Malatya’daki fabrikaya 100 kişilik iş ilanı açtım 3-4 aydır 30 kişi başvurmuş. Maaşlarını biraz artırırsak çalışan da işveren de mutlu olur. Bugün baktığında müşteri de mutsuz, işveren de mutsuz, çalışan da mutsuz. Eskiden asgari ücret alan biri para biriktirebiliyordu. Önünü görebiliyordu. Şimdi bir yere yemek yemeye gidiyorsun saçma sapan fiyatlar. Bu yıl ihracatta inşallah 2025’in altına düşmeyiz. İstihdamda da kayıp vermezsek büyük bir başarı diyorum.
HAZIR GİYİM İÇİN KURTULUŞ REÇETESİ
* Somut olarak neler istiyorsunuz?
1- Türkiye geneli tüm bölgelerde kurulu tekstil ve konfeksiyon yatırımları 3 yıl boyunca 6. bölge teşviklerinden yararlandırılmalı, ekonomik darboğazdan çıkılana kadar kurulu kapasitelerin korunması sağlanmalı.
2- Halen 3 bin 500 lira olan istihdam desteği 6 bin liraya, bin 270 lira olan asgari ücret desteği 2 bin 500 liraya çıkarılmalı.
3- Hazır giyim gibi cari fazla veren sektörlerde döviz dönüşüm desteği yüzde 3’ten yüzde 10’a yükseltilmeli.
4- İhracatçının yüzde 15’in altında maliyetle finansmana erişebilmesini sağlayacak çözümler geliştirilmeli.
5- Mevcut teşvik belgelerinin süresi 10 yıl uzatılmalı. Yabancı müşterilerden uzun vadeli sipariş almak için bu yapılmalı.
6- Teşvik belgeli yatırımlarda asgari ücretin yüzde 50 fazlasına kadar ücret verilen personelin SGK primleri tam teşvik kapsamına alınmalı; emekli çalışan için ödenen SGK primi teşvikli yatırımlarda tamamen kaldırılmalı.
