Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Genel Kurulu, yargı sisteminin hızlanması ve güncel suç tiplerine karşı yasal zırhın güçlendirilmesi amacıyla hazırlanan "Yargının Etkin ve Verimli İşlemesine Yönelik Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi"ni görüşerek kabul etti. Kamuoyunda 12. Yargı Paketi olarak bilinen bu geniş kapsamlı düzenleme, hem Anayasa Mahkemesi'nin iptal kararları doğrultusunda doğan hukuki boşlukları dolduruyor hem de değişen teknolojik ve ekonomik şartlara yeni cezai yaptırımlar getiriyor.
Özellikle son dönemde artan IBAN kiralama dolandırıcılığı, miras kavgalarını bitirecek e-satış yöntemleri ve 2 yılın altındaki cezalarda uygulanan HAGB şartlarındaki köklü değişiklikler, yeni paketin en çok dikkat çeken başlıkları arasında yer alıyor.
12. YARGI PAKETİNİN ÖNE ÇIKAN MADDELERİ
Meclis'ten geçen torba yasa, icra iflastan ceza muhakemesine kadar birçok temel kanunda değişiklik yapıyor. İşte yeni yargı paketinde vatandaşın hayatına doğrudan etki edecek o kritik düzenlemeler:
1. IBAN KİRALAYANLARA YÖNELİK CEZA İNDİRİMİ
Son yıllarda organize suç örgütlerinin ağına düşen ve IBAN kiralama olarak bilinen uygulamaya katılan kişiler için kusur oranına göre yeni bir değerlendirme yapıldı. Yeni yasaya göre; dolandırıcılık veya nitelikli dolandırıcılık suçlarına iştirakin sadece "banka hesabını, kredi kartını veya kripto varlık hesabını başkasına kullandırmak (zorunlu bilgileri vermek)" fiiliyle sınırlı kalması halinde, bu kişilere verilecek cezada yarı oranında indirime gidilecek. Bu madde, suçu organize edenle sadece hesabını kullandıran arasındaki kusur farkını ayırmayı hedefliyor.
Dolandırıcılık suçlarında, özellikle "IBAN kiralama" yöntemiyle hesaplarını suç örgütlerine kullandıran kişilerin durumunda önemli bir değişikliğe gidildi. Yasaya eklenen yeni düzenlemeyle, suçun iştirak kısmı yalnızca kişinin kendisine veya başkasına ait banka, kredi kartı veya kripto varlık hesabı gibi ödeme araçlarını başkasına kullandırmasıyla sınırlıysa, bu kişilere verilecek cezalarda yarı oranında indirim uygulanacak. Bu düzenleme, organize suçun "beyni" olan kişiler ile sadece maddi menfaat karşılığında hesabını kullandıranlar arasındaki kusur dengesini sağlamayı amaçlıyor.
2. MİRAS KALAN TAŞINMAZLARDA KARDEŞLER ARASI
İcra ve İflas Kanunu'nda yapılan değişiklikle miras davalarındaki satış usulü değişiyor. Eğer mirasçılar dışında üçüncü bir kişinin mülkiyet hakkı yoksa ve ortaklığın satış suretiyle giderilmesine karar verilmişse; yapılacak ilk (birinci) açık artırma sadece malik olan mirasçılar arasında gerçekleştirilecek. Sadece mirasçılara özel olan bu birinci artırma bir defaya mahsus yapılacak.
Mirasçılar arasında yaşanan taşınmaz satış uyuşmazlıkları için daha adil bir yöntem belirlendi. Taşınmaz üzerinde mirasçılar dışında üçüncü bir kişinin mülkiyet hakkı bulunmaması durumunda, ortaklığın giderilmesi için yapılacak ilk açık artırmada öncelik artık sadece malik olan mirasçılara verilecek. Bu uygulama ile mirasçıların haklarını korumak amacıyla, birinci artırma sürecinin sadece kendi aralarında yapılması kararlaştırıldı ve bu usulün bir defaya mahsus uygulanacağı hükme bağlandı.
3. (HAGB) YENİDEN DÜZENLENDİ
Anayasa Mahkemesi'nin iptali sonrası HAGB sistemi yeniden kurgulandı. Yeni kurallar şu şekilde:
Yargılama sonunda verilen 2 yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezalarında HAGB kararı verilebilecek.
HAGB kararı verilebilmesi için mağdurun veya kamunun zararının aynen iade veya tazmin suretiyle tamamen giderilmiş olması şart koşulacak.
HAGB kararı verilen sanık, 5 yıl süreyle denetime tabi tutulacak ve bu sürede yeni bir kasıtlı suç işlerse mahkeme hükmü açıklayacak. Ancak mahkeme duruma göre cezanın yarısına kadarını infaz etmeme yetkisine sahip olacak.
Yeni düzenleme ile HAGB kararlarına karşı artık istinaf yoluna başvurulabilecek.
4. TEK HAKİM YETKİSİ GENİŞLEYECEK
12. Yargı Paketi ile mahkemelerin iş yükünü hafifletmek ve davaları hızlandırmak amacıyla İdare ve Vergi Mahkemelerinde tek hakimin çözebileceği davaların sınırı genişletildi. Yeni yasaya göre; 486 bin lirayı aşmayan idari ve vergi davaları tek hakim tarafından karara bağlanacak. Ayrıca öğrencilerin sınıf geçme, yurt ve not işlemlerine karşı açılan davalar ile kamu görevlilerinin yolluk, lojman ve uyarma cezası davaları da artık kurula gitmeden doğrudan tek hakim tarafından çözümlenecek. Bu durum, söz konusu konulardaki yargılama sürelerini aylar, hatta yıllar düzeyinde kısaltacak.
Yargılamaları hızlandırmak amacıyla idare mahkemelerinde tek hakim tarafından karara bağlanabilecek davaların sınırı genişletildi. Artık 486 bin lirayı aşmayan idari işlemler, burs, kredi, yurt işlemleri, kamu görevlilerinin yolluk ve lojman işlemleri ile uyarma cezaları gibi birçok dava, kurul yerine tek bir hakim tarafından çözüme kavuşturulacak. Bu düzenleme sayesinde, küçük tutarlı veya niteliği gereği hızlı çözülmesi gereken idari davaların mahkemelerin gündemini meşgul etmeden daha kısa sürede sonuçlanması hedefleniyor.
BİLİRKİŞİ RAPORLARINDA NE DEĞİŞTİ?
Yargılamaların uzamasının en büyük nedenlerinden biri olarak görülen duruşmalar arası süreye sınırlama getirildi. Yeni düzenleme ile duruşmalar arasındaki sürenin 3 aydan uzun olmaması kuralı getirilirken, sadece bilirkişi incelemesinin uzaması veya istinabe gibi zorunlu hallerde hakime gerekçesini belirtmek koşuluyla daha uzun süre belirleme yetkisi tanındı. Bu adımla, gereksiz uzayan mahkeme süreçlerinin önüne geçilmesi ve yargılamaların daha etkin bir şekilde yürütülmesi amaçlanıyor.
12. YARGI PAKETİNDEKİ DİĞER DEĞİŞİMLER
Duruşmalar Arası Süreye Sınır: Hukuk Muhakemeleri Kanunu'na göre artık duruşmalar arasındaki süre kural olarak 3 aydan daha uzun olamayacak (Bilirkişi süreci gibi zorunlu haller istisna).
Belirsiz Alacak Davası Kalktı: İş hukukunda ve tazminat davalarında sıkça kullanılan "Belirsiz Alacak Davası" kavramı kanundan çıkarıldı. Bunun yerine, davacı aynı davada bir defaya mahsus iddiasını (talep konusunu) tahkikat bitene kadar artırabilecek.
Kaçak Sanık Yargılaması: Anayasa Mahkemesi kararı doğrultusunda; kaçak sanık hakkında kovuşturma yapılabilecek ancak sanığın sorgusu daha önceden yapılmamışsa "mahkumiyet" kararı verilemeyecek.
Genetik Verilerin Gizliliği: Soruşturmalarda alınan genetik inceleme sonuçları mahsus bir sisteme kaydedilecek ve beraat gibi durumlarda derhal, diğer hallerde ise 20 yılın sonunda Cumhuriyet Savcısı huzurunda yok edilecek.
