EVRİM KÜÇÜK
Avrupa’da haziran ayından bu yana süren rekor sıcak hava dalgası, kıtanın gıda güvenliğini doğrudan etkilemeye başladı. Avrupa tahıl ve yağlı tohumlar ticaret birliği Coceral’in son tahminine göre, sıcaklıkların kritik üretim dönemine denk gelmesi nedeniyle 9 milyon ton tahıl üretimi kaybedildi. Enerji ve İklim İstihbarat Birimi’nin (ECIU) hesaplamaları, bu kaybın yalnızca tahıl tarafındaki gelir etkisinin yaklaşık 2 milyar euroya ulaştığını gösteriyor. Bu rakam, Avusturya, İrlanda ve Hollanda’nın toplam tahmini tahıl üretiminden daha büyük bir kayba işaret ediyor. Avrupa Birliği’nin 27 üyesi ile Birleşik Krallık’ın toplam tahıl hasadının ise 2018’den bu yana en düşük seviyeye gerilemesi bekleniyor.
Mısır ve buğday en kritik dönemde vuruldu
Sıcak hava dalgasının etkisi özellikle iki üründe yoğunlaştı. Mısır, verimin belirlendiği tozlaşma döneminde aşırı sıcakla karşılaştı. Buğday ise dane oluşumunun tamamlandığı ve nem ihtiyacının en yüksek olduğu “tane dolumu” aşamasında kuraklık baskısı altında kaldı.
En ağır darbenin Fransa’da hissedilmesi bekleniyor. Tahminler, ülkede 3,4 milyon ton mısır kaybına ve yaklaşık 891 milyon euroluk gelir erimesine işaret ediyor. Macaristan’da 2,4 milyon ton, İspanya’da ise 1,4 milyon ton tahıl kaybı öngörülüyor.
Fransa’nın Auvergne-Rhône-Alpes bölgesinde çiftçilik yapan Benoît Merlo, haftalarca 38°C’nin üzerinde seyreden sıcaklıkların bütün uyum çabalarını boşa çıkardığını belirterek, bazı soya tarlalarında yüzde 50-70 arasında verim kaybı beklediğini söyledi.
İngiltere’de sıkıntı büyüyor
Sıcaklık şoku yalnızca kıta Avrupa’sını değil, Birleşik Krallık’ı da etkiledi. Kurak geçen baharın ardından birçok bölgede toprak nemi kritik seviyelere indi. Çiftçiler, erken olgunlaşan ürünleri normalden daha erken hasat etmek zorunda kaldı. Bu durum, 2024 ve 2025’te yaşanan sel ve kuraklıkların ardından tarım sektöründe üçüncü büyük iklim şokunun yaşandığı yorumlarına yol açtı.
Küresel süt üretimi de sıcak baskısı altında
Bilim insanları aşırı sıcakların yalnızca tahılları değil, süt piyasasını da uzun vadede tehdit ettiğini belirtiyor. Kudüs, Tel Aviv ve Chicago Üniversiteleri'nin 130 binden fazla ineğin verisini inceleyen çalışmasına göre, sıcaklık ve nemin birlikte yükseldiği koşullarda süt verimi hızla düşüyor. Bir saat boyunca 26°C üzeri yaş termometre sıcaklığı, günlük süt üretimini yüzde 0,5 azaltabiliyor. Aşırı sıcak, süt ineklerinin üretim kapasitesinde yüzde 10'a varan kayıp yaratabiliyor. Etki, sıcak günün ardından 10 güne kadar devam edebiliyor. 2050'ye kadar küresel günlük süt üretiminde ortalama yüzde 4 düşüş öngörülüyor.
Avrupa'da akışın bozulması küresel enflasyonu tetikleyebilir
İngiliz The Guardian gazetesine göre, Avrupa'daki üretim açığı yalnızca bölgesel bir sorun olmanın ötesine geçiyor. Kayıplar, kıtayı tahıl ithalatına daha bağımlı hale getirebilir. Bu durum küresel emtia fiyatlarını yukarı itme potansiyeli taşıyor. Bugünkü ürün kaybının yarının fiyat etiketlerine yükseliş olarak yansıması bekleniyor. Avrupa'daki açık, küresel tahıl akışını daha kırılgan hale getirirken, yem maliyetleri üzerinden et ve süt ürünlerine de yansıyabilir.
Uzmanlar haziranda başlayan sıcak hava dalgasıyla Avrupa'nın tarlalarında başlayan hasar, önümüzdeki aylarda raflara taşınabilecek yeni bir gıda enflasyonu dalgasının habercisi olduğunu söylüyor.
Riskin zamanlaması da dikkat çekiyor. Avrupa'daki kayıplar, ABD'nin güney ve batı bölgelerinde görülen kuraklığın tahıl ve yem üretimini baskıladığı bir döneme denk geliyor. Yani dünya aynı anda birden fazla büyük üretim bölgesinde arz daralmasıyla karşı karşıya.
