ABD ile İran arasında varılan çerçeve anlaşmada, İran'a yatırımları teşvik etmeyi amaçlayan 300 milyar dolarlık özel sektör fonu öngörülüyor. Reuters, söz konusu fonun büyüklüğünün yarısından fazlası için şimdiden finansman taahhüdü alındığını öne sürdü.
ABD-İran arasındaki anlaşma kamuoyuna henüz açıklanmadı ancak planın, Washington ve Tahran'ın cuma günü imzalaması beklenen nihai anlaşmaya ekonomik bir teşvik unsuru olarak eklendiği belirtiliyor. Reuters'a konuşan bir kaynak, fonun iki tarafı da savaşı sona erdirecek kapsamlı bir anlaşmaya yönlendirmeyi amaçladığını ifade etti.
Reuters'ın ulaştığı bilgilere göre, daha önce varlığı duyurulan fonun tamamı özel sektör kaynaklarından oluşacak. Fon kapsamında herhangi bir devlet bütçesi, hibe ya da doğrudan kamu kaynağı kullanılmayacak.
"Asya, Güney Amerika ve Afrika merkezli şirketler finansman sağlamayı kabul etti"
ABD ve İranlı yetkililer pazar günü yaptıkları açıklamada, 28 Şubat'ta ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırılarıyla başlayan savaşı sona erdirmek, ABD'nin İran'a uyguladığı ablukayı kaldırmak ve küresel petrol ile doğal gaz sevkiyatında kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı'nı yeniden açmak için bir çerçeve anlaşma üzerinde uzlaştıklarını duyurmuştu.
Kaynağa göre enerji, lojistik, üretim ve ulaşım sektörlerine yönelik yatırımları kapsayan fon için ABD, Körfez ülkeleri, Asya, Güney Amerika ve Afrika merkezli şirketler finansman sağlamayı kabul etti.
İran'ın yeniden inşasında kullanılacak
Reuters'a konuşan üst düzey bir İranlı kaynak ise Tahran'ın başlangıçta ABD'den savaşın yol açtığı zararlar için 400 milyar dolar tazminat talep ettiğini, ancak Washington'ın bu talebi reddettiğini söyledi. Bunun üzerine "Yeniden Yapılanma ve Kalkınma Fonu" adı verilmesi planlanan yatırım fonu fikrinin ortaya çıktığı belirtildi.
İranlı kaynağa göre bölge ülkelerinin de mekanizmaya farklı şekillerde katkı sunması öngörülüyor. Bu katkılar arasında kredi sağlanması, kredi hatları açılması veya savaşta zarar gören tesislerin yeniden inşasının doğrudan finanse edilmesi bulunuyor. Yeniden inşa edilmesi planlanan alanlar arasında Mobarakeh Çelik Kompleksi, rafineriler, havaalanları ve çatışmalardan etkilenen diğer altyapı unsurları yer alıyor.
Dondurulan İran varlıkları ayrı bir başlık
Orta Doğu'nun en büyük ekonomilerinden biri olan İran, son kırk yılda ABD ve uluslararası yaptırımlar nedeniyle küresel sermaye piyasalarından büyük ölçüde dışlandı ve önemli ölçekte doğrudan yabancı yatırım çekemedi. Buna karşın ülke, dünyanın ikinci büyük kanıtlanmış doğal gaz rezervlerine ve dördüncü büyük petrol rezervlerine sahip.
92 milyondan fazla genç ve eğitimli nüfusu, çeşitlenmiş sanayi altyapısı ve petrokimya, madencilik, turizm ile tarım gibi sektörlerdeki potansiyeli nedeniyle İran'ın yatırımcılar açısından önemli fırsatlar sunduğu değerlendiriliyor.
Anlaşma hakkında bilgi sahibi kaynak, yatırım fonunun ABD yaptırımlarının kaldırılması ve yurt dışında dondurulan İran varlıklarının serbest bırakılmasına ilişkin paralel müzakerelerden tamamen ayrı olduğunu vurguladı. Kaynak, bu iki sürecin farklı amaçlara ve takvimlere sahip ayrı finansal mekanizmalar olduğunu söyledi.
Fonun ancak nihai ve kapsamlı bir anlaşmanın imzalanmasının ardından kurulacağı belirtiliyor. Taraflar arasında imzalanması beklenen mutabakat zaptının ise önümüzdeki 60 günlük sürecin çerçevesini belirlemesi amaçlanıyor.
Kaynak, "Fon ancak nihai anlaşma imzalandığında hayata geçirilecek. Bu 60 günlük süreçte fon yöneticileri, İranlı yetkililer ve yatırımcılarla birlikte projelerin kapsamını ve uygulanabilirliğini belirlemek için çalışacak" dedi.
Fonun yönetimi belirsiz
Beyaz Saray Başkan Yardımcısı JD Vance'in pazartesi günü CBS'e verdiği röportaja işaret etti. Vance, İran'ın Washington ile yapılacak anlaşmaya uyması, nükleer programını sonlandırması, zenginleştirilmiş uranyum stoklarını ortadan kaldırması ve sıkı bir denetim mekanizmasını kabul etmesi halinde Körfez ülkelerinin desteklediği 300 milyar dolarlık yeniden yapılanma fonuna erişebileceğini söylemişti.
Fonun nasıl yönetileceği ve hangi kurum tarafından idare edileceği ise henüz netleşmedi. Kaynak, Güney Kore, Japonya, Singapur, Malezya ve ABD'den bazı şirketlerin finansman taahhüdünde bulunduğunu doğrularken, kapsamlı bir şirket listesi paylaşmadı.
Taraflar arasında imzalanması beklenen 60 günlük mutabakatın nihai bir anlaşma değil, bir çerçeve metin olduğu belirtilirken, bu süre boyunca ABD ve İranlı müzakerecilerin nükleer program, yaptırımlar ve bölgesel güvenlik başlıklarında görüşmeleri sürdürmesi bekleniyor.
