ABD mahkemesi, 2016 yılında banka dolandırıcılığı ve kara para aklama suçundan tutuklanan Reza Zarrab hakkındaki hükmünü on yıl sonra açıkladı. New York Manhattan'daki federal mahkeme yeni bir hapis cezası vermediğini bildirdi. Ve böylece Reza Zarrab dosyası kapatıldı.
ABD'de İran yaptırımlarını delmek, banka dolandırıcılığı ve kara para aklama suçlamalarını kabul ederek savcılıkla iş birliği yapan Reza Zarrab hakkındaki hükmün açıklanmasıyla birlikte, yıllardır Türkiye siyasetinin en büyük yolsuzluk dosyalarından biri yeniden gündeme geldi.
Bir dönem AKP iktidarının "hayırsever iş insanı" olarak öne çıkardığı, bakanlarla ve devletin üst düzey yöneticileriyle kurduğu ilişkiler kamuoyuna yansıyan Reza Zarrab dosyası, Türkiye'de 17-25 Aralık 2013 operasyonlarıyla açığa çıkmıştı. Ancak dosya kısa sürede kapatılmış, soruşturmayı yürüten savcı ve polisler tasfiye edilmiş, iddiaların üzeri örtülmüştü.
ABD'de başlayan süreç
Zarrab, 19 Mart 2016'da ailesiyle birlikte gittiği Miami'de FBI tarafından gözaltına alındı ve iki gün sonra tutuklandı. ABD savcıları, Zarrab'ın İran'a yönelik ambargoları delmek amacıyla uluslararası bir para transfer ağı kurduğunu, bu ağda Türkiye'deki kamu bankalarının ve üst düzey siyasi isimlerin de rol oynadığını ileri sürdü.
Dava sürecinde suçlamaları kabul eden Zarrab, savcılıkla iş birliğine giderek itirafçı oldu. Mahkemede verdiği ifadelerde dönemin Ekonomi Bakanı Zafer Çağlayan'a milyonlarca avro ve dolar tutarında rüşvet verdiğini, İran'la yapılan altın ve enerji ticaretinin siyasi koruma altında yürütüldüğünü öne sürdü.
17-25 Aralık'tta ortaya çıkan iddialar
Türkiye'de 17 ve 25 Aralık soruşturmalarında, evlerde bulunan para kasaları, para sayma makineleri, ayakkabı kutularındaki milyonlarca dolar ve bakan çocuklarına ilişkin tape kayıtları uzun süre gündemi belirledi.
Dönemin dört bakanı hakkında hazırlanan fezlekelerde, kamu gücünün ticari çıkarlar için kullanıldığı, İran ambargosunun delinmesinde siyasi koruma sağlandığı iddia edilmişti. Ancak TBMM'de kurulan komisyon ve sonraki yargı süreçleri sonucunda bakanlar hakkında herhangi bir ceza kararı çıkmadı.
AKP iktidarı ise operasyonları "darbe girişimi" olarak nitelendirdi ve dosyanın üzeri kapatıldı.
Halkbank davası
Zarrab'ın ifadeleri sonrasında süreç Halkbank'a kadar uzandı. Dönemin Halkbank Genel Müdür Yardımcısı Mehmet Hakan Atilla ABD'de yargılandı ve hapis cezası aldı.
ABD'de yıllardır devam eden Halkbank davası ise 2026 yılında taraflar arasında varılan anlaşmanın ardından düşürüldü. Bunun ardından gözler yeniden Reza Zarrab'ın hüküm dosyasına çevrildi.
ABD hukuk sisteminde iş birliği yapan tanıkların cezalarının, tanıklık ettikleri davaların tamamlanmasının ardından açıklanması yaygın bir uygulama olarak değerlendiriliyor. Bu nedenle Zarrab'ın hüküm süreci yaklaşık dokuz yıl sürdü.
Türkiye'de yanıtsız kalan sorular
Reza Zarrab dosyası yalnızca bir "ambargo delme" davası değil, aynı zamanda devlet-sermaye ilişkilerinin ve siyasal iktidarın sermaye gruplarıyla kurduğu bağların da tartışıldığı bir dosya olmayı sürdürüyor.
Aradan geçen yıllara rağmen şu sorular ise yanıtsız kaldı:
17-25 Aralık dosyalarında adı geçen siyasi isimler neden yeniden yargılanmadı?
ABD mahkemelerinde ortaya konulan para trafiği ve rüşvet iddiaları Türkiye'de neden araştırılmadı?
İran yaptırımlarının delinmesinde kamu bankalarının rolü neydi?
Türkiye'de kapatılan dosyalar, neden ABD'de yıllarca süren yargılamalara konu oldu?
Yeniden açılan tartışma ve NATO’nun Ankara zirvesi
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 2025 yılında ABD Başkanı Donald Trump ile gerçekleştirdiği görüşmenin ardından Halkbank davasına ilişkin dikkat çekici açıklamalarda bulunmuştu. Erdoğan, Trump'ın kendisine ve daha sonraki telefon görüşmelerinde “Halkbank meselesi bizim için bitmiştir” yönünde ifadeler kullandığını belirterek, davanın olumlu biçimde sonuçlanacağına dair beklentisini dile getirmişti. Ankara'nın, yıllardır Türkiye-ABD ilişkilerinde gerilim başlıklarından biri olan Halkbank dosyasını siyasi müzakereler yoluyla çözme arayışını sürdürdüğü değerlendirilirken, ABD yargısındaki hukuki sürecin ise henüz tamamlanmadığı belirtiliyordu.
Zarrab dosyasındaki kararın NATO Zirvesi'nin hemen ardından gündeme gelmesi, zamanlama açısından çeşitli siyasi yorumları da beraberinde getiriyor. Son yıllarda Karadeniz güvenliği, savunma harcamaları, İsveç'in üyelik süreci ve Orta Doğu politikaları gibi başlıklarda Washington ile Ankara arasında zaman zaman gerilimler yaşanırken, NATO zirvesi sonrasında Türkiye-ABD ilişkilerinde daha kontrollü bir diyalog zemini ortaya çıktı. Halkbank davasının düşmesi ve Zarrab dosyasındaki yeni aşamanın, iki ülke arasındaki daha geniş diplomatik pazarlıklardan tamamen bağımsız düşünülemez. NATO sonrasındaki bu zamanlamanın doğrudan siyasi bir müdahalenin sonucu olduğunu söylemek gerek. Kararın Türkiye-ABD ilişkilerinin yeniden şekillendiği bir dönemde açıklanması, dosyanın jeopolitik boyutuna ilişkin tartışmaları yeniden gündeme taşımış durumda.
