NİSANUR YILDIRIM / NEFES
Türkiye’de çalışanların yaşam koşulları zorlaşıyor. Türkiye’de işçiler haftada 42.6 saat çalışırken, 31.9 saat çalışan Hollanda’daki işçiden daha az para kazanıyor. Ayrıca Türkiye’deki işçinin alım gücü de Avrupa ülkelerinin dibinde bulunuyor.
Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu Araştırma Merkezi’nin (DİSK-AR) açıkladığı, ‘İşçi Sınıfının Geçim Krizi Raporu’ asgari ücretlinin yıllar içinde yaşadığı kayıpları, vergi sistemindeki adaletsizlikleri, emeklilerin sefalete sürüklenen durumunu gözler önüne serdi.
Rapora göre, asgari ücret açlık sınırının altında, yoksulluk sınırının dörtte biri düzeyinde. Türkiye’de işçilerin şirketlerden daha fazla vergi verdiği belirtilen raporda, her 3 emekliden 2’sinin çalışmak zorunda olduğu kaydedildi.
23 CUMHURİYET ALTINI GİTTİ
Raporda şu tespitlere yer verildi:
* Asgari ücretli 2005’ten bu yana yaklaşık toplam 23 Cumhuriyet altını kaybetti.
* Asgari ücretin kişi başına milli gelire oranı 1974’te yüzde 80.6 iken, 2026’da yüzde 45.7’ye geriledi ve asgari ücretlilerin büyümeden aldığı pay azaldı.
* Türkiye’de her 100 çalışandan 15’i asgari ücretin altında çalıştırılıyor. Asgari ücretin yüzde 5 fazlası ve altı bir ücretle çalışanların toplamı yüzde 35’e dayandı. Türkiye asgari ücretin yaygınlığı bakımından Avrupa ülkeleri arasında ilk sırada.
* Türkiye’de Toplu İş Sözleşmesi’nden (TİS) yararlanan işçilerin ortalama ücretlerinin asgari ücretin oldukça üzerinde olduğu ortaya çıktı. Buna göre, TİS kapsamındaki işçilerin aylık ortalama brüt kazancının TİS kapsamı dışındaki işçilerden yüzde 91.9 daha fazla olduğu görüldü.
* Asgari ücretlinin gelirinin büyük bir kısmı kiraya giderken, kalanıyla sağlıklı ve kaliteli gıdaya erişmede zorluk yaşanıyor. Türkiye’de bir asgari ücretli, bir aylık net asgari ücretiyle yalnızca 27 kilo dana eti alabiliyor. Buna karşılık Hollanda’da bir asgari ücretli 107 kilo, Fransa’da 84 kilo, Almanya’da 56 kilo, Yunanistan’da ve Meksika’da 47 kilo dana eti satın alabiliyor.
* Türkiye’de bir asgari ücretlinin aylık ücretiyle 281 litre süt veya 255 litre sıvı yağ alabiliyor. Sütün miktarı Hollanda’da 1.789 litreye, Fransa’da 1.115 litreye, Almanya’da 1.008 litreye, Yunanistan’da ise 411 litreye ulaştı. Sıvı yağın miktarı ise Hollanda’da 1.656 litre, Fransa’da 528 litre, Almanya’da 400 litre olarak kayda geçti.
* Türkiye’de asgari ücretin satın alma gücü yalnızca pirinç, şeker ve tuzda Meksika’nın önüne geçebilirken, diğer tüm ürünlerde karşılaştırılan ülkelerin gerisinde kaldı.
3 MAAŞ VERGİYE GİDİYOR
* Vergi sistemindeki adaletsizlikler de derinleşti. Ücretler üzerindeki vergi ve kesinti yükü yıl içinde yüzde 21.6’dan yüzde 29.7’ye çıktı. Gelir vergisi tarifesindeki en düşük dilimin 190 bin TL olması nedeniyle işçiler yılın üç ayını vergi ve kesintileri ödemek için çalışıyor. Eğer 2000 yılından itibaren gelir vergisi tarife dilimleri asgari ücret kadar artırılmış olsaydı verginin ilk dilimi 658 bin TL’nin üzerinde olacaktı.
* Türkiye’de işçiler, şirketlerden daha fazla vergi veriyor. Vergi gelirleri içinde işçilerin ödediği pay yüzde 19.6 olurken, sermayenin payı yüzde 13.1’de kaldı. Mülkiyet üzerinden alınan vergilerin payı son 11 yılda yüzde 3.7’den yüzde 1.1’e geriledi.
3 EMEKLİDEN 2’Sİ ÇALIŞIYOR
DİSK-AR’ın raporu, emeklilerin yıllar içinde yaşadığı derin hak kayıplarını da gözler önüne serdi. Ortalama emekli aylığının asgari ücrete oranı 2002’de yüzde 122 olarak kayıtlara geçerken bu oran 2025’te yüzde 84’e geriledi.
Emekli aylıkları asgari ücretin yüzde 16 altına düştü. Emekli aylıklarındaki kök aylık sistemi nedeniyle en düşük emekli aylığı artırılırken diğer aylıkların aynı ölçüde yükseltilmemesi, emekli aylıklarını en düşük aylığa yaklaştırmaya devam ediyor.
Emeklilerin milli gelirden aldığı payın da gerilediği görüldü. Ortalama emekli aylığının kişi başına milli gelire oranı 2002’de yüzde 46.4, 2025 yüzde 31.6 olarak kaydedildi. Ayrıca, düşük aylıklar nedeniyle çalışan veya iş arayan emeklilerin oranı 2002’de yüzde 36.6’ydı. Bu oran, 2025’te yüzde 69.5’e çıktı. Böylece, her üç emekliden ikisi çalışmak zorunda bırakıldı.
