NATO ittifakının Avrupa Birliği üyesi devletleri 2025 yılı mali döneminde gayrisafi yurt içi hasılalarının yüzde 2,5'ini savunma harcaması kalemlerine aktardı. SIPRI verilerine dayanan analizler, Avrupalı üyelerin bütçelerini yıllık bazda yüzde 14 oranında büyüterek toplam 739 milyar euro seviyesine çıkardığını gösteriyor. Gerçekleşen büyüme ivmesi 1950'li yıllardan bu yana kaydedilen en sert yükselişi temsil ediyor.
Kolektif verilere göre Avrupa Birliği üyeleri sadece bir yıl içinde savunma harcaması paylarını 0,4 yüzde puan artırdı. Polonya yüzde 4,48'lik rekor pay ile ittifak içinde tartışmasız ilk sıraya yerleşti. Doğu Avrupa ülkesi NATO'nun yüzde 2'lik referans seviyesini ikiye katladı. Polonya bu oranlarla yüzde 3,22 bandına sahip olan Amerika Birleşik Devletleri'ni de geride bıraktı.
Doğu Avrupa ve İskandinavya ülkeleri savunma harcaması hedeflerini aştı
Baltık ülkeleri ile Polonya ittifakın belirlediği asgari standartların çok ötesinde bir performans sergiliyor. Litvanya gayrisafi yurt içi hasılasının yüzde 4'ünü orduya tahsis ederken Letonya yüzde 3,73 ve Estonya yüzde 3,38 oranına ulaştı. Coğrafi bağlamda Rusya sınırında yer alan NATO doğu kanadı devletleri en yüksek oranlara sahip grubu oluşturuyor. İskandinavya bölgesinde de benzer bir tablo göze çarpıyor.
Danimarka yüzde 3,22 oranında savunma harcaması ayırarak üst sıralardaki yerini sağlamlaştırdı. Son üç yıl içinde askeri tarafsızlık politikasını terk ederek ittifaka katılan Finlandiya yüzde 2,77 ve İsveç yüzde 2,51 seviyesine çıktı. Yunanistan ise bütçesinin yüzde 2,85'ini savunma harcaması için aktardı.
Oxford Economics ekonomisti Tomas Dvorak, yükselen savunma harcaması ivmesinin Avrupa pazarındaki sürekli negatif şoklar arasında nadir bir pozitif büyüme motoru haline geldiğini ifade ediyor. Dvorak ayrıca Alman mali teşviklerinin diğer Avrupa Birliği üyelerine pozitif talep yayılımı sağlayacağını öngörüyor. Analiz şirketi Oxford Economics; Polonya, Baltık bölgesi ve İskandinav ülkelerinin 2035 yılına kadar yüzde 5'lik hedefe doğru istikrarlı bir yol izleyeceğini tahmin ediyor.
Avrupa ülkelerinin büyük kısmı minimum savunma harcaması sınırında kalıyor
Kıtadaki pek çok üye devlet NATO'nun yüzde 2 alt sınırına zorlukla ulaşıyor ve daha fazla savunma harcaması yapmaktan kaçınıyor. İtalya yüzde 2,01 ve Fransa yüzde 2,05 oranında askeri bütçe bildiriyor. İspanya, Belçika, Portekiz, Çekya ve Lüksemburg bütçelerinde ilgili kalemi tam olarak yüzde 2 seviyesinde tutuyor. Slovenya, Hırvatistan, Slovakya, Bulgaristan ve Macaristan da yüzde 2,02 ile yüzde 2,06 bandında sınırlı kalıyor.
Macaristan ve Çek Cumhuriyeti 2025 yılı içinde savunma harcaması payını oransal olarak düşüren ülkeler arasında yer alıyor. Oxford Economics 2026 mali yılı için Avrupa Birliği genelinde yalnızca 0,1 puanlık bir artış hesaplıyor. Toplam oranın yüzde 2,6 seviyesinde durağanlaşması bekleniyor. Almanya, İtalya ve İspanya bir önceki yıl bütçelerine yaklaşık yarım puan eklemişti.
Muhasebe kuralları savunma harcaması verilerindeki gerçek rakamları değiştiriyor
Resmi veriler muhasebe kuralları sebebiyle reel askeri kapasite artışından çok daha yüksek rakamları işaret ediyor. NATO raporlamaları devletlerin kendi beyanlarına ve nakit esasına dayanıyor. Oxford Economics ekonomistleri Tomas Dvorak ve Nicola Nobile çok yıllı siparişler için peşin yapılan avans ödemelerinin bilançoları şişirdiğini belirtiyor. Yeni belirlenen hedefler askeri altyapı projeleri için yüzde 1,5 oranında tanımlanmamış bir pay barındırıyor.
Hükümetler hastane gibi sivil altyapı projelerini savunma harcaması statüsünde göstererek toplam rakamı yukarı çekiyor. Büyümenin reel kısmı büyük oranda fiziksel askeri donanım alımlarına dayanıyor. Donanım tedariki 2021 yılından bu yana savunma harcaması içindeki 0,9 puanlık toplam artışın 0,5 puanını domine ediyor. Ekipman alımları beş yıl önce toplam bütçenin dörtte birini oluştururken güncel verilerle üçte birlik payı temsil ediyor.
İthalata bağımlı yapı savunma harcaması hedeflerine ulaşmayı zorlaştırıyor
Lahey zirvesi 2035 yılı için gayrisafi yurt içi hasılanın yüzde 5'i oranında agresif bir hedef ortaya koydu. Antlaşmalar ortaya koyduğu savunma harcaması hedeflerine ulaşmak için asgari tutarın en az yüzde 3,5'lik kısmının çekirdek donanıma aktarılmasını zorunlu kılıyor. NATO genelinde 2025 yılı ortalama savunma harcaması oranı yüzde 2,76 seviyesinde ölçüldü. Polonya, Litvanya ve Letonya dışındaki tüm büyük Avrupa ekonomileri yüzde 3,5'lik çekirdek hedefin gerisinde kalıyor.
İtalya, İspanya, Belçika, Portekiz, Çek Cumhuriyeti ve Lüksemburg ekonomileri çekirdek oranını 1,5 puan artırmak mecburiyetinde bulunuyor. Oxford Economics Avrupa Birliği bölgesinin donanım bütçesinin yaklaşık yüzde 40'lık kısmını dışarıdan ithal ettiğini kanıtlıyor. Askeri teçhizata ödenen her beş euronun ikisi kıta dışındaki yabancı tedarikçilere aktarılıyor.
Avrupa endüstrisi uzun menzilli saldırı silahları, hava savunma sistemleri, taktik nakliye araçları, beşinci nesil hayalet uçaklar ve büyük insansız hava araçlarını yeterli ölçekte üretemiyor. Avrupa ayrıca mikroçip ithalatına bağımlı kalırken yapay zeka teknolojilerinde geride kalma riski taşıyor. Dvorak Avrupa'nın karmaşık bir sanayiye sahip olmasına karşın düşük kapasite yüzünden toplam savunma harcaması içinde yüklü miktarda ithalat yaptığını vurguluyor.
