Resmi Gazete'de yayımlanan yeni kararlarla tarım ve gıda ürünlerinin gümrük rejiminde köklü değişikliklere gidildi.
Haziran ayında İstanbul'da zam şampiyonu olan ve fiyatı son aylarda fahiş bir şekilde artan kuru soğanda gümrük vergisi geçici olarak sıfırlanma noktasına getirilerek ithalatın önü açıldı.
Tarım ve gıda piyasalarındaki arz istikrarını, fiyat dengelerini ve yerli üreticilerin pazar payını doğrudan etkileyecek gümrük vergisi oranlarında kapsamlı bir düzenleme gerçekleştirildi.
Resmi Gazete’de ilan edilen 11506 ve 11508 sayılı Cumhurbaşkanı Kararları; kuru soğan, ceviz, kurutulmuş tatlı biber, makarna çeşitleri, glikoz ve oligofruktoz gibi geniş bir ürün yelpazesini içine alıyor.
Yapılan düzenlemeyle birlikte, iç piyasada tırmanan fiyat grafiklerini baskılamak amacıyla bazı mamullerde vergi indirimine gidilirken, bazı ürün gruplarında ise yerli sanayiyi desteklemek gerekçesiyle dış ticaret maliyetleri yukarı çekildi.
KURU SOĞANDA VERGİ ORANI YÜZDE 5’E ÇEKİLDİ
Yürürlüğe giren kararla birlikte kuru soğan ithalatında uygulanan gümrük vergisi oranlarında geçici bir süreliğine sert bir indirime gidildi.
Buna göre, 0703.10.19.00.11 Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu (GTİP) kodu altında bulunan kuru soğan ithalatındaki gümrük vergisi, 31 Ağustos 2026 tarihine kadar yüzde 5 düzeyine indirildi. Bahse konu olan bu oran, düzenleme öncesinde yüzde 49,5 seviyesinde bulunuyordu.
Bosna-Hersek, Singapur ve Kosova ise bu geçici vergi indiriminin dışında tutuldu; bu ülkelerden gerçekleştirilecek ithalat süreçlerinde mevcut tercihli tarife şartları uygulanmaya devam edecek.
Söz konusu kararın, iç piyasaya girecek ürün miktarı ve zamanlamasına bağlı olarak toptan ve perakende soğan fiyatlarında aşağı yönlü bir etki oluşturması bekleniyor. Diğer taraftan, yeni sezon mahsulünü pazara sunmaya hazırlanan yerli üreticiler açısından ise dışarıdan gelecek ürünlerin hacmi kritik bir risk faktörü barındırıyor.
Kuru soğanın kilogram fiyatı 60 liraya kadar tırmanırken ortalama boyda bir soğan 15 liraya alınabiliyor.
Taze soğanın kilogramı ise 120 liraya kadar tırmandı. Haziran ayında market raflarında 38,47 lira olan kuru soğan, bugün 59,99 liradan satılıyor. Üreticide haziran ayında 35,50 lira olan soğanın fiyatı, tüketiciye ulaşana kadar yüzde 51 oranında zamlandı.
ZAM ENDİŞESİ
Piyasalarda ise zam endişesi hakim. Soğan fiyatlarının düşebileceğine dair bir beklenti olmazken, Ortadoğu'da savaşın tırmanması ile petrol ve akaryakıt fiyatlarındaki değişimin soğana yansıyabileceği kaygısı var.
CEVİZ İTHALATININ MALİYET YÜKÜ ARTIRILDI
Ceviz ithalatı esnasında tahsil edilen ek mali yükümlülük oranlarında ise yukarı yönlü bir güncelleme yapıldı. Resmi Gazete’de yayımlanan karar uyarınca; kabuklu ceviz ithalatında uygulanan ek mali yükümlülük ton başına 451 dolardan 738 dolara yükseltilirken, iç ceviz ithalatında ise bu tutar 1099 dolardan 1772 dolara tırmandırıldı.
Ülke muafiyetleri kapsamında; kabuklu cevizde Bosna-Hersek, Kosova ve Birleşik Arap Emirlikleri; kabuksuz (iç) cevizde ise Bosna-Hersek ve Birleşik Arap Emirlikleri uygulamanın dışına alındı. Alınan bu kararın, yüksek maliyetler sebebiyle yabancı ürünlerle rekabet etmekte zorlanan yerli ceviz üreticilerine koruma kalkanı sağlaması öngörülüyor. Ancak yerli üretimin toplam talebi karşılamakta yetersiz kaldığı dönemlerde artan bu maliyetlerin, kuruyemiş sanayisi ve perakende satış fiyatları üzerinde yukarı yönlü bir baskı kurabileceği belirtiliyor.
KURUTULMUŞ TATLI BİBERDE VERGİ YÜZDE 41’E KADAR ÇIKIYOR
İthalat mevzuatında gerçekleştirilen bir diğer yapısal düzenleme kurutulmuş tatlı biber ürününü etkileyecek. 0904.21.10.00.00 GTİP’li ürün grubunda gümrük vergisi, ithalatın yapılacağı menşe ülkeye göre kademeli olarak yansıtılacak.
Avrupa Birliği (AB), Birleşik Krallık ve pek çok ülke grubundan yapılacak ithalatta vergi oranı yüzde 19,5 seviyesinden yüzde 41'e fırlatılırken; Güney Kore için yüzde 19,5, Malezya için ise yüzde 15,6 oranı muhafaza edilecek. Bosna-Hersek, Kosova ve Venezuela’dan yapılacak kurutulmuş tatlı biber ithalatında ise gümrük vergisi sıfır olarak uygulanacak.
BAZI MAKARNA ÇEŞİTLERİNE YÜZDE 10 İLAVE VERGİ GELDİ
11508 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile bazı makarna türleri İlave Gümrük Vergisi Kararı kapsamına dahil edildi. Alınan yeni karar; yumurtalı makarnaları, yumurtasız ve sebzeli makarnaları, kurutulmuş makarnaları, bazı noodle ve benzeri gıda ürünlerini kapsıyor. Belirlenen ülke ve ülke grupları üzerinden yapılacak ithalatta yüzde 10 oranında ilave gümrük vergisi tahsil edilecek.
Avrupa Birliği, Birleşik Krallık, Bosna-Hersek, EFTA (Avrupa Serbest Ticaret Birliği) ülkeleri, Güney Kore, Malezya, Kosova, İran ve Venezuela’dan gerçekleştirilecek ithalat işlemleri ise bu ek vergiden muaf bırakıldı. Türkiye, makarna üretimi ve ihracat pazarlarında güçlü bir sanayi altyapısına sahip olmasına karşın, çok sayıda ülkenin bu ilave vergiden muaf tutulması nedeniyle kararın toplam ithalat hacmini düşürmekten ziyade, ithal edilen ülkelerin dağılım payını değiştirebileceği tahmin ediliyor.
TIBBİ GIDA VE ENTERAL ÜRÜNLERE VERGİ KOLAYLIĞI
Resmi Gazete'de ilan edilen kararlarda, sağlık operasyonlarına yönelik gıda ürünleri için daha istisnai bir yaklaşım sergilendi. Sağlık Bakanlığı tarafından düzenlenen resmi kontrol belgesi kapsamında ülkeye girişi sağlanan tıbbi amaçlı gıdalar ile enteral beslenme ürünlerinde, bazı ek mali yükümlülüklerin sıfır olarak uygulanabilmesinin önü açıldı. Bu vergi kolaylığı genel gıda ithalat süreçlerini bağlamıyor; sadece belgeli, sağlık amaçlı ve tayin edilen özel ürün grupları için geçerlilik taşıyacak.
ŞEKER TÜREVİ GİRDİLERİN KULLANIM ALANINA KISITLAMA
Alınan kararla birlikte glikoz ve oligofruktoz gibi bazı şeker türevi endüstriyel girdilerin indirimli gümrük vergisinden faydalanabileceği nihai kullanım sektörleri yeniden yapılandırıldı. Sağlanan vergi avantajları; belirli şekerleme mamulleri, tıbbi amaçlı gıdalar ve enteral beslenme ürünleri ile sınırlandırılarak daraltıldı. Bazı spesifik glikoz türlerinin hemodiyaliz solüsyonu imalatında ve belirli sanayi kollarında girdi olarak tercih edilmesi durumunda uygulanan sıfır gümrük vergisi muafiyeti ise aynen devam ettirildi.
İTHALATÇIYA 30 GÜNLÜK GEÇİŞ SÜRESİ TANINDI
Yeni vergi yükümlülüğü getirilen ya da mevcut mali yükümlülük oranları yukarı yönlü artırılan tüm ürün grupları için dış ticaret aktörlerine bir geçiş toleransı sağlandı. Kararların resmi olarak yayımlandığı tarihi takip eden 30 gün içerisinde gümrük beyannamesi tescil edilmiş olan ürünlerde, değişiklik öncesindeki eski vergi ve mali yükümlülük şartları geçerli sayılacak. Her iki Cumhurbaşkanı Kararı da 11 Temmuz 2026 tarihi itibarıyla resmen yürürlüğe girdi.
GIDA FİYATLARI 54 KAT ARTTI
Gıda fiyatları, genel ortalama fiyatlara kıyasla çok daha hızlı bir ivmeyle tırmanıyor. 2025:100 bazlı gıda fiyatları endeksi Haziran 2005’te 2,5 seviyesindeyken, Haziran 2026 itibarıyla 131,89’a ulaştı. Yani 2005 yılına göre genel fiyatlar 35,4 kat artış gösterirken, gıda fiyatları tam 53,6 kat arttı. Gıda fiyatlarının ortalama madde fiyatlarından çok daha hızlı artması sebebiyle son yıllarda gıda enflasyonu ile genel enflasyon arasındaki makas giderek açılıyor. Uzun vadede gıda fiyatlarındaki bu orantısız artış, bütçesinin büyük kısmını gıdaya ayıran düşük gelirli milyonların geçim sıkıntısını daha da derinleştiriyor.
