İran'ın Hürmüz Boğazı üzerinde kontrol sağlama girişimi, enerji piyasalarındaki çeşitli katılımcılar arasında dünyanın en önemli enerji ve ticaret geçiş noktalarından biri olan Malakka Boğazı'nda da geçiş ücreti uygulamasının gündeme gelebileceği yönündeki endişeleri artırıyor. Bu endişeleri gündeme getiren CNBC, İran ile Umman'ın dar deniz koridorunun ortak yönetimini ve idari ücretlerin birlikte tahsil edilmesini öngören bir teklifi Amerika Birleşik Devletleri'ne (ABD) sunmasına dikkat çekiyor.
ABD ile İran, geçen ay imzaladıkları mutabakat zaptında gemilerin Hürmüz Boğazı'nda 60 gün boyunca güvenli ve serbest şekilde seyredebilmesi konusunda anlaşmaya vardı.
Hürmüz Boğazı'nın gelecekteki yönetiminin İran ile Umman tarafından diğer Basra Körfezi ülkeleriyle yapılacak görüşmelerin ardından "uluslararası hukukun ilgili hükümleri ve Hürmüz Boğazı'na kıyısı bulunan devletlerin egemenlik hakları doğrultusunda" belirlenmesine karar verildi.
CNBC'nin işaret ettiği denizcilik uzmanları ise Malakka Boğazı'nda geçiş ücreti uygulamasının hayata geçirilmesi ihtimaline temkinli yaklaşıyor.
Rystad Energy Emtia Piyasaları Başkan Yardımcısı Janiv Shah bazı yatırımcıların Malakka Boğazı'nda geçiş ücretlerinin uygulanmasının petrol piyasasında şok etkisi yaratabileceği ihtimali nedeniyle "bir miktar tedirgin olmaya başladığını" söylüyor. Shah bu durumu şöyle açıklıyor:
"Bunun nedenlerinden biri, İran'ın Hürmüz Boğazı'nda bir tür geçiş ücreti sistemi uygulaması halinde benzer bir modelin diğer stratejik boğazlarda da hayata geçirilebileceği yönündeki beklenti. Hacim açısından bakıldığında en önemli geçiş noktası Malakka Boğazı".
Malakka Boğazı nerede, neden önemli?
Malakka Boğazı, Asya ve Okyanusya arasındaki en önemli deniz geçiş noktası konumunda bulunuyor. ABD Enerji Enformasyon İdaresi verilerine göre, 2025'in ilk yarısında dünya genelindeki deniz yoluyla taşınan petrol akışının yüzde 29'u Malakka Boğazı üzerinden gerçekleşti.
Ham petrolün, Malakka Boğazı üzerinden her yıl gerçekleştirilen toplam petrol taşımacılığının yüzde 70'inden biraz fazlasını oluşturduğu, kalan kısmın petrol ürünlerinden meydana geldiği tahmin ediliyor.
Yaklaşık 900 kilometre uzunluğundaki Malakka Boğazı, Doğu Asya ile Orta Doğu ve Avrupa arasındaki en kısa deniz ulaşım rotasını sağlıyor. Boğaz, Endonezya, Tayland, Malezya ve Singapur ile çevrili bulunuyor.
Uluslararası hukuka göre, uluslararası deniz ulaşımında kullanılan boğazlardan serbest geçiş hakkı güvence altına alındığı için böyle bir geçiş ücreti sisteminin uygulanması hukuka aykırı kabul ediliyor.
