Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR), 2025 yılında çatışma ve zulüm nedeniyle yerinden edilen kişi sayısının son on yılın ardından ilk kez azaldığını açıkladı. Ancak kurum, uzun süreli mültecilik sorununun hâlâ kabul edilemez boyutlarda olduğunu vurguladı.
Rapora göre, geçen yıl 5,4 milyon kişi evlerini terk etmek zorunda kalırken, dünya genelindeki mülteci ve mülteci benzeri durumdaki kişi sayısı 6 milyon Filistinli mülteci dahil olmak üzere 41,6 milyona ulaştı.
Aynı dönemde yaklaşık 14,7 milyon mülteci ve ülke içinde yerinden edilmiş kişi evlerine döndü. Bu rakam, bir önceki yıla göre yüzde 50 artış göstererek 1965’ten bu yana kaydedilen en yüksek ikinci geri dönüş sayısı oldu. En fazla dönüş ise Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Sudan, Suriye, Afganistan, Ukrayna ve Myanmar’da gerçekleşti.
UNHCR, geri dönen birçok kişinin temel hizmetlere erişim eksikliği, yıkılmış altyapı ve devam eden güvenlik sorunlarıyla karşı karşıya kaldığını belirterek, bu dönüşlerin kalıcılığı ve güvenliği konusunda endişelerini dile getirdi.
Rapora göre 2025’te yaklaşık 2,9 milyon Afgan ülkesine döndü. Bunların 1,9 milyonunu mülteciler oluştururken, dönüşlerde İran ve Pakistan’ın sıkılaştırdığı politikaların etkili olduğu ve birçok kişinin ülkeden ayrılmak dışında seçeneği olmadığını bildirdiği kaydedildi. Bu gelişmeyle küresel Afgan mülteci nüfusu 5,8 milyondan 3,7 milyona geriledi.
Suriye’de ise Aralık 2024’te Beşar Esad yönetiminin devrilmesinin ardından yaklaşık 1,3 milyon kişi 2025 yılında ülkesine döndü. Böylece Suriyeli mülteci sayısı 6 milyondan 4,9 milyona düştü. Ancak UNHCR, ülkede güvenlik sorunları, ekonomik zorluklar, yetersiz kamu hizmetleri ve yer yer devam eden şiddetin geri dönenler için ciddi riskler oluşturduğunu bildirdi.
Rapor ayrıca, 2026 yılında Orta Doğu’daki gelişmelerin küresel yerinden edilme eğilimlerini etkilemeye başladığını belirtti. Buna göre, Şubat sonunda düzenlenen ABD-İsrail ortak saldırılarının ardından İran’da yaklaşık 3,2 milyon kişi geçici olarak yerinden edilirken, 2 Mart’ta başlayan savaş ve İsrail’in saldırıları ile tahliye emirleri nedeniyle Lübnan’da yaklaşık 1 milyon kişi evini terk etmek zorunda kaldı.
UNHCR, 2035 yılına kadar uzun süreli yerinden edilmiş ve insani yardıma ihtiyaç duyan mülteci sayısını yarıya indirmeyi hedeflediğini açıkladı. Kurum, bunun için özellikle düşük ve orta gelirli ülkelerde istihdam ve eğitim olanaklarının artırılmasını, gönüllü geri dönüşlerin desteklenmesini ve mültecilerin ev sahibi ülkelerde kendi geçimlerini sağlayabilecek koşullara kavuşmasını amaçlıyor.
Dünya genelinde mültecilerin yaklaşık yüzde 70’inin beş yıl veya daha uzun süredir sürgünde yaşadığı belirtilirken, UNHCR yetkilileri milyonlarca insanın gerçekçi bir gelecek umudu olmadan yıllarca veya onlarca yıl mülteci olarak yaşamaya devam etmesinin kabul edilemez olduğunu ifade etti.
