Ermenistan Ulusal Sismik Koruma Servisi tarafından yapılan ve USGS (ABD Jeolojik Araştırmalar Kurumu) tarafından da doğrulanan açıklamaya göre, böyle bir deprem önümüzdeki 35 gün içinde Hrazdan yakınlarındaki Kotayk bölgesini vurabilir — tam da Firebird veri merkezinin ilk aşamasının 5 Temmuz’da faaliyete geçmesi planlandığı sırada.
Binlerce NVIDIA GPU’su ile desteklenen 5 milyar dolarlık proje, Ermenistan’ı bölgesel bir yapay zekâ merkezine dönüştürmeyi amaçlıyor ve hedefliyordu. Bunun yerine proje, şu anda yetersiz planlamanın maliyetli bir örneği olma riski taşıyor. Tesis, ülkenin geçmişte iyi belgelenmiş kırılganlığına rağmen, en yüksek sismik tehlike bölgelerinden birinde inşa ediliyor. On binlerce insanın ölümüne yol açan yıkıcı 1988 Spitak depremi, bu risklerin sert bir hatırlatıcısı olarak varlığını koruyor.
YAPAY ZEKÂ ALTYAPISININ HASSASİYETİ VE RİSKLER
Firebird gibi yüksek yoğunluklu yapay zekâ kümeleri (cluster) özellikle hassastır. Geleneksel veri merkezlerinin aksine, bu yapılar karmaşık sıvı soğutma sistemlerine dayanır ve sürekli, uzun süreli eğitim iş yükleri çalıştırır. Hafif bir yer sarsıntısı bile acil durum kapanmalarını tetikleyebilir, donanıma zarar verebilir ve aylarca süren hesaplama çalışmalarını yok edebilir. Büyük bir deprem sonrasında toparlanma süreci muhtemelen yavaş ve son derece pahalı olacaktır.
Japonya’nın deneyimi bu konuda net bir uyarı sunuyor. 2011 yılındaki Tōhoku depremi sırasında, dönemin en güçlü sistemlerinden biri olan RIKEN K süper bilgisayarı, Japonya’nın katı sismik standartlarına rağmen büyük aksaklıklar yaşadı. Bu olay, gelişmiş ve iyi mühendislik ürünü yüksek performanslı bilgi işlem tesislerinin bile büyük bir depremden sonra uzun süreli kesintilerle karşı karşıya kalabileceğini gösterdi.
UZMAN UYARILARI VE KÜRESEL SEKTÖRÜN SORUNU
Önde gelen deprem mühendisliği uzmanı Armen Der Kiureghian, Ermeni yetkililerin projeyi neden bu kadar yüksek riskli bir bölgede onayladığını açıkça sorguladı. Der Kiureghian, bu koşullar altında 5 Temmuz açılış tarihine yetişilebileceği konusunda güçlü şüphelerini dile getirdi.
Bu durum, küresel yapay zekâ endüstrisi için büyüyen bir soruna dikkat çekiyor: Şirketler devasa GPU kümeleri inşa etmek için yarışıyor, ancak birçoğu doğal afet risklerini yeterince dikkate almadan yer seçimi yapıyor. Bu ölçekte ve maliyette bir proje için sismik dayanıklılık bir seçenek değil, projenin sürdürülebilirliği için temel bir zorunluluktur.
Ermenistan’ın bir yapay zekâ gücü olma kumarı, artık temel güvenlik ve sağduyu sorularının gölgesinde kalabilir.
