Şubat 2022'de Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinin başlamasından bu yana Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy, ülkesinin Batılı müttefiklerinden defalarca ilave hava savunma sistemleri talep etti. Kamuoyuna açık bilgilere göre Ukrayna'ya bugüne kadar yaklaşık sekiz Patriot hava savunma sistemi taahhüt edildi ya da teslim edildi. Bunların üçü Almanya tarafından Alman silahlı kuvvetleri (Bundeswehr) envanterinden sağlandı, iki sistemin daha gönderileceği ise Berlin tarafından duyuruldu.
Alman hükümeti, Amerikan yapımı Patriot sistemine ek olarak Ukrayna'ya orta menzilli hava savunması için altı IRIS-T SLM ve kısa menzilli hava savunması için altı IRIS-T SLS sistemi teslim etti. Her ikisi de Bodensee kıyısındaki Überlingen'de merkezi bulunan Alman savunma şirketi Diehl Defence tarafından üretiliyor. Başçavuş Thomas, bu yıl düzenlenen Uluslararası ILA Havacılık ve Uzay Fuarı'nda Euronews'e verdiği demeçte, Patriot'tan farklı olarak IRIS-T SLM'nin döner bir radara sahip olduğunu anlatıyor.
Thomas, sistemin bakım biriminde çalışıyor ve 2020'den bu yana Bundeswehr'de görev yapıyor. IRIS-T SLM'nin 360 derece tarama yapabilen radarı sayesinde hedefleri her yönden tespit edebildiğini belirterek şunları ekliyor: "Fırlatma konteynerlerinin dik konumlandırılması sayesinde hava sahasını tüm yönlerden kapsama imkânımız oluyor. Yani hedefin önden, arkadan, soldan ya da sağdan gelmesi fark etmiyor." IRIS-T SLM'deki fırlatma konteynerleri, büyük ve dikey olarak yerleştirilmiş kapsülleri ifade ediyor.
IRIS-T SLM'den farklı olarak Patriot sisteminde radar ve fırlatma araçları, beklenen ana tehdit yönüne dönük şekilde konumlandırılıyor. Bu durumda hedeflerin çoğunun o yönden geleceği varsayılıyor.
IRIS-T SLM sisteminin bileşenleri arasında bir radar, bir atış kontrol merkezi ve üç fırlatma aracı bulunuyor. Başçavuş Thomas'a göre karmaşık görevlerine rağmen sistemin kullanımı nispeten kolay: "Aslında üç düğmeye basıyor ve bazı şeyleri onaylıyorsunuz. Kurulum süreci boyunca oldukça iyi yönlendiriliyorsunuz ve pek çok şey otomatik olarak gerçekleşiyor."
IRIS-T SLM Patriot'un yerini alabilir mi?
Rusya'nın Ukrayna'ya karşı yürüttüğü saldırı savaşı ile ABD ve İsrail'in İran'a yönelik savaşı, Patriot hava savunma sistemleri ve önleme füzelerine olan talebi belirgin biçimde artırdı. İngiliz Guardian gazetesi, haziran ayı başında Patriot önleme füzelerinde dünya genelinde yaşanan kıtlığın Ukrayna'da halihazırda bir zafiyet yarattığını yazdı.
Financial Times, geçen hafta yayımladığı haberinde, İran'la yaşanan gerilim nedeniyle Patriot PAC-3 önleme füzelerine olan talebin keskin biçimde yükseldiğini ve üretici Lockheed Martin'in müttefiklerine şu anda güvenilir teslimat tarihleri veremediğini aktardı. Reuters haber ajansının bildirdiğine göre Pentagon ve Beyaz Saray, hem Ukrayna'ya verilen destek hem de Orta Doğu'daki operasyonların stokları zorlaması nedeniyle savunma sanayii şirketlerine üretimi artırmaları için baskı yapıyor.
IRIS-T sistemi Almanya'da üretildiği için, bunun Patriot sistemine olası bir alternatif olup olamayacağı sorusu gündeme geliyor. Ancak Başçavuş Thomas, Alman sistemini Patriot'un ikamesi olarak görmüyor. "Daha iyi olduğu için değil, kullanım amacı farklı" diyor.
Özellikle menzil ve balistik füzelerin vurulması konusunda Amerikan sistemi üstün. IRIS-T SLM hedefleri en fazla 40 kilometre mesafeye kadar etkisiz hale getirebilirken, Patriot kullanılan füze tipine bağlı olarak çok daha büyük menzillere ulaşıyor.
Bu sistemde başta uçaklar ve seyir füzelerine karşı tasarlanan PAC-2 GEM-T füzeleri ile balistik füzelere karşı geliştirilen daha modern PAC-3 ve PAC-3 MSE füzeleri kullanılıyor. "Patriot'ların hedefleri daha uzak mesafede vurabilmesi sayesinde, parçaların yerleşim alanlarına düşme riski de daha düşük" diye ekliyor Başçavuş Thomas.
Menzil sorunu
Alman silahlı kuvvetleri kapsamlı biçimde güçlendiriliyor olsa da Bundeswehr'in hâlâ önemli bir eksiği var: sözde "Deep Strike Capabilities", yani derin taarruz kabiliyetleri. Bununla kastedilen, cephenin yüzlerce hatta binlerce kilometre gerisindeki yüksek önemdeki askerî ve altyapı hedeflerine hassas vuruşlar düzenleyebilme yeteneği. Eski SPD'li Almanya Başbakanı Olaf Scholz, bu nedenle dönemin ABD Başkanı Joe Biden ile, ABD'nin 2026'da Tomahawk füzelerini Almanya'da konuşlandırması konusunda anlaşmaya varmıştı. Bu füzeler Rusya'yı caydırma amacı taşıyordu.
Ancak kısa süre önce bildirildiği üzere, bu konuşlanma artık gerçekleşmeyecek gibi görünüyor. Haziran ayı başında gelen haberlere göre planlanan teslimatın iptal edilmesi bekleniyor. Politico, Avrupalı ve Amerikalı yetkililere dayandırdığı haberinde, ABD yönetiminin Rusya'nın bu konuşlandırmayı bir tırmanma adımı olarak görmesinden ve karşılık vermesinden kaygı duyduğunu aktardı. Bu durum, Almanya için caydırıcılık ve savunma kabiliyetlerini güçlendirmeye yönelik önemli bir planın devre dışı kalması anlamına geliyor.
IRIS-T sistemlerinin üreticisi Diehl Defence, bu bağlamda ILA'da Financial Times'a verdiği bir röportajda, Ukraynalı savunma şirketi Fire Point ile işbirliğini genişleteceğini duyurdu. Fire Point, menzili 3 bin kilometreye kadar çıkan Ukrayna yapımı Flamingo seyir füzesini üretiyor.
Ukrayna tarafının verdiği bilgilere göre FP-5 Flamingo, Rusya'nın iç kesimlerindeki hedeflere düzenlenen saldırılarda şimdiden kullanıldı. Bunlar arasında, Rus silahlı kuvvetlerine insansız hava aracı ve füze bileşenleri sağladığı belirtilen İjevsk kentindeki bir askerî tesisin vurulması da yer alıyor. Ukrayna sınırına yaklaşık bin 300 kilometre uzaklıkta bulunan İjevsk, Ukrayna silah sistemleri tarafından vurulan en uzak hedefler arasında.
Her iki şirket de FP-5 Flamingo seyir füzesinin gelecekte Almanya'da da üretilebilme imkânını araştırıyor. Diehl Defence Yönetim Kurulu Başkanı Helmut Rauch, iş birliğine ilişkin iyimser olduğunu dile getirdi. Ortaklığa dair görüşmelerin önümüzdeki haftalarda devam etmesi bekleniyor.
