MEHMET ONUR KOCABIYIK / MOSKOVA
3–6 Haziran 2026 tarihleri arasında düzenlenen 29. forumun ana teması “Pragmatik Diyalog: İstikrarlı Geleceğe Giden Yol” olarak belirlendi. Bu tema, Rusya’nın mevcut küresel krizi yalnızca bir ekonomik daralma veya bölgesel gerilim olarak değil, daha geniş bir dünya düzeni dönüşümü olarak okuduğunu gösterdi.
Suudi Arabistan’ın konuk ülke olarak yer aldığı forum, Moskova’nın Batı merkezli ekonomik kuşatmaya karşı geliştirdiği yeni dış ekonomik yönelimi göstermesi bakımından dikkat çekti. Forum, Rusya’nın kendisini yalnızlaştırılmış bir aktör olarak değil; Avrasya, Orta Doğu, Afrika, Asya ve Küresel Güney ile yeni ilişkiler kuran, çok kutuplu sistemin merkezlerinden biri olmayı hedefleyen bir güç olarak sunduğu stratejik bir kürsüye dönüştü.
Kremlin danışmanı Yuri Uşakov, forum öncesinde yaptığı açıklamada bu yıl foruma yaklaşık 20 bin kişinin ve 100’den fazla ülkeden temsilcilerin katılmasının beklendiğini söyledi. Bu tablo, Moskova açısından SPIEF’in yalnızca bir ekonomik fuar değil, Rusya’nın uluslararası görünürlüğünü ve Batı dışı bağlantılarını sergilediği diplomatik bir alan olduğunu ortaya koydu.
PUTİN’İN MESAJINDAKİ 3 ANA BAŞLIK
Forumun en önemli konuşması, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in 5 Haziran’daki ana oturumda yaptığı konuşmaydı. Putin’in konuşmasında üç ana başlık öne çıktı: ekonomik egemenlik, yaptırımlara karşı direnç ve çok kutuplu dünya düzeni. Rus lider, Moskova’nın küresel ekonomiden kopmadığını, aksine yeni şartlara uygun şekilde daha bağımsız, daha dirençli ve daha verimli bir ekonomik model geliştirmeye çalıştığını vurguladı.
Putin, forum öncesinde katılımcılara gönderdiği mesajda da bu çizgiyi açık biçimde ortaya koymuştu. Rusya’nın dünya ekonomisinden dışlanamayacağını vurgulayan Putin, “Rusya her zaman küresel ekonomik sistemin ayrılmaz bir parçası olmuştur ve olmaya devam etmektedir” mesajını verdi. Bu ifade, Moskova’nın temel tezini özetliyordu: Batı yaptırımları Rusya’yı dünya ekonomisinin dışına itemedi; tersine Rusya’yı yeni ortaklıklar, yeni ödeme sistemleri, yeni lojistik hatlar ve yeni üretim kapasitesi aramaya yöneltti.
Putin’in ana oturumdaki konuşması da aynı stratejik çerçeve üzerine kuruldu. Rus lider, mevcut dönemi bir “egemenlik yarışı” olarak nitelendirdi. Ona göre ülkelerin gelecekteki gücü, yalnızca askerî kapasiteyle veya doğal kaynaklarla değil; teknoloji, finans, lojistik, üretim ve insan kaynağı alanlarında kendi ayakları üzerinde durabilme becerisiyle belirlenecek.
EGEMENLİK YALNIZCA SİYASİ DEĞİL,
EKONOMİK VE TEKNOLOJİK BİR KAPASİTE
Putin’in konuşmasındaki en güçlü kavram “egemenlik” oldu. Ona göre bugünün dünyasında egemenlik yalnızca bayrak, sınır ve siyasi bağımsızlık anlamına gelmiyor; aynı zamanda devletin kendi sanayisini geliştirebilmesi, finansal sistemini koruyabilmesi, teknolojik atılım yapabilmesi, lojistik güzergâhlarını çeşitlendirebilmesi ve dış baskı karşısında ekonomisini ayakta tutabilmesi anlamına geliyor.
Putin bu durumu, “Egemenlik yarışı bütün hızıyla sürüyor ve ivme kazanıyor” sözleriyle özetledi. Ardından egemenliğin yalnızca dış baskıya direnmekten ibaret olmadığını belirterek, “Egemenlik, daha güçlü ve özellikle daha akıllı olmak demektir” dedi. Rus lider bu ifadeyle, Rusya’nın yeni dönemde yalnızca savunmacı bir ekonomi kurmak istemediğini; üretim, teknoloji ve finans alanlarında daha rasyonel, daha verimli ve daha rekabetçi bir çizgiye yöneldiğini anlattı.
Putin’in bu noktadaki vurgusu özellikle dikkat çekiciydi. Ona göre gerçek egemenlik, pahalı, yavaş ve verimsiz işleyen bir sistem kurmak değil; kaynakları daha doğru kullanmak, yatırımı daha etkili yönlendirmek ve teknolojik gelişmeyi hızlandırmaktır. Putin, “Gerçek egemenlik verimlilik gerektirir” diyerek, Rusya’nın hedefinin dışa kapanmak değil, kendi kapasitesini güçlendirerek dış dünyayla daha dengeli ve eşit ilişkiler kurmak olduğunu ifade etti.
Bu yaklaşım, Moskova’nın son yıllarda sıkça kullandığı “teknolojik egemenlik” kavramıyla da örtüşüyor. Rusya, Batılı şirketlerin çekilmesi ve yaptırımların artması sonrasında savunma sanayisinden ulaşıma, enerjiden tarıma, dijital altyapıdan yapay zekâya kadar birçok alanda ithal ikamesi ve yerli kapasite geliştirme politikalarına ağırlık veriyor. Petersburg Forumu da bu politikanın uluslararası kamuoyuna anlatıldığı en görünür platformlardan biri oldu.
VERİMLİLİK VURGUSU: DIŞA KAPANMADAN GÜÇLENME ARAYIŞI
Putin’in konuşmasında dikkat çeken ikinci önemli unsur verimlilik vurgusuydu. Rus lider, egemenliği yalnızca “kendi kendine yetme” şeklinde dar bir çerçevede ele almadı. Aksine, egemenliğin başarılı olabilmesi için üretim kapasitesi, yatırım ortamı, teknoloji geliştirme ve insan kaynağı alanlarında etkinlik sağlanması gerektiğini söyledi.
Bu bağlamda Putin, “Kendi lojistik, üretim, teknolojik ve finansal tabanınız; iş dünyası için öngörülebilir ortamınız ve insan kaynağı gelişiminiz, küresel pazarda güçlü rekabet avantajlarıdır” ifadelerini kullandı. Bu sözler, Rusya’nın yeni ekonomik stratejisinde üç unsurun öne çıktığını gösteriyor: kendi altyapısını güçlendirmek, yatırımcıya güven veren bir ortam oluşturmak ve uluslararası ortaklarla eşit temelde işbirliği yapmak.
Putin’e göre bu unsurlar yalnızca Rus iç pazarı için değil, yabancı yatırımcılar ve ortak ülkeler için de önem taşıyor. Moskova, Batı’nın baskısı altında oluşan yeni dönemi kendi lehine çevirmek istiyor. Rusya’nın mesajı şu: Batılı şirketler çekilmiş olabilir; fakat Rus pazarı kapanmamıştır. Aksine, Moskova kendisiyle eşit şartlarda çalışmak isteyen ülkelere ve şirketlere yeni fırsatlar sunmaktadır.
YAPTIRIMLARIN TERS ETKİSİ: BASKIDAN DÖNÜŞÜME
Yaptırımlar da konuşmanın merkezindeydi. Putin, Batı’nın Rusya’ya yönelik yaptırımlarının Moskova için zorluklar doğurduğunu kabul etti; ancak bu sürecin aynı zamanda Rusya’nın kendi üretim ve teknoloji kapasitesini geliştirmesine yardımcı olduğunu savundu. “Bazı alanlarda yaptırımlar bizim için zorluklar yarattı; ancak bazı alanlarda tam tersine kendi yetkinliklerimizi geliştirmemize yardımcı oldu” sözleri, Rusya’nın yaptırım sürecini yalnızca bir baskı unsuru olarak değil, aynı zamanda zorunlu bir dönüşüm süreci olarak gördüğünü gösterdi.
Putin burada işbirliği kapısını da kapatmadı. “Elbette gelecekteki işbirliğinden vazgeçmiyoruz. Elbette yapılacak işler var. Diğer ülkelerden ortaklarımızla birlikte olumlu sonuçlara ulaşacağız” ifadeleriyle Rusya’nın dış ortaklık arayışını sürdürdüğünü vurguladı. Bu cümleler, Moskova’nın temel yaklaşımını açıkça ortaya koyuyor: Rusya Batı’nın yaptırımlarına karşı kendi kapasitesini artırırken, aynı zamanda Batı dışı dünya ile ekonomik entegrasyonunu derinleştirmek istiyor.
Bu nedenle Petersburg Forumu, yaptırımlara rağmen ayakta kalma mesajından daha fazlasını verdi. Forumun ana fikri, Rusya’nın yaptırımları kalıcı bir gerçeklik olarak kabul edip, buna göre yeni bir ekonomik mimari inşa etmeye yöneldiğiydi. Bu mimaride ulusal para birimleriyle ticaret, alternatif ödeme sistemleri, Kuzey-Güney ulaştırma koridoru, Avrasya bağlantıları, BRICS işbirliği ve enerji diplomasisi öne çıkıyor.
YATIRIMCILARA MESAJ: EŞİT VE KARŞILIKLI YARARA DAYALI ORTAKLIK
Putin’in yatırımcılara verdiği mesaj da dikkat çekiciydi. Rusya’nın kapalı bir pazar olmak istemediğini vurgulayan Putin, “Biz ülkemizle çalışmak isteyen ve eşit, karşılıklı yarara dayalı ortaklığa hazır olan herkese daima açığız” dedi. Bu ifade, Moskova’nın Batılı şirketlerin çekilmesinden sonra Asya, Orta Doğu, Afrika ve Küresel Güney ülkeleriyle kurduğu yeni ekonomik ağları güçlendirme arzusunu yansıtıyordu.
Rusya açısından burada belirleyici kavram “eşitlik” oldu. Putin’in konuşmasında ve forumun genel atmosferinde, Batı merkezli ekonomik ilişkilerin hiyerarşik ve baskıcı olduğu; buna karşılık Rusya’nın yeni ortaklık modelinin karşılıklı saygı ve karşılıklı çıkar üzerine kurulacağı mesajı verildi. Moskova, kendisine yaptırım uygulayan ülkelerle eski ilişki biçimine dönmekten ziyade, yeni koşullarda daha seçici ve daha egemen bir ekonomik işbirliği modeli kurmak istiyor.
Bu çerçevede Rusya’nın pazarını tamamen kapatmadığı, ancak şartları değiştirdiği anlaşılıyor. Moskova artık yalnızca mal satmak veya hammadde ihraç etmek isteyen bir aktör olarak görünmek istemiyor. Ortak üretim, teknoloji paylaşımı, finansal işbirliği, lojistik ağlar ve uzun vadeli yatırım anlaşmaları yeni dönemin ana kavramları olarak öne çıkıyor.
BATI FİNANS SİSTEMİNE ELEŞTİRİ: DOLAR VE AVRONUN GÜVEN SORUNU
Forumda öne çıkan bir diğer başlık ise Batı finans sistemi ve rezervlerin dondurulması meselesiydi. Putin, Rusya’nın uluslararası rezervlerine yönelik adımların yalnızca Moskova’yı değil, küresel finans sistemine duyulan güveni de sarstığını söyledi. Ona göre yaptırımlar ve rezervlere el konulması, “dolar ve avronun küresel para birimleri olarak konumunu geri dönülmez biçimde etkiledi.”
Putin bu noktada daha geniş bir uyarıda da bulundu. Batı’nın Rus varlıklarına el koyma veya bu varlıkları dondurma politikasının yalnızca Rusya’ya yönelik bir uygulama olarak görülmemesi gerektiğini savundu. Ona göre herhangi bir ülke, herhangi bir gerekçeyle benzer bir riskle karşı karşıya kalabilir. Putin bu durumu, “Rusya da dâhil olmak üzere istisnasız bütün ülkeler, herhangi bir anda dolar ve avrodaki yasal varlıklarına erişimini kaybedebilir” sözleriyle anlattı.
Rus lider, böyle bir sistemde güven sorununun kaçınılmaz olarak büyüyeceğini belirtti. Batı’nın gerekçe üretmekte zorlanmayacağını ima ederek, “Sebepler farklı olabilir; her zaman bir sebep bulunur” dedi. Bu sözler, Moskova’nın Batı finans mimarisine yönelik temel eleştirisini özetliyor: Eğer rezervler ve varlıklar siyasi kararlarla dondurulabiliyorsa, mevcut finans sistemi tarafsız değildir.
Bu nedenle Putin, daha modern ve esnek bir finansal mimariye ihtiyaç olduğunu vurguladı. Yeni sistemin yasaklar ve engeller üzerine değil, egemen kalkınmayı destekleyen araçlar üzerine kurulması gerektiğini söyledi. Putin’e göre bu yeni finansal mimarinin araçları “maliyetleri azaltmalı, ödemeleri hızlandırmalı, finansmana erişimi genişletmeli” ve aynı zamanda vergi kaçakçılığı, dolandırıcılık ve kara para aklama ile mücadele edebilmelidir.
Bu açıklamalar, Rusya’nın son yıllarda BRICS, Avrasya Ekonomik Birliği ve ikili ticaret anlaşmaları üzerinden ulusal para birimleriyle ödeme sistemlerine neden ağırlık verdiğini de açıklıyor. Moskova açısından mesele yalnızca dolar karşıtlığı değil; Batı’nın siyasi kararlarıyla kilitlenemeyecek alternatif bir ekonomik güvenlik alanı oluşturmaktır.
ENERJİ GÜVENLİĞİ: AVRUPA’NIN TERCİHİ VE MOSKOVA’NIN ELEŞTİRİSİ
Enerji başlığı ise SPIEF’in en kritik konularından biri oldu. Putin, forum marjında uluslararası haber ajanslarının yöneticileriyle yaptığı toplantıda Avrupa’nın Rus enerji kaynaklarından uzaklaşma politikasını sert sözlerle eleştirdi. Rusya’nın Avrupa’ya enerji akışını kendisinin kesmediğini savunan Putin, “Kötü Rusya Avrupa’ya enerji tedarikini durdurdu denmesine şaşırdım. Biz durdurmadık. Avrupa satın almayı reddetti” dedi.
Bu açıklama, Moskova’nın enerji krizinin sorumluluğunu Batı’nın siyasi tercihlerine yüklediğini gösterdi. Rusya’ya göre Avrupa, uzun yıllar boyunca ucuz ve istikrarlı Rus enerji kaynaklarından yararlandı; ancak siyasi baskılar ve yaptırım politikaları nedeniyle kendi enerji güvenliğini zayıflattı. Moskova, Avrupa’nın enerji alanındaki kararlarını rasyonel ekonomik hesaplardan çok siyasi yönelimlerle aldığını savunuyor.
Putin’in bu çıkışı, özellikle Nord Stream hattı ve Avrupa’nın enerji maliyetleri tartışmalarıyla birlikte değerlendirildiğinde daha anlamlı hâle geliyor. Rusya, enerji ticaretinde güvenilir tedarikçi olduğu iddiasını sürdürürken, Avrupa’nın kendi tercihiyle bu ilişkiden uzaklaştığını ve bunun maliyetini sanayi, hane halkı ve rekabet gücü üzerinden ödediğini savunuyor.
SUUDİ ARABİSTAN’IN KONUK ÜLKE OLMASI: ENERJİ DİPLOMASİSİNDE YENİ DENGE
Suudi Arabistan’ın konuk ülke olarak foruma katılması da enerji diplomasisi açısından önemliydi. Suudi heyetine Enerji Bakanı Prens Abdülaziz bin Selman başkanlık etti. Bakanın, “Dünya her enerji molekülüne ve bu enerjinin her türlü istikrarına ihtiyaç duyuyor; çünkü enerji güvenliği olmadan sürdürülebilirliği kaybedersiniz” sözleri, küresel enerji piyasalarında istikrar arayışının Rusya ile Suudi Arabistan arasındaki işbirliğinde önemli yer tuttuğunu ortaya koydu.
Suudi bakanın mesajı, enerji piyasalarının yalnızca fiyat üzerinden değil, arz güvenliği ve sürdürülebilirlik üzerinden de ele alınması gerektiğini gösterdi. Rusya ile Suudi Arabistan arasındaki enerji diyaloğu, OPEC+ mekanizması çerçevesinde uzun süredir küresel petrol dengesi açısından belirleyici rol oynuyor. Petersburg’daki temaslar ise bu işbirliğinin yalnızca üretim kotalarıyla sınırlı kalmadığını, enerji güvenliği ve piyasa istikrarı gibi daha geniş başlıklara yayıldığını gösterdi.
Forumda Suudi Arabistan’ın güçlü katılımı, Moskova-Riyad ilişkilerinin yeni dönemde daha stratejik bir zemine oturduğunu da gösterdi. Enerji, yatırım, ulaştırma, sanayi ve teknoloji başlıkları iki ülke arasındaki ilişkilerin ana alanları olarak öne çıktı. Bu durum, Rusya’nın Orta Doğu ile ilişkilerini sadece jeopolitik veya askerî dengeler üzerinden değil, ekonomik ve enerji temelli ortaklıklar üzerinden de geliştirmek istediğini ortaya koydu.
KÜRESEL GÜNEY VE YENİ ORTAKLIK AĞI
Forumun siyasi yönü de dikkat çekti. Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev, Tanzanya Cumhurbaşkanı Samia Suluhu Hassan ve Çin Devlet Başkan Yardımcısı Han Zheng’in katılımı, Rusya’nın Batı dışı dünya ile ilişkilerini güçlendirme arzusunu açık biçimde gösterdi. Bu tablo, Moskova’nın kendisini yalnızlaşmış bir aktör olarak değil, çok kutuplu dünyanın merkezlerinden biri olarak konumlandırmak istediğini ortaya koydu.
Çin’in üst düzey temsil edilmesi, Rusya-Çin ilişkilerinin ekonomik ve siyasi derinliğini yeniden gösterdi. Özbekistan’ın katılımı ise Avrasya coğrafyasındaki entegrasyon arayışları açısından önem taşıdı. Tanzanya’nın forumdaki varlığı, Rusya’nın Afrika açılımının yalnızca diplomatik söylem düzeyinde kalmadığını, ekonomik forumlar ve yatırım görüşmeleriyle desteklendiğini gösterdi.
Bu yönüyle SPIEF, Rusya’nın Batı dışı dünyaya verdiği mesaj açısından önemlidir. Moskova, Batı’nın siyasi ve ekonomik baskılarını aşmanın yolunu yalnızca savunmada değil; yeni pazarlara açılmakta, yeni ulaşım koridorları kurmakta, yeni enerji ortaklıkları geliştirmekte ve Küresel Güney ile diplomatik-ekonomik bağlarını derinleştirmekte görüyor.
WASHİNGTON’DAN SEMBOLİK SELAM: DİPLOMATİK KANALLAR TAMAMEN KAPANMADI
ABD tarafından gelen sembolik mesaj ise forumun dikkat çeken anlarından biri oldu. ABD Güzel Sanatlar Komisyonu Başkanı Rodney Mims Cook Jr., Putin’e hitaben, “Başkan Vladimir Putin, sizi görmek çok güzel” dedi ve ABD Başkanı Donald Trump’tan “iyi bir selam” getirdiğini söyledi. Putin’in de Trump’a selam göndermesi, Rusya-ABD ilişkilerindeki gerilime rağmen diplomatik kanalların tamamen kapanmadığını gösteren sembolik bir sahne olarak kayda geçti.
Bu temasın sembolik değeri büyüktü. Çünkü SPIEF, son yıllarda Batılı resmî katılımın oldukça sınırlı kaldığı bir platform hâline gelmişti. ABD’den gelen bu mesaj, Washington ile Moskova arasında gerilim sürse de kültür, diplomasi ve sınırlı temas kanallarının tamamen kapanmadığını ortaya koydu.
Kremlin danışmanı Uşakov’un “Amerikalılar bu düzeyde yaklaşık 2017-2018’den bu yana yoktu” anlamındaki değerlendirmesi de bu katılımı dikkat çekici hâle getirdi. Elbette bu durum Rusya-ABD ilişkilerinde köklü bir normalleşme anlamına gelmiyor; ancak Moskova açısından Batı içinde de Rusya ile temasın tamamen kesilmesini doğru bulmayan çevrelerin bulunduğu mesajını güçlendiriyor.
UKRAYNA MESELESİ: SEMBOLİK TEMAS YERİNE SONUÇ ODAKLI DİPLOMASİ
Ukrayna meselesi forumda Rusya’nın kararlı ve sonuç odaklı diplomasi anlayışını yansıtan başlıklardan biri oldu. Putin, Zelenskiy’nin yüz yüze görüşme çağrısına karşılık, “Şimdilik bunda bir anlam görmüyorum” diyerek, Moskova’nın yalnızca görüntü vermeye dönük diplomatik temaslara sıcak bakmadığını ortaya koydu.
Bu yaklaşım, Rusya’nın aceleci ve sembolik görüşmeler yerine sahadaki gerçekleri dikkate alan kapsamlı ve uygulanabilir bir çözüm zemininin oluşmasını öncelediğini gösterdi. Moskova’ya göre kalıcı bir çözüm, yalnızca liderlerin kameralar önünde bir araya gelmesiyle değil; güvenlik garantilerinin, askerî gerçekliklerin, bölgesel dengelerin ve krizin temel nedenlerinin dikkate alınmasıyla mümkün olabilir.
Putin’in bu tavrı, Rusya’nın Ukrayna krizine yaklaşımında “görüntü diplomasisi” ile “sonuç diplomasisi” arasında bilinçli bir ayrım yaptığını gösteriyor. Moskova, müzakere kapısını tamamen kapatmış görünmek istemiyor; ancak bu müzakerenin kendi güvenlik taleplerini ve sahada oluşan yeni dengeleri dikkate alması gerektiğini vurguluyor.
MOSKOVA YENİ DÜNYA DÜZENİNDE KENDİ ŞARTLARIYLA İLERLİYOR
Sonuç olarak St. Petersburg Uluslararası Ekonomi Forumu, Rusya açısından yalnızca bir yatırım ve ticaret toplantısı değil; yaptırımlar sonrası dönemde Moskova’nın yeni dünya düzenindeki yerini ilan ettiği stratejik bir kürsü niteliği taşıdı. Putin’in konuşmasında öne çıkan “egemenlik”, “verimlilik”, “eşit ortaklık”, “finansal bağımsızlık” ve “çok kutupluluk” kavramları, Rusya’nın mevcut küresel sistemi Batı merkezli olmaktan çıkarma iddiasını yansıttı.
Forumun genel atmosferi, Moskova’nın Batı ile ilişkilerde eski döneme dönmeyi beklemek yerine yeni bir uluslararası ekonomik düzen inşa etmeye yöneldiğini gösterdi. Bu düzenin merkezinde Avrasya, BRICS, Orta Doğu, Afrika, ulusal para birimleriyle ticaret, enerji güvenliği ve teknolojik egemenlik yer alıyor.
Petersburg’dan verilen ana mesaj açıktı: Rusya, küresel ekonomide kendi şartlarıyla, yeni ortaklarla ve çok kutuplu bir düzen anlayışıyla yoluna devam etmek istiyor. Putin’in ifadesiyle, egemenlik artık sadece direnmek değil; daha güçlü, daha akıllı ve daha verimli bir ekonomik model kurabilmektir.
