Osmanlı'nın entelektüel mirasına ışık tutan keşif, Fatih'te bulunan Millet Kütüphanesi arşivlerinde gerçekleştirildi. Ali Emiri Efendi tarafından kütüphaneye bağışlanan yazma eserler arasında yer alan risalenin üzerinde yazarına ilişkin açık bir bilgi bulunmuyordu. Ancak araştırmacılar, eserdeki "ferağ kaydı" sayesinde metnin Sultan Abdülaziz tarafından kaleme alındığını tespit etti.
1870 YILINDA YAZILDI
Toplam 18 varaktan oluşan çalışma, Sultan Abdülaziz'in tahta bulunduğu 1870 yılında yazıldı. Eser, dönemin medreselerinde temel ders kitabı olarak okutulan "Hidâyetü'l-hikme" adlı esere şerh niteliği taşıyor. Risalede tabiat felsefesi ve mantık alanında çeşitli değerlendirmeler ile Sultan Abdülaziz'in kendi düşüncelerine yer verildiği belirtiliyor.
M. Serdar Saykal tarafından yayına hazırlanan eser, "Bir Felsefe Risalesi" adıyla basılırken, özgün metnin başlığı ise "Ba’zı Mebâhis-i Hikemiyye ve Mantıkiyye" olarak açıklandı. Uzmanlar, bu seviyede bir şerh kaleme almanın ciddi bir felsefi ve ilmi birikim gerektirdiğine dikkat çekiyor.
OSMANLI TARİHİNDE DİKKAT ÇEKEN KEŞİF
Fatih Sultan Mehmed, Kanuni Sultan Süleyman ve III. Murad gibi Osmanlı padişahlarının şair kimlikleriyle tanındığını hatırlatan araştırmacılar, Sultan Abdülaziz'in bu eserle birlikte şiirin dışında kitap yazan ilk Osmanlı padişahı olabileceğini değerlendiriyor.
Millet Kütüphanesi'nde ortaya çıkarılan 156 yıllık risalenin, Osmanlı düşünce tarihi ve felsefe çalışmalarına önemli katkı sağlaması bekleniyor.
