İslam hukukunda ticari işlemlerin belirli kurallar çerçevesinde gerçekleştirilmesi son derece mühimdir. Alım-satım işlemlerinde temel prensip, satılan malın hazır bulunması olurken ödeme şekli tarafların karşılıklı anlaşmasına bırakılıyor.
Faizsiz finans uygulamalarında kullanılan yöntemlerden biri olan selem tarım ve üretim sektörlerinde finansman ihtiyacının karşılanmasına yönelik alternatif çözümler arasındadır. Katılım bankacılığı sisteminde kullanılan yöntem, üreticilerin henüz ortaya çıkmamış ürünlerini belirli şartlar altında önceden satabilmelerine imkan tanır. Son dönemde faizsiz finans araçlarına yönelik ilginin artmasıyla birlikte "Selem nedir?" ve "Para peşin, mal vadeli olarak yapılan satım akdi (selem) caiz midir?" soruları da daha sık gündeme gelmeye başladı.
SELEM AKDİ NEDİR?
Selem alıcının ürün bedelini sözleşme sırasında peşin ödediği, satıcının ise belirlenen tarihte malı teslim etmeyi taahhüt ettiği bir satış modelidir. Bu sistemde ürün henüz ortada olmasa bile özellikleri ve miktarı önceden belirlenerek satış işlemi gerçekleştirilebiliyor.
Katılım bankacılığında uygulanan selemde banka, ileride teslim alınacak ürünü bugünden satın alıyor ve karşılığında üreticiye finansman sağlıyor. Üretici elde ettiği kaynakla üretim sürecini finanse ederken, banka da vade sonunda teslim aldığı ürünü piyasa koşullarında satarak gelir elde ediyor.
PARA PEŞİN, MAL VADELİ OLARAK YAPILAN SATIM AKDİ (SELEM) CAİZ MİDİR?
Dini kaynaklardaki hükümlere göre selem yoluyla yapılan satışlar belirli şartların yerine getirilmesi halinde caiz kabul ediliyor.
Hazreti Muhammed bazı durumlarda paranın peşin alınarak malın vadeli olarak satılmasına izin vermiştir. Bu şekilde yapılan alım-satım akdine selem veya selef denilir. Peygamber Efendimiz bir hadisinde; “Bir şeyde selem yapan kişi, belirli ölçekle, belirli tartı ile ve belirli süreye kadar selem yapsın.” (Buhârî, Selem, 2; Müslim, Müsâkât, 128) buyurmuştur.
Selemde teslim edilecek ürünün türü, miktarı, kalitesi ve ayırt edici özellikleri eksiksiz şekilde belirlenmek zorundadır. Böylece teslim zamanı geldiğinde taraflar arasında herhangi bir belirsizlik veya ihtilaf ortaya çıkmasının önüne geçilmiş olur.
Selem akdinin caiz olması için; paranın peşin, malın cinsinin, miktarının, niteliklerinin belli olması, malın teslim tarihinin ve teslimi masraf gerektiriyorsa teslim yerinin belirtilmesi gerekir.
