Reuters'ın haberine göre, ABD ve İsrail’in şubat sonunda İran’la savaşa girmesiyle analistler, küresel petrol arzının beşte birinin geçtiği kritik önemdeki Hürmüz Boğazı’nın dünya pazarlarına kapanması sonucunda ham petrolün varil fiyatının 150 dolara, hatta 200 dolara kadar yükselebileceğini öngörmüştü.
Ancak Brent petrol vadeli işlemleri, 2008 yılında görülen 147 dolarlık tarihi zirvenin oldukça altında kalarak yaklaşık 126 dolarla en yüksek seviyesine ulaştı. Çatışmaların başladığı 28 Şubat ile ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’a yönelik saldırıları durdurduğu 11 Haziran arasında Brent petrolün ortalama varil fiyatı yalnızca 101 dolar oldu. Fiyatlar, temmuz başında kısa süreliğine savaş öncesindeki 70 dolar seviyesine kadar geriledi.
Petrol fiyatlarının neden kontrolden çıkmadığını açıklayan bazı etkenler şöyle sıralanıyor:
1. Çin sürprizi
En büyük sürpriz, dünyanın en büyük petrol ithalatçısı Çin’den geldi. Ülkenin ham petrol ithalatı haziran itibarıyla yaklaşık son 10 yılın en düşük seviyesine geriledi.
Akaryakıt ihracatı sınırlandırılırken halk, kişisel otomobiller yerine elektrikli taksileri kullanmaya başladı. Çin’in petrokimya sektörü de kullandığı petrol miktarını azalttı.
2. ABD üretimi artırdı
Dünyanın en büyük petrol üreticisi olan ABD, ham petrol üretimini artırdı. Üretim, nisan ayı itibarıyla günlük 13,93 milyon varille rekor seviyeye ulaştı.
ABD ayrıca mart ayında Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) koordinasyonunda gerçekleştirilen ve toplam 400 milyon varille rekor seviyeye ulaşan petrol salımının bir parçası olarak Stratejik Petrol Rezervi’ndeki ham petrolü piyasaya sürdü. Bu adım, arz kesintilerinin etkisinin hafifletilmesine yardımcı oldu.
3. Trump yükselişe oynayanları ters köşeye yatırdı
ABD Başkanı Donald Trump, barış anlaşmaları ve Hürmüz Boğazı’ndan petrol akışının yeniden başlayacağı yönündeki açıklamalarıyla fiyatların yükseleceğine oynayan yatırımcıları defalarca ters köşeye yatırdı.
Ani piyasa dönüşleri yaşanması riski nedeniyle birçok petrol tüccarının fiyatların sert biçimde yükseleceği yönünde büyük pozisyonlar almaktan kaçınması, petrol piyasasındaki likiditenin azalmasına yol açtı.
Oxford Enerji Çalışmaları Enstitüsü’nden Ilia Bouchouev, “Şu anda herkes yükseliş bekliyor ancak hiç kimse uzun pozisyonda değil” dedi.
ICE borsasının cuma günü açıkladığı verilere göre fonlar, Brent vadeli işlemlerindeki yükseliş yönlü pozisyonlarını temmuz başında bu yılın en düşük seviyesine indirmelerinin ardından, 14 Temmuz ile sona eren haftada son altı ayın en büyük pozisyon artışını gerçekleştirdi.
Bununla birlikte pazartesi günkü fiyatlara göre yaklaşık 14,8 milyar dolar değerindeki bu pozisyon, mart sonunda görülen son altı yılın zirvesinin hâlâ yüzde 50’den fazla altında bulunuyor.
Saxo Bank Emtia Stratejisi Başkanı Ole Hansen, piyasanın haber akışından yorulduğunu ve bu durumun yeni açıklamaların fiyatlar üzerindeki etkisini azalttığını söyledi.
4. Hürmüz Boğazı’ndaki sevkiyat toparlandı
Körfez’in en büyük petrol ihracatçısı Suudi Arabistan, Kızıldeniz kıyısındaki Yanbu Limanı’ndan gerçekleştirdiği sevkiyatları keskin biçimde artırdı. Böylece Hürmüz Boğazı üzerinden taşınamayan petrolün yarattığı kaybın telafi edilmesine yardımcı oldu.
Hürmüz Boğazı’ndaki sevkiyatlar haziran ayında kısa süreliğine yeniden başladı ve ham petrol bulunabilirliğine ilişkin endişeleri hafifletti. Ancak çatışmaların yeniden başlamasıyla sevkiyatlar temmuz ayında tekrar geriledi.
5. Hızlı teslimata hazır fiziki petrol arzı bol
Petrol işlemcileri, piyasada bol miktarda fiziki petrol bulunduğunu ve bunun çatışmalardaki son tırmanışa karşı fiyatların verdiği tepkiyi sınırladığını belirtiyor.
Kuzey Denizi Forties petrolü gibi küresel tarihli Brent göstergesinin belirlenmesine yardımcı olan Avrupa’daki ham petrol fiyat farkları, nisan ayında ulaştığı rekor prim seviyesinden gerileyerek iskontolu seviyeye düştü.
Deneyimli petrol işlemcisi Adi Imsirovic, “Şimdilik piyasada hızlı teslimata hazır çok miktarda ham petrol var” dedi ve ekledi:
“Ancak bu durum uzun sürmeyebilir!”
