Tarım ve Orman Bakanlığı'na bağlı Bahri Dağdaş Uluslararası Tarımsal Araştırma Enstitüsü, "Hayvan Gen Kaynaklarının Korunması ve Geliştirilmesi Projesi" kapsamında Gerze horozu ve tavuğunu özel kümeslerde yetiştiriyor. Türkiye'nin en önemli yerli gen kaynakları arasında yer alan bu ırk, enstitüdeki kontrollü yetiştirme programıyla geleceğe taşınıyor.
Gerze horozlarını diğer ırklardan ayıran en belirgin özellik tüy yapısı. Parlak siyah tüyler güneş ışığında yeşil ve mor yansımalar oluşturuyor. Bu renk değişimi, tüylerin mikro yapısının ışığı farklı açılardan kırmasından kaynaklanıyor.
Gerze horozunun ibiği diğer ırklarından belirgin biçimde farklı. Kırmızı renkli ibik, ortadan ikiye ayrılarak boynuzu andıran çatallı bir yapı oluşturuyor. Bu karakteristik ibik formu, ırkın tanımlayıcı özelliklerinden biri olarak damızlık seçiminde de temel kriter olarak kullanılıyor.
Çatallı ibiğin yanı sıra beyaz küpeler, uzun ve gösterişli kuyruk telekleri ve dik vücut duruşu Gerze horozunu tamamlayan diğer ayırt edici özellikler. Enstitüdeki veteriner hekim Dr. Halil Harman, ırkın bu karakteristik yapısının kaybolmaması için damızlık seçimlerinin belirlenen kriterler doğrultusunda yapıldığını belirtti.
Gerze ırkının Konya'da korunmasının ardında stratejik bir gerekçe yatıyor. Dr. Harman bu gerekçeyi şöyle açıkladı:
"Gerze horozu ve tavuğunun burada korunmasının sebebi iyi bir altyapıya sahip olmamız. Bu tavukların en önemli özelliği yerli gen kaynağı olması. Bir acil durumda, savaş durumunda veya büyük bir hastalık nedeniyle bu cins yok olduğunda veya ulaşılamama gibi durumlarda yeniden üretme imkanımız olacak."
Enstitüdeki ıslah çalışmaları bireysel düzeyde yürütülüyor. Her horozun ve tavuğun ayrı kaydı tutuluyor. Günlük olarak yumurtlama performansı, yumurta ağırlığı ve şekli, hayvanların yaşama gücü ve fiziksel gelişimi tek tek izleniyor.
Islah sürecinde en iyi performans gösteren tavukların yumurtaları, seçilmiş horozlarla suni tohumlama yoluyla dölleniyor ve kuluçkaya konuluyor. Dr. Harman bu süreci şöyle anlattı:
"Elde ettiğimiz yumurtaları seçtiğimiz horozlarla, suni tohumlama yoluyla kuluçkaya koyuyoruz. Doğan civcivleri de tek tek takip ediyoruz. Anneden ve babadan gelen özellikleri taşıyan civcivler arasından verimi yüksek ve fiziksel özellikleri daha iyi olanları seçerek çoğaltmaya devam edeceğiz."
Gerze ırkının korunması yalnızca Konya ile sınırlı değil. Irkın anavatanı Sinop'ta da İl Tarım ve Orman Müdürlüğü koordinesinde ayrı bir koruma ve ıslah projesi yürütülüyor. İki merkezli yapı, genetik çeşitliliğin farklı coğrafyalarda güvence altına alınmasını sağlıyor.
Dr. Harman, Gerze tavuğunun yalnızca bir kümes hayvanı değil Anadolu'nun kültürel ve genetik mirasının parçası olduğunu vurguladı:
"Gerze tavuğu Anadolu'muzun kadim bir mirası, ülkemizin kendi genetik kaynağıdır. Kendine has özellikleriyle bu tür özenle korunuyor. Sadece Gerze tavuğu değil, bütün bu özel ırklarımız bakanlığımıza bağlı kuruluşlarda özenle korunuyor." (AA)
