İngiltere'nin önde gelen işe alım platformlarından birinde "finans analisti" araması yaptığınızda Londra'da yaklaşık 80 açık pozisyonla karşılaşıyorsunuz. Dünyanın en büyük bankacılık ve kurumsal merkezlerinden biri için bu sayı şaşırtıcı derecede düşük görünebilir. Nitekim dört yıl önce aynı internet sitesinde bu pozisyonlar için 350'den fazla ilan bulunuyordu.
Bloomberg'in haberine göre bu meslek, yapay zekanın en büyük kurbanlarından biri haline geldi. Bir zamanlar Londra'nın ofislerini, ve metro vagonlarını dolduran takım elbiseli çalışanlar giderek şehrin geçmişinden kalan hayaletlere benzerken, diğer beyaz yakalı pozisyonlar da benzer bir kaderi paylaşıyor.
Yapay zekanın yarattığı değişim iş ilanlarına yansıdı
Profesyoneller için uluslararası bir merkez olan İngiltere'nin başkenti, yapay zekanın iş gücü üzerindeki dönüşümünün adeta merkez üssü konumunda. Söz konusu işe alım sitesi Adzuna'nın verileri, hangi iş ilanlarında düşüşün en sert yaşandığını ortaya koyuyor. Bir zamanlar yüzlerle ifade edilen kurumsal avukat, yazılım geliştirici, yönetim danışmanı ve dijital pazarlama yöneticisi ilanları artık çift haneli rakamlara gerilemiş durumda.
Adzuna'ya göre beyaz yakalı sektörler, Londra'daki toplam iş ilanlarının artık yalnızca dörtte birini oluşturuyor. Bu oran 2022'de neredeyse toplam ilanların yarısına denk geliyordu.
Bir dönem şirket bilançolarını incelemek için üç genç analist istihdam eden hedge fonlar, artık bir yapay zeka modelini denetleyecek tek bir kişiyle yetinebiliyor. Danışmanlık şirketleri ise seyahat organizasyonu yapmak ve ortakların ajandalarını yönetmek gibi görevlerin otomatikleştirilmesinin kolaylaşmasıyla yönetici asistanı pozisyonlarını azaltıyor. Bankalar da müşteri hizmetleri ve işlem takibi gibi işlevlerin yapay zeka tarafından üstlenilmesiyle genç analist alımlarını küçültüyor ve arka ofis pozisyonlarında işten çıkarmalara gidiyor.
"Devasa bir dönüşüm yaşanıyor"
Londra Belediye Başkanı Sadiq Khan tarafından başkentin yapay zekaya uyum sürecine liderlik etmek üzere görevlendirilen ve dot-com döneminde lastminute.com'u kurmasıyla tanınan girişimci Martha Lane-Fox, King's College London'daki bir yapay zeka konferansında yaptığı konuşmada, "Ofislerde, hastanelerde, sınıflarda, film stüdyolarında, kamu hizmetlerinde ve şehrimizi tanımlayan pek çok alanda devasa bir dönüşüm yaşanıyor ve bu dönüşüm çok hızlı ilerliyor" dedi.
39 yaşındaki grafik tasarımcı Adam Banaszek de işleri elinden alınan Londralı beyaz yakalılardan biri. Altı ay süren iş arayışı ona yeni bir iş getirmedi ancak yapay zeka ile ekonomik dalgalanmaların yaratıcı sektörleri nasıl yeniden şekillendirdiğine dair net bir tablo sundu.
Banaszek, "Artık hem grafik tasarımcı, hem metin yazarı, hem kameraman hem de animatör olan insanlar istiyorlar; kısacası Rönesans insanları arıyorlar" dedi. Serbest çalışmaya başlayan tasarımcı, Londra'da yıllık yaklaşık 35 bin sterlinlik (47 bin 100 dolar) maaş tekliflerini kastederek, "Sonra da size komik denecek kadar düşük ücretler öneriyorlar" ifadelerini kullandı.
Dönüşüm yalnızca iş ilanlarında yaşanmıyor. Banaszek'in hazırladığı çalışmalar da iki kez yapay zeka tarafından oluşturulan tasarımlar tercih edilerek reddedildi.
Greater London Authority tarafından yaptırılan araştırma, başkentte çalışanların yaklaşık yarısının, yani 2,4 milyon kişinin, yapay zekanın görevlerinin bir kısmını otomatikleştirebileceği işlerde çalıştığını ortaya koydu. Bu oran, Birleşik Krallık ortalamasının üzerinde bulunuyor.
Teknoloji, özellikle muhakeme, yaratıcılık ve ilişki yönetimi gerektiren çok yönlü görevlerde çalışanların verimliliğini artırabiliyor.
İşlerini kaybetme riski en yüksek meslekler
Buna karşılık muhasebe kayıt görevlileri, broker ve idari personelin yapay zeka araçları nedeniyle işlerini kaybetme riski yüksek görülüyor. Londra'da bu kategoride 300 binden fazla çalışan bulunuyor. Ekonomistler, yazılım geliştiriciler ve muhasebecilerin de yer aldığı bir sonraki en yüksek risk grubunda ise 748 bin kişi yer alıyor.
Örneğin hedge fonlarda durum dikkat çekici. CW Talent Solutions'ın kurucusu Sean Sweeney, "Üst düzey portföy yöneticilerine olan talep hiç olmadığı kadar yüksek. Ancak onların altındaki insan katmanı hızla ortadan kayboluyor. Şirketler artık portföy yöneticilerinin etrafında ekipler kurmuyor; bir kişiye yapay zeka aracını verip işi tamamlanmış sayıyor" dedi.
Benzer bir tablo başka sektörlerde de görülüyor. Pazarlama alanında yapay zeka araçları kampanyaları analiz edebiliyor, internet sitesi trafiğini takip edebiliyor ve anlık içgörüler üretebiliyor. Böylece altı ila on kişilik genç analist ekiplerine duyulan ihtiyaç azalıyor. Aynı konferansta konuşan, yapay zeka şirketlerine yatırım yapan ve KPMG İngiltere'nin eski inovasyon lideri Shamus Rae ise finansal kayıtların incelenmesi ya da işlemlerin kontrol edilmesi gibi denetimin "sıkıcı" bölümlerinin büyük ölçüde otomatikleştirilebildiğini, insan muhakemesinin daha çok son onay aşamasında gerekli olduğunu söyledi.
Perakende robotik şirketi Ocado Technology'nin Üst Yöneticisi James Matthews da yapay zekanın yazılım mühendislerinin mevcut kodları daha anlaşılır ve güncellenebilir hale getirmek için yeniden yapılandırma gibi görevleri yaklaşık 10 kat daha hızlı tamamlamasına yardımcı olduğunu belirtti.
Banka yöneticileri de yapay zekayı maliyetleri düşürmek ve gelirleri artırmak için kullanma konusunda artık daha açık konuşuyor. Londra merkezli Standard Chartered Plc, yapay zeka kaynaklı verimlilik artışı nedeniyle yaklaşık 8 bin pozisyonu azaltmaya hazırlanıyor. Bloomberg'in bu yılın başlarında yayımladığı habere göre HSBC Holdings Plc de yapay zekanın orta ve arka ofislerde daha az personele ihtiyaç duyulmasını sağlayacağı beklentisiyle yaklaşık 20 bin kişilik istihdamı azaltmayı değerlendiriyor.
Şirketler son yıllarda yapay zekaya büyük yatırımlar yaptı ancak birçok kişinin umut ettiği köklü verimlilik artışları henüz ortaya çıkmış değil. Accenture'ın yakın tarihli araştırması, yöneticilerin hâlâ bu teknolojiyi üretkenlikte sıçrama yaratmaktan çok maliyetleri düşürmenin bir yolu olarak gördüğünü ortaya koydu.
Russell Reynolds Associates danışmanlık şirketinden Tomas Chamorro-Premuzic ise, "Şirketler hâlâ ne yapacaklarını çözmeye çalışıyor. Sonra rakibinizin çalışan sayısını yüzde 5 ya da yüzde 10 azalttığını görürseniz ve siz de halka açık bir şirketseniz, 'Tamam, bizim de aynısını yapmamız gerekiyor' diyorsunuz" ifadelerini kullandı. Premuzic, çok az şirketin iş gücü için üç ila beş yıllık bir plan oluşturabildiğini de sözlerine ekledi.
Bu tür tasarruflar genellikle giriş seviyesindeki pozisyonlarda yaşanıyor ve bu durum gelecekte yeni sorunlara yol açabilir.
Adzuna'nın kurucu ortaklarından Andrew Hunter, "Önümüzdeki iki ya da üç yıl boyunca eğitip geliştireceğiniz genç çalışan gruplarını işe almayacaksanız, ileride orta kademe yöneticilerin yetişeceği havuzu nasıl besleyeceksiniz? Bunun için kimsenin gerçekten iyi bir cevabı olduğundan emin değilim" dedi.
Paris, Berlin, Münih ve doğduğu şehir Varşova'da çalıştıktan sonra bir buçuk yıl önce Londra'ya taşınan grafik tasarımcı Banaszek ise, "Sürekli olarak başka ne yapabileceğimi düşünüyorum" dedi.
Banaszek sözlerini şöyle tamamladı:
"Belki bir kafeye başvurup barista olarak çalışırım. Daha önce hiç yapmadım ve eğlenceli görünüyor. Ayrıca tuval üzerine resim yapmayı, ellerimle çalışmayı da keşfetmek istiyorum"
