Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD)’nün yayımladığı yeni rapor, son 20 yılda Çinli şirketlerin küresel pazarlarda elde ettiği büyümede devlet desteklerinin önemli rol oynadığını ortaya koydu. OECD’nin kamuoyuna açtığı MAGIC (Manufacturing Groups and Industrial Corporations) Sanayi Sübvansiyonları Veritabanı’na göre Çinli firmalar, 2005-2024 döneminde OECD ülkelerindeki rakiplerine kıyasla ortalama 3 ila 8 kat daha fazla devlet desteği aldı.
Raporda, son yirmi yılda büyüyen şirketlerin küresel pazarlarda elde ettiği pazar payı artışlarının yaklaşık yüzde 22’sinin sübvansiyonlarla bağlantılı olduğu belirtilirken, Çinli şirketlerde bu oranın yüzde 60’a kadar çıktığı kaydedildi.
SANAYİ DESTEKLERİ 108 MİLYAR DOLARA ULAŞTI
Dünyanın en büyük 525 sanayi şirketini kapsayan araştırmaya göre devlet hibeleri, vergi avantajları ve piyasa koşullarının altında sağlanan finansman dahil toplam destekler, 2024 yılında 108 milyar dolara yükseldi. Bu rakam, şirket gelirlerinin yüzde 1,3’üne karşılık geldi. OECD, bunun 2008-2009 küresel finans krizinden sonraki en yüksek seviyelerden biri olduğunu belirtti. Kriz dönemindeki zirvede satış gelirlerindeki sert düşüş, sübvansiyonların gelir içindeki payını yükseltmişti. 2024 verileri ise desteklerin yeniden güçlü biçimde arttığına işaret etti.
ÇİP, OTOMOTİV VE TEMİZ ENERJİ ÖNE ÇIKTI
Rapor, stratejik sektörlere yönelik devlet desteklerinin son yıllarda belirgin biçimde yoğunlaştığını gösterdi. En fazla teşvik alan alanlar arasında yarı iletkenler (çip), otomotiv ve temiz enerji sektörleri yer aldı.
2005-2024 döneminin tamamı incelendiğinde ise güneş fotovoltaik panelleri, yarı iletkenler, alüminyum, çelik ve gemi inşası sektörlerinin satış gelirlerine oranla en yüksek destek seviyelerine ulaştığı görüldü.
DEVLET ORTAKLI ŞİRKETLER AVANTAJ SAĞLADI
Araştırmaya göre devlet sahipliğinin yüzde 25’in üzerinde olduğu şirketler, özel sektör rakiplerine göre daha fazla kamu desteğinden yararlandı. Bu destekler özellikle hibeler ve piyasa faizlerinin altında sağlanan krediler yoluyla gerçekleşti.
OECD, söz konusu şirketlerin büyük bölümünün ağır sanayi sektörlerinde faaliyet gösterdiğini ve önemli bir kısmının Çin merkezli olduğunu belirtti.
Raporda, sanayi sübvansiyonlarının gerçek boyutunu ortaya koymanın önündeki en önemli engellerden birinin şeffaflık eksikliği olduğu vurgulandı.
Hükümetlerin açıkladığı programlara dayanan geleneksel yöntemlerden farklı olarak OECD’nin MAGIC veri tabanı, şirketlerin fiilen aldığı destekleri takip ediyor. Böylece yerel yönetimler tarafından sağlanan veya kamuoyuna sınırlı biçimde açıklanan teşvikler de ölçülebiliyor.
‘KÜRESEL TİCARET DENGELERİ ETKİLENİYOR’
OECD Genel Sekreteri Mathias Cormann, büyük ölçekli sanayi sübvansiyonlarının küresel ticarette önemli sonuçlar doğurduğunu belirterek şu değerlendirmeyi yaptı:
“Büyük ve sürekli endüstriyel sübvansiyonlar küresel piyasaları bozabilir, haksız rekabet avantajları yaratabilir ve arz fazlası kapasitesine katkıda bulunabilir. Sübvansiyonların küresel piyasaları nasıl şekillendirdiğini izlemek ve analiz etmek için güvenilir verilere ihtiyaç vardır. OECD MAGIC veri tabanı, ülkelerin karşı karşıya oldukları zorluklar konusunda ortak bir anlayış geliştirmelerine yardımcı oluyor ve küresel ticaret sisteminin daha adil işlemesine katkı sağlıyor.”
OECD’nin çalışması, devlet desteklerinin küresel sanayi rekabetindeki etkisinin giderek arttığını ortaya koyarken, Çinli şirketlerin dünya pazarlarındaki yükselişinde kamu teşviklerinin oynadığı rolü de rakamlarla gözler önüne serdi.
OECD, raporun ve MAGIC veri tabanının 3 Haziran 2026’da başlayan OECD Bakanlar Konseyi Toplantısı’ndaki tartışmalara da katkı sunacağını belirtti.
“Açık Pazarlar, Büyüme ve Refah için Doğru Sanayi Politikaları” başlığı altında yürütülen görüşmelerde, devlet desteklerinin küresel ticaret, rekabet ve sanayi politikaları üzerindeki etkilerinin ele alınması bekleniyor.
