ABD ile İran arasında aylardır devam eden gerilimli süreçte beklenen diplomatik kırılma yaşandı. Tarafların üzerinde uzlaştığı ve "İslamabad Mutabakatı" adı verilen geçici anlaşma resmen yürürlüğe girerken, gelişme yalnızca Ortadoğu'da değil küresel enerji piyasalarında ve uluslararası diplomaside de yeni bir dönemin başlangıcı olarak değerlendiriliyor.
Tarihi sürecin en dikkat çekici görüntüsü ise Fransa'da düzenlenen G7 Liderler Zirvesi'nden geldi. Versay Sarayı'nda gerçekleştirilen liderler yemeği sırasında ABD Başkanı Donald Trump'ın anlaşma metnini imzaladığı anlar kamuoyuyla paylaşıldı. Görüntüler kısa sürede dünya basınının manşetlerine taşınırken, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron anlaşmayı "barış için önemli bir fırsat" olarak nitelendirdi. Anlaşmanın enerji koridorlarının yeniden işler hale gelmesine katkı sağlayacağını belirten Macron, özellikle Hürmüz Boğazı'ndaki ticaret akışının yeniden başlamasının küresel ekonomi açısından kritik önem taşıdığını vurguladı.
DİJİTAL İMZA ATILDI
Anlaşmanın imza sürecinde son anda dikkat çekici bir değişiklik yapıldı. Daha önce İsviçre'de düzenlenmesi planlanan resmi tören iptal edilirken, taraflar mutabakatı dijital imza yöntemiyle yürürlüğe koydu. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, "Anlaşma metni, her iki tarafın en üst düzey yetkililerince imzalanarak resmen yürürlüğe girmiştir" sözleriyle imza sürecinin tamamlandığını açıklayarak mutabakatın artık resmen uygulanmaya başladığını ifade etti.
LÜBNAN'DA SALDIRILAR DURACAK
Reuters'ın ulaştığı 14 maddelik mutabakat metnine göre taraflar öncelikle tüm cephelerde askeri faaliyetleri durdurmayı taahhüt ediyor. Metin, Lübnan dahil olmak üzere bölgedeki çatışmaların sona erdirilmesini, karşılıklı egemenliğe saygı gösterilmesini ve iç işlerine müdahaleden kaçınılmasını öngörüyor. Ayrıca taraflar, kapsamlı nihai anlaşmanın en geç 60 gün içerisinde müzakere edilmesi konusunda da uzlaştı.
HÜRMÜZ BOĞAZI KADEMELİ OLARAK AÇILIYOR
Mutabakatın en kritik başlıklarından biri Hürmüz Boğazı oldu. İran, dünyanın enerji ticareti açısından hayati öneme sahip boğazı ticari gemi trafiğine yeniden açmayı kabul ederken, ABD de İran limanlarına yönelik deniz ablukasını kademeli şekilde kaldırmayı taahhüt etti. Uluslararası piyasalarda bu gelişmenin etkisi hemen hissedilirken petrol fiyatları anlaşmanın duyurulmasının ardından yüzde 2'nin üzerinde geriledi. Analistler, Hürmüz'den geçen enerji akışının normale dönmesinin küresel arz üzerindeki baskıyı azaltabileceğini belirtiyor.
NÜKLEER DOSYASI HENÜZ ÇÖZÜME KAVUŞMADI
Nükleer dosya ise henüz tamamen kapanmış değil. Taraflar, İran'ın nükleer programı ve yaptırımların kaldırılmasına ilişkin detayların önümüzdeki 60 günlük müzakere sürecinde ele alınması konusunda anlaşmaya vardı. Taslak çerçeveye göre İran yeni yüksek seviyeli zenginleştirme faaliyetlerinden kaçınacak, nükleer programın geleceği ise Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nın gözetiminde yapılacak görüşmelerde şekillenecek. ABD tarafı ise yaptırımların kaldırılmasını doğrulama ve denetim mekanizmalarına bağlamayı planlıyor.
EKONOMİK YAPTIRIMLAR GEVŞETİLİYOR
Mutabakat kapsamında ekonomik başlıklar da dikkat çekti. İran petrolüne yönelik bazı yaptırımların gevşetilmesi, dondurulmuş varlıkların serbest bırakılması ve ülkenin ekonomik toparlanmasına yönelik kapsamlı bir destek planının hazırlanması bekleniyor. Reuters'a konuşan kaynaklara göre nihai anlaşma sağlanması halinde yaptırımların kaldırılması belirli bir takvim çerçevesinde ilerleyecek.
ÖNÜMÜZDEKİ 2 AY BÜYÜK ÖNEM TAŞIYOR
Ancak küresel basında temkinli değerlendirmeler de öne çıktı. Uzmanlar, mevcut metnin nihai bir barış anlaşmasından çok, taraflara zaman kazandıran ve müzakere zemini oluşturan bir çerçeve olduğunu belirtti. Özellikle nükleer program, yaptırımların kapsamı ve bölgesel güç dengeleri gibi başlıkların önümüzdeki iki ay boyunca diplomasi masasının en zorlu gündem maddeleri olması bekleniyor.
