Temmuz ayında emekli maaşına yüzde 17,56 oranında zam yapılırken, en düşük maaş 23 bin 552 liraya çıkarıldı. Ancak zam sonrası yaklaşık 800 bin emekli daha taban aylık kapsamına girdi. Böylece en düşük emekli maaşı alanların sayısı 4,7 milyondan 5,5 milyona yükseldi.
Sosyal Güvenlik Uzmanı Özgür Erdursun, bu artışın emekli sayısındaki yükselişten değil, kök aylık sisteminin işleyişinden kaynaklandığını ifade ederek emeklinin artan kaybını açıkladı.
KÖK AYLIK SARMALI BÜYÜYOR
Özgür Erdursun, Dünya Gazetesi'ndeki yazısında emeklilerin zam hesaplamasının temel mantığını anlattı.
Buna göre, emekli maaşı hesaplamasında önce kişinin kök aylığına açıklanan zam oranı uygulanıyor. Ardından zamlı kök aylık, yürürlükteki en düşük emekli aylığı ile karşılaştırılıyor. Eğer zam sonrası kök aylık en düşük emekli aylığının altında kalırsa, maaş Hazine desteğiyle bu tutara tamamlanıyor.
Zamlı kök aylık taban aylığın üzerinde kalıyorsa emekli, kendi hesaplanan maaşını almaya devam ediyor. Bu nedenle zam oranı artsa bile kök aylığı taban seviyenin altında kalan milyonlarca emeklinin hesabına yatan tutar değişmeyebiliyor.
Bu yıl da ilk 6 aylık enflasyon verisine göre açıklanan yüzde 17,56'lık artış oranı, hesaplara yatan maaşa değil kök aylığa uygulandı. Zam sonrası oluşan kök aylık 23 bin 552 liranın altında kalıyorsa maaş Hazine desteğiyle bu tutara tamamlanacak.
Böylece kök aylığı artmasına rağmen milyonlarca emeklinin eline geçen aylık değişmiyor.
800 BİN EMEKLİNİN MAAŞI 23 BİN 552 LİRANIN ALTINA DÜŞTÜ
Önceki dönemde kök aylığı zamla birlikte 20 bin liranın üzerine çıkan birçok emekli taban aylık desteği almıyordu. Ancak taban aylığın 23 bin 552 liraya yükselmesiyle, zamlı kök aylıkları yeni sınırın altında kalan yaklaşık 800 bin kişi yeniden en düşük emekli aylığı kapsamına girdi.
Erdursun'un verdiği örneklere göre emeklinin maaşındaki düşüş şu şekilde oldu:
15 bin TL kök aylık → 17 bin 634 TL → 23 bin 552 TL ödeniyor.
18 bin TL kök aylık → 21 bin 161 TL → 23 bin 552 TL ödeniyor.
19 bin TL kök aylık → 22 bin 336 TL → 23 bin 552 TL ödeniyor.
20 bin TL kök aylık → 23 bin 512 TL → 23 bin 552 TL ödeniyor.
Erdursun, taban aylık uygulamasının sosyal devlet açısından gerekli olduğunu ancak mevcut sistemin uzun yıllar yüksek prim ödeyenlerle düşük prim ödeyenlerin aynı maaşı almasına yol açtığını belirtti.
Bu durumun sosyal güvenlik sistemindeki "ödenen prim kadar emekli aylığı" ilkesini zayıflattığını ifade etti.
Erdursun, taban emekli aylığının korunması gerektiğini ancak bunun üzerine prim ödeme gün sayısı, sigortalılık süresi, prime esas kazanç, ödenen prim miktarı ve çalışma süresi gibi kriterlere göre kademeli bir maaş sistemi oluşturulmasının sosyal güvenlik sistemindeki adaletin güçlenmesi açısından gerekli olduğunu vurguladı.
