Sonradan takılabilen küçük bir cihaz – artık bazı büyük çamaşır makinesi markalarının satışa sunduğu – her yıl milyonlarca ton plastik lifi nehirlerin ve okyanusların dışında tutabilir.
Euronews Earth, şirketi 2025'te Earthshot Ödülü'nde finale taşıyan yenilik hakkında daha fazlasını öğrenmek için Matter'ın CEO'su Adam Root ile konuştu.
Sentetik kumaşlar görünmez bir kirlilik yayıyor
Bugün üretilen tüm kumaşların yaklaşık yüzde 60'ı sentetik; yani aslında plastikten yapılıyor. Her seferinde bir giysi yıkandığında, makine lifleri aşındırıyor ve mevcut filtrelerin yakalayamayacağı kadar küçük parçacıklar açığa çıkıyor.
“Çamaşır makinenizi düşünün; elinizi iç yüzeyinde gezdirirseniz adeta bir peynir rendesi gibidir,” diyor Root, Euronews Earth'e. “Bunu, bütün bu plastik parçalarını yavaş yavaş aşındırıp suyumuzun içine karışan ufacık parçalara dönüştüren bir şey gibi düşünün.”
Sorunun boyutu azımsanacak gibi değil. Matter'ın araştırmasına göre her yıkamada yaklaşık bir gram mikroplastik açığa çıkıyor. Sadece Birleşik Krallık'ta – çoğunda çamaşır makinesi bulunan yaklaşık 24 milyon hane ile – bu, her gün su sistemine karışan tahminen 16 ton anlamına geliyor. 100 milyondan fazla hanenin bulunduğu Avrupa genelinde ise rakamlar çok daha yukarı çıkıyor.
Su yollarına karıştıklarında bu parçacıklar basitçe seyrelip kaybolmuyor. Root, mikroplastiklerin onları bünyesine alan organizmalara kimyasal kirleticileri taşıyan bir hap gibi davrandığını söylüyor.
“Bu madde, fitoplankton ve zooplankton gibi organizmaların içine giriyor,” diyor. “Bunlar Dünya'daki yaşamın temelini oluşturuyor. Yeryüzündeki tüm bitki ve ağaçlardan daha fazla karbon tutuyorlar. Dünyadaki oksijenin büyük bölümünü üretiyorlar.”
Çamaşır makinenize sonradan takılabilen bir mikroplastik filtresi
Standart çamaşır makinesi filtrelerindeki delikler yaklaşık beş milimetre; bunlar madeni paraların ve düğmelerin pompa motoruna zarar vermesini engellemek için tasarlanmış, mikroplastikleri yakalamak için değil. Matter'ın cihazı ise farklı.
Ünite sonradan takılabilen bir ekipman olarak satılıyor: mevcut makinenin arkasına bağlanıyor ve cihazın değiştirilmesini gerektirmiyor. Root, kurulumun 10 dakikadan kısa sürmesi gerektiğini söylüyor. Testlerde filtre, bir insan saç telinin yaklaşık altıda biri kalınlığındaki 10 mikron büyüklüğündeki parçacıkları yakalamada yüzde 97 verim sağladı.
Günlük kullanımda küçük bir ikaz ışığı, filtrenin ne zaman boşaltılması gerektiğini gösteriyor; bu genellikle ayda bir kez oluyor. “Bu, çamaşırlarınızı yıkama biçiminizi ya da günlük yaşamınızdaki alışkanlıklarınızı değiştirmemeli,” diyor Root.
Şirket şu anda 11 ülkede satış yapıyor; yıl sonuna kadar bunu 22'ye, ardından da tüm AB pazarına yaymayı planlıyor. Bu ölçeğe ulaşmanın anahtarı büyük markalarla kurulan ortaklıklar oldu.
“Dünyada birkaç bin cihaz satabilirim ama bu, ulaşmamız gereken milyonlarca hanede bir şeyleri değiştirmez,” diyor Root, Euronews Earth'e.
Bu ortaklıkları sonuçlandırmak ise ciddi bir ısrar gerektirdi. “Küçük bir işletmenin büyük şirketlerle çalışması her zaman zordur; çokça azim ister,” diyor. “Ama teknolojinin işe yaradığını kanıtladıktan sonra aldığımız karşılık, hayal bile edemeyeceğimiz kadar büyük oldu.”
Mikroplastiklere ne oluyor?
Şimdilik toplanan malzeme yasal olarak düzenli depolama sahalarına gönderilebiliyor; 1990'lardan bu yana yürürlükte olan AB mevzuatı, sızdırmaz sahalardaki çöplükleri kısa vadede kabul edilebilir bir bertaraf yolu olarak görüyor. Ancak Matter daha yeşil bir çözüm peşinde.
Love Your Lint (Tüyünü Sev) adlı bir programla şirket, kullanıcılardan şimdiden malzeme topluyor ve bunu yeniden yeni malzemelere dönüştürmenin yollarını deniyor. “Bunu yapabildiğimizi teknik olarak kanıtlayabiliyoruz ama şu an için henüz ticari ölçeğe ulaşmış değil,” diyor Root. Şirket, bu döngüyü ölçeklendirmeye yardımcı olacak ortaklar arıyor ve Avrupa genelinde kapı önünden tekstil geri dönüşümü için kampanya yürütüyor.
Bu alandaki tanınmışlık, yürütülen görüşmeleri hızlandırmaya yardımcı oldu. Matter'ın Prens William'ın himayesindeki küresel çevre ödülü Earthshot Ödülü'nde finale kalması, şirketi geçen yıl Rio de Janeiro'daki törende 34 milyon kişilik bir kitlenin karşısına çıkardı. “Böyle bir görünürlük elde etmeyi hayal bile edemezdiniz,” diyor Root.
AB genelinde tüm yeni çamaşır makinelerinin mikroplastik filtresiyle satılmasını zorunlu kılacak yeni bir mevzuat ufukta görünüyor; bu da Matter'ınkine benzer çözümler için pazarı hızla büyütebilir.
Mikroplastikler küçük olabilir ama onlarla mücadele etmek, hem insan sağlığı hem de gezegenin sağlığı için hepimizi ilgilendiren büyük bir adım.
“Bu, hepimizin bir şeyler yapabileceği bir sorun,” diyor Root. “Mikro malzemeleri çözersek makro sorunları da çözeriz.”
